III SA/Kr 541/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Elżbieta Kremer (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Zaskarżoną przez K. M. decyzją z dnia 3 marca 2011 r. znak [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Nr [...] Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2010 roku, znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u K. M. choroby zawodowej układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi pod postacią alergicznego zapalenia spojówek - wymienionej w poz. 25/1 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 póz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt l Ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. Nr 122 póz. 851 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869). Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego: K. M. w latach 1971-1999 zatrudniony był w Fabryce, na następujących stanowiskach pracy: tokarz na Wydziale P4 - praca na automacie tokarskim - obróbka skrawaniem metalowych lub aluminiowych części, hartownik na Wydziale P4 ( 01.12.1972 r. - 31.10.1982 r.) - praca przy hartowaniu detaliw piecach komorowych elektrycznych (detale umieszczane w koszykach, które po wyjęciu z pieca umieszczane były w wannie z olejem hartowniczym, następnie w roztworze sody kaustycznej i wody. Następnie za pomocą suwnicy ładowano elementy do pieców szybowych, wyżarzanie detali aluminiowych w piecach szybowych, temp. w piecu ok. 900°C), przesycanie detali aluminiowych w piecu saletrzaku, hartowanie elementów w piecach solnych, pasywacja rur w roztworze azotynu sodu (przed tym procesem rury umieszczane były w roztworach kwasu siarkowego, sody kaustycznej, amoniaku), frezer na Wydziale P4 - skrawanie elementów z aluminium, frezer na Wydziale Narzędziowym - skrawanie elementów ze stali, miedzi, żeliwa, tworzyw sztucznych oraz jako tłoczarz na Wydziale P3 - praca przy tłoczeniu naczyń aluminiowych na prasach hydraulicznych. W dniu 22.05.2009r. K. M. został skierowany na swój wniosek przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej (choroby układu wzrokowego). Orzeczenia lekarskie w sprawie wydały w dniu [...] 2009r. Ośrodek Medycyny Pracy (orzeczenie Nr [...]) oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w dniu [...] 2010r. Nr [...], stwierdzając brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby układu wzrokowego wywołanej czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi alergicznego zapalenia spojówek wymienionej w poz. 25/1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009r. W uzasadnieniu orzeczeń podano, iż u K. M. nie stwierdzono żadnych zmian chorobowych narządu wzroku wymienionych w w/w rozporządzeniu jako choroby układu wzroku, w tym także alergicznego zapalenia spojówek (cystogramy spojówek były ujemne). Instytut podkreślił natomiast, że w dniach od 06 kwietnia 2010 r. do 09 kwietnia 2010 r. przeprowadzono u skarżącego szereg badań, na podstawie których oraz wywiadu chorobowego a także danych dostępnych z dokumentacji lekarskiej, odstępu czasowego pomiędzy wystąpieniem dolegliwości a zakończeniem pracy zawodowej, a zwłaszcza aktualnej oceny okulistycznej, w której stwierdzono jedynie cechy nieżytu spojówek niealergicznego oraz niskiego stopnia wadę refrakcji i starczowzroczność powodowane naturalnym procesem starzenia się organizmu - brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby układu wzrokowego pochodzenia zawodowego - alergicznego zapalenia spojówek. Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz dokonanej oceny narażenia zawodowego, Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] 2010 roku, znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u K. M. choroby zawodowej pod postacią alergicznego zapalenia spojówek. Co do oceny narażenia zawodowego organ podał, że skarżący w czasie pracy zawodowej pracował w ekspozycji na promieniowanie podczerwone i czynniki chemiczne. Z tego względu warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej, niemniej z powyższych orzeczeń lekarskich wynika, że nie zaobserwowano u skarżącego symptomów zmian chorobowych, które można by określić jako mające pochodzenie zawodowe. Organ zauważył przy tym, że w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych podano okres narażenia zawodowego, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W przypadku choroby układu wzrokowego – alergicznego zapalenia spojówek okres ten wynosi 1 rok. Według ustaleń skarżący pozostaje w leczeniu Poradni Okulistycznej od 2008 r. a pracę zawodową zakończył w 1999 r., i z tego względu również ten warunek choroby zawodowej nie jest spełniony. K. M. odwołał się od powyższej decyzji w ten sposób, iż podał, że w okresie zatrudnienia w Fabryce A doznał uszkodzenia narządu wzroku wywołanego czynnikami drażniącymi, co uzasadnia stwierdzenie występowania u niego choroby zawodowej. Po rozpoznaniu odwołania Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydał opisaną na wstępie decyzję, uznając, iż wydana decyzja organu I instancji jest merytorycznie uzasadniona. Rozwinął rozważania prawne w ten sposób, że zgodnie z art. 2351 Kodeksu Pracy przy rozpoznawaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Odnosząc się do narażenia zawodowego organ podał, że źródłem intensywnego promieniowania podczerwonego są ściany i otwory pieców grzewczych hartowniczych, ceramicznych i szklarskich, roztopione szkło i metal, rozgrzane elementy obrabiane plastycznie, paleniska, grzejniki, lampowe promienniki podczerwieni, palniki i łuki spawalnicze. Skutki zdrowotne pracy w narażeniu na promieniowanie podczerwone dotyczą zwłaszcza narządu wzroku oraz w niewielkim stopniu skóry, a zależą głównie od właściwości termicznych i optycznych. Na tej podstawie organ przyjął z dużym prawdopodobieństwem, iż K. M. pracując na stanowiskach obróbki cieplnej i obsługi pieców pracy był narażony na promieniowanie podczerwone. Odmawiając uznania choroby zawodowej wymienionej pod poz. 25/1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do aktualnie obowiązującego rozporządzenia, organ wziął jednak pod uwagę uzasadnienie orzeczeń lekarskich jednostki właściwej w tych sprawach, które w sposób szczegółowy i jednoznaczny wyjaśniły treść dokonanego rozpoznania. W badaniu okulistycznym stwierdzono brzegi powiek lekko obrzęknięte, przy ujściach "suche łuseczki", obustronnie spojówka tarczkowa przekrwiona, spojówka gałkowa blada, rogówka gładka, lśniąca, przezierna, ośrodki optyczne przezierne, dno oczu: obraz tarcz nerwu II prawidłowy, przebieg naczyń siatkówkowych prawidłowy, zmian ogniskowych nie stwierdza się. W badaniu posiewów z obu oczu wyhodowano naturalną florę fizjologiczną, nie stwierdzając eozynofili. Na podstawie badania okulistycznego stwierdzono u badanego nieżyt spojówkowy typu "nieżytu suchego", nie mający cech zapalenia alergicznego oraz niskiego stopnia wadę refrakcji i starczowzroczność wyrównywane korektą okularową. Organ zauważył również, iż zgodnie z wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 roku (Dz.U. Nr 105, po. 869), okres narażenia zawodowego, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym - w przypadku choroby układu wzrokowego - alergicznego zapalenia spojówek wynosi I rok. Analiza dostępnej dokumentacji lekarskiej wskazuje, iż skarżący pozostaje w leczeniu w Poradni Okulistycznej dopiero od roku 2008. W badaniach wykonanych 28 lat po ustaniu narażenia zawodowego nie stwierdzono u niego zmian upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej. Odnosząc się do ściśle do odwołania K. M. organ zauważył, że w gestii organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest tylko ocena orzeczeń lekarskich jako materiału dowodowego w sprawie, natomiast brak jest uprawnień do podważania ustalonych przez lekarzy rozpoznań klinicznych oraz, że fakt zatrudnienia w narażeniu na czynnik szkodliwy, przy braku objawów klinicznych choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Decyzja Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego stała się przedmiotem skargi K. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając jej naruszenie przepisu art. 75 § 1 , 77 i 107 § 3 kpa w zw. z art. 7, 8, 9 i 10 kpa poprzez dokonanie jednostronnej i fragmentarycznej oceny materiału dowodowego tj. wyłączne uwzględnienie dokumentacji medycznej z pominięciem faktów stanu zdrowia skarżącego w trakcie zatrudnienia i po ustaniu pracy w przedmiotowym zakładzie pracy. Wniósł tym samym o uchylenie wydanych w sprawie decyzji. Wyjaśnił w uzasadnieniu skargi, że organy oparły się na wynikach badań przeprowadzonych 28 lat po narażeniu na szkodliwe czynniki chemiczne, natomiast były zobowiązane do uwzględnienia dokumentacji medycznej z lat 1971 – 1999, kiedy to wystąpiły pierwsze symptomy choroby oczu. Dodał, że dokumentacja ta jest w jego posiadaniu jak i zakładowego ośrodka zdrowia. Odnosząc się do wskazanej przez organ przesłanki by choroba zawodowa ujawniła się w ciągu 10 lat od zakończenia aktywności zawodowej – skarżący podniósł, że wymóg ten nie uwzględnia okoliczności konkretnego przypadku. I tak podał, że w jego przypadku symptomy chorobu oczu występowały w trakcie zatrudnienia jak i bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia jednak nie były na tyle dokuczliwe, by zachodziła konieczność korzystania ze stałej opieki medycznej. Objawy choroby nasiliły się ok. 2005 r. i przybrały znaczne rozmiary w 2008 r. i w tym okresie rozpoczął stałe leczenie okulistyczne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie i wyjaśniając, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej organ z urzędu określa jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej są to: udokumentowany przebieg zatrudnienia, sporządzona przez organ ocena narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych właściwych dla rozpoznawania chorób zawodowych. Opierając się na takich dowodach organ uznał, że sprawa jest wyjaśniona do rozstrzygnięcia i wydał stosowną decyzję. Organ zauważył przy tym, że K. M. jako strona postępowania miał możliwość czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Tymczasem przed żadnym z orzekających organów nie podnosił żądań ani wniosków dowodowych, w tym także nie podnosił o dopuszczenie dowodu z dokumentacji medycznej z okresu zatrudnienia. Organ z urzędu nie mógł wiedzieć, że skarżący miał symptomy choroby jeszcze w okresie zatrudnienia, gdyż są one wewnętrznym odczuciem człowieka. Sam skarżący twierdził w wywiadzie w :"karcie wypisowej" z S , że jego dolegliwości ze strony układu wzrokowego w czasie zatrudnienia występowały sporadycznie, a ponadto nie dokumentował ich. Organ jeszcze raz podkreślił, że zaskarżona decyzja została oparta o jednoznaczne orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga K. M. nie podlega uwzględnieniu. W świetle art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, które weszło w życie 3 lipca 2009 r.( rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych; Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869, zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych). Stosownie do treści tego rozporządzenia na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. We wskazanym rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, co do niektórych schorzeń sprecyzowano dodatkowo, że ów związek przyczynowy upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej istnieje jedynie wówczas, gdy udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu. Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy musi, zatem wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Należy przyjąć, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter oraz warunki jej wykonywania. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy w sposób poparty przepisami prawa zasadnie uznały, że nie zachodzą podstawy do uznania, iż u K. M. występuje choroba zawodowa układu wzrokowego wywołana czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi pod postacią alergicznego zapalenia spojówek – wymieniona w poz. 25/1 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. Jak wskazano wyżej, by można było uznać dane schorzenie za chorobę zawodową muszą być spełnione w zasadzie trzy warunki: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy oraz warunek wynikający z rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych by udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w czasie istnienia narażenia zawodowego albo w okresie nie dłuższym niż wskazany w tym rozporządzeniu. W rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jeśli chodzi o choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi wymienione są pod poz. 25 następujące schorzenia: alergiczne zapalenie spojówek, ostre zapalenie spojówek wywołane promieniowaniem nadfioletowym, epidemiczne wirusowe zapalenie spojówek lub rogówki, zwyrodnienie rogówki wywołane czynnikami drażniącymi, zaćma wywołana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego oraz centralne zmiany zwyrodnieniowe siatkówki i naczyniówki wywołane krótkofalowym promieniowaniem podczerwonym lub promieniowaniem widzialnym z obszaru widma niebieskiego. Żadne z powyższych schorzeń nie zostało stwierdzone u skarżącego. Stwierdzono jedynie bowiem, że brzegi powiek są lekko obrzęknięte, przy ujściach znajdują się "suche łuseczki", spojówka tarczkowa jest obustronnie przekrwiona, spojówka gałkowa jest blada, rogówka gładka, lśniąca, przezierna, ośrodki optyczne przezierne, dno oczu: obraz tarcz nerwu II prawidłowy, przebieg naczyń siatkówkowych prawidłowy a zmian ogniskowych nie stwierdza się. W badaniu posiewów z obu oczu wyhodowano naturalną florę fizjologiczną, nie stwierdzając eozynofili. Na podstawie badania okulistycznego stwierdzono u badanego nieżyt spojówkowy typu "nieżytu suchego", nie mający, jak zauważył organ, cech zapalenia alergicznego oraz niskiego stopnia wadę refrakcji i starczowzroczność wyrównywane korektą okularową. W świetle uznania, że stwierdzone u badanego schorzenie nie nosi cech schorzenia z w/w rozporządzenia nie ma w sprawie znaczenia czy w środowisku pracy istniało tzw. narażenie zawodowe. Nie może być ono w każdym razie samodzielną podstawą do przyjęcia, że jakiekolwiek schorzenie oczu jest pochodną środowiska pracy. Słusznie orzekające w sprawie organy zauważyły, że jeśliby nawet przyjąć, iż prawdziwe jest twierdzenie K. M. o tym, że symptomy chorobu oczu występowały w trakcie zatrudnienia jak i bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia to brak jest udokumentowania tych okoliczności. Okoliczność dokumentacji schorzenia jest istotna tym bardziej na podstawie rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, iż w przypadku choroby układu wzrokowego pod postacią alergicznego zapalenia spojówek wymaga się by ujawniły się one (i zostały udokumentowane ) w ciągu roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Pierwsza dokumentacja choroby oczu u skarżącego pochodzi z roku 2008, natomiast pracę w narażeniu zawodowym zakończył w roku 1999, co oznacza, że nie został spełniony warunek dokumentacji choroby. Należy ogólnie przyjąć, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej obu instancji zgromadziły w sposób prawidłowy wystarczający materiał dowodowy do oceny, czy u skarżącego wystąpiła choroba zawodowa. Organy dysponowały orzeczeniem lekarskim Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] 2009r. Nr [...] oraz orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z [...] 2010r. Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej alergicznego zapalenia spojówek. Nie można zatem zarzucić organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej, że opierały się na niepełnym, czy też nieaktualnym materiale dowodowym. W sposób pełny i wystarczający dla kwestii choroby zawodowej rozpoznały rozmiar występowania narażenia zawodowego w środowisku pracy skarżącego. Generalnie, jeśli chodzi o orzeczenia lekarskie - stanowią one dowód podlegający ocenie organu administracji. Chodzi tu jednak o kontrolę prawidłowości takiego orzeczenia pod względem formalnym oraz pod kątem logiczności wniosków wyciągniętych przez biegłego. Nie oznacza to, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, że wydający decyzję w przedmiocie choroby zawodowej, jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 5 stycznia 2007r. sygn. akt II OSK 1078/06, Lex Omega nr 315089 oraz z dnia 12 maja 2010r. sygn. akt II OSK 335/10, Lex Omega nr 597546). Z powyższych względów skarga K. M. podlega na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddaleniu.