III SA/Kr 348/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2016 r. sprawy ze skargi S. S. i O. S. na decyzję Wojewody z dnia 4 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokat J. S. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Wojewoda decyzją z dnia 4 stycznia 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu S. S. oraz małoletniej O. S. – dalej skarżących - z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy Osiedlu S w K. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r., poz. 388 ze zm.). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Wojskowa Agencja Mienia Wojskowego (obecnie Wojskowa Agencja Mieszkaniowa) wniosła w dniu 21 sierpnia 2015 r. o wymeldowanie skarżących z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy Osiedlu S w K. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu skarżących z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy Osiedlu S w K. W oparciu o zeznania skarżącej S. S., organ ustalił, że wspólnie z O. S. oraz drugą córką D. S. opuściły ww. lokal przed wydaniem ww. wyroku, kilka lat wstecz ze względu na naganne zachowanie męża A. S. Przedmiotowy lokal stanowi własność Skarbu Państwa, w którego imieniu włada Oddział Regionalny Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Wyrokiem zaocznym z dnia 26 maja 2009 r. sygn. akt [...] orzeczona została wobec między innymi skarżących eksmisja z tego lokalu. W dniu 11 czerwca 2015 r. komornik sądowy przeprowadził czynności egzekucyjne, jednakże skarżące nie przebywały już w lokalu. Powołując treść przepisu art. 35 ww. ustawy stanowiącego, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się, organ wskazał, że istotą rozstrzygnięcia pozostaje stwierdzenie zaistniałego stanu faktycznego i trwałego opuszczenia miejsca zameldowania. Organ przyjął, że skarżące opuściły ww. lokal w sposób trwały i dobrowolny, nie wykazały realnego zamiaru powrotu do tego lokalu i nie dopełniły obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu ma charakter wtórny do zaistniałych wcześniej okoliczności faktycznych uzasadniających wymeldowanie. Opuszczenie lokalu powoduje natomiast powstanie obowiązku meldunkowego (art. 33 ust. 1 ww. ustawy). O braku zamiaru powrotu do ww. lokalu przez skarżące świadczy w ocenie organu protokół komornika sądowego z eksmisji lokalu. Skarżące opuściły przedmiotowy lokal i mieszkają poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Oznacza to, że koncentrują swoje centrum życiowe poza miejscem stałego zameldowania. Nie podejmowały też od dnia opuszczenia ww. lokalu do dnia wydania decyzji żadnych kroków prawnych w celu ponownego zamieszkania w miejscu stałego zameldowania. S. S., w imieniu własnym oraz małoletniej córki O. S. odwołała się od powyższej decyzji. Przyznała, iż opuściła lokal przy Osiedlu S w K wskazując, że nastąpiło to przed dziewięcioma laty, niemniej zaprzeczyła, iż opuszczenie miało charakter dobrowolny z tego względu, że opuszczenie nastąpiło z powodu zachowania chorego psychicznie męża. Podniosła też, że nie miała wiedzy o wydaniu wyroku eksmisyjnego do września 2015 r. Zakwestionowała jego zgodność z prawem. Wojewoda w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji odwoławczej przytoczył stan faktyczny sprawy zbieżny z przedstawionym przez organ pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, gdyż opuszczenie lokalu było dobrowolne i obecnie ma charakter trwały. Wymeldowanie jest konsekwencją wcześniejszego opuszczenia lokalu. Egzekucja wyroku eksmisyjnego jest równoznaczna z ustaniem pobytu osoby eksmitowanej z lokalu w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Skoro skarżące opuściły lokal nie na skutek działań komorniczych, ale przed datą tych czynności, to należy ocenić je jako dobrowolne opuszczenie lokalu w wykonaniu wyroku eksmisyjnego. Ostatecznie organ przyjął, że opuszczenie lokalu nastąpiło przymusowo na skutek działań organów państwowych podjętych zgodnie z prawem. W kwestii zarzutów skierowanych do wyroku eksmisyjnego organ stwierdził, że nie posiada kompetencji w sprawie o wymeldowanie do oceny zgodności z prawem wyroku eksmisyjnego ani też do oceny działań komornika. Egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżących oznacza, że nie mają one już tytułu prawnego (uprawnienia) do przebywania w przedmiotowym lokalu i jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Wskazał ponadto, że nawet wówczas, gdy po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wejdzie do lokalu, nie oznacza to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania będącego przesłanką zameldowania i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, organ podniósł, że wyrok sądowy nakazujący opuszczenie i opróżnienie przedmiotowego lokalu przez skarżącą nie stanowi wprawdzie dobrowolnego opuszczenia tego miejsca, niemniej dobrowolność wynika z ostatecznego ustalenia sądu powszechnego, że skarżące, jako osoby eksmitowane nie mają tytułu do przebywania w przedmiotowym lokalu. S. S., działając w imieniu własnym oraz małoletniej O. S., wniosła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu skargi podtrzymała stanowisko, że nie opuściły wraz z córką przedmiotowego lokalu w sposób dobrowolny i trwały. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 dalej p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Rozpoznawana skarga w tych ramach prawnych nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody z dnia 4 stycznia 2016 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2015 r. orzekającą o wymeldowaniu skarżącej wraz z małoletnią córką z pobytu stałego z lokalu nr [...] os. S w K. Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej w skrócie u.e.l.) Stosownie do art. 35 niniejszej ustawy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie do powołanej regulacji, jedną z przesłanek wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, rozumiane jest jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i wyprowadzenie się do innego miejsca pobytu. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może przy tym nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie odpowiedniego w tym zakresie oświadczenia, jak również poprzez odpowiednie zachowanie, które wyraża wolę danej osoby. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że warunkiem wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny. W niniejszej sprawie skarżąca twierdziła, że nie opuściła wraz z małoletnimi dziećmi miejsce stałego pobytu miejsca zameldowania dobrowolnie, bowiem została do tego zmuszona przez agresywne zachowanie męża, który znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie co sprawiło, iż czuła obawę o własne życie i zdrowie. W orzecznictwie wskazuje się, że opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Kluczowe jest to, że przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, osoba opuszczająca lokal nie podejmuje żadnych starań zmierzających do umożliwienia sobie powrotnego przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z 6 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 401/06, wyrok NSA z 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 389/07). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1097/12) utrwalony został pogląd, że jeżeli strona twierdzi, że została usunięta z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego, a nie wystąpiła na drogę sądową o ochronę swoich uprawnień do zamieszkiwania w miejscu pobytu, to taka sytuacja daje podstawy do przyjęcia, że osoba dotychczasowe miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie. Jak zostało ustalone w niniejszym postępowaniu skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu jeszcze przed datą wykonania eksmisji. Od tamtego momentu nie czyniła żadnych realnych starań, by zamieszkać w przedmiotowym lokalu, jak również nie dochodziła swoich praw do lokalu przed sądem powszechnym. Starania muszą dotyczyć realnej chęci powrotnego zamieszkania w miejscu zameldowania, a nie jedynie celem uzyskania dostępu czy zachowania prawa do lokalu. Ponadto muszą one obiektywnie świadczyć o chęci zamieszkiwania w lokalu, do którego dostęp został utracony, nie zaś być jedynie deklaracją takiej chęci. Zgodnie z powyższym, opuszczenie przez skarżącą miejsca zameldowania na pobyt stały miało charakter dobrowolny. Skarżąca opuściła lokal dobrowolnie jeszcze przed wykonaniem eksmisji, a po opuszczeniu lokalu nie podejmowała żadnych działań, które zgodnie z powyższym wskazywałyby na realną chęć zamieszkania w miejscu zameldowania. Ponadto należy wskazać, że opuszczenie lokalu przez skarżącą ma charakter trwały, bowiem od wielu lat nie zamieszkuje już ona w lokalu nr [...] przy Osiedlu S w K, a jej ośrodek aktywności życiowej znajduje się w innym miejscu. Ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, jak argumentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 września 2014r.,(sygn. akt II OSK 644/13), nie może być oparta na dosłownym rozumieniu pojęcia "trwały" i być interprertowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Należy ponadto zwrócić uwagę stron, iż decyzja o wymeldowaniu potwierdza jedynie, iż osoba wymeldowana opuściła miejsce dotychczasowego pobytu bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Nie budzi wątpliwości, że zameldowanie ma charakter ściśle ewidencyjny i nie wiąże się z prawem do lokalu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 627/05). Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W wyroku z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, (OTK ZU A 2002/3/34) Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", a nie – "uprawnienie" do lokalu, a ewidencja ludności służy zbieraniu rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Dlatego też posiadanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, czy też jego brak nie jest okolicznością przesądzającą o pobycie przy realizacji obowiązku meldunkowego. Z drugiej strony fakt zameldowania nie daje żadnego prawa do przebywania w lokalu. O tym, czy zamieszkanie jakiejś osoby w danym lokalu wymaga zgody osoby uprawnionej, nie decydują przepisy o ewidencji ludności, ale przepisy prawa cywilnego, normujące poszczególne typy stosunków prawnych, których elementem jest uprawnienie do używania lokalu. Potwierdzenie pobytu jest tylko potwierdzeniem faktu, a nie uprawnienia i ma charakter dowodowy (por. wyrok SN z dnia 08.10.2002r., sygn. akt III RN 183/01 OSNP 2003/20/477). Reasumując, organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny stanu faktycznego, uznając, że skarżąca opuściła lokal, co w konsekwencji doprowadziło do jej wymeldowania z pobytu stałego w tym lokalu. Należy wskazać, iż z regulacji ustawy o ewidencji ludności nie wynika, aby konieczne było badanie przy orzekaniu o wymeldowaniu faktycznych przyczyn opuszczenia lokalu, które skłoniły osobę do opuszczenia miejsca pobytu, a wystarczające jest ustalenie samego faktu opuszczenia lokalu, jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie, a taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani też prawa materialnego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pkt II orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1801).