III SA/Kr 636/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M. L. – W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Kolejną już w sprawie decyzją z 21 marca 2018 r., Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji – Powiatowego Inspektora Sanitarnego z [...] 2017 r. W decyzji tej organ I instancji nie stwierdził u skarżącej M. L. – W. choroby zawodowej – astmy oskrzelowej, tj. schorzenia wymienionego w poz. 6 wykazu chorób zawodowych (załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Organ opisał w sposób szczegółowy miejsca zatrudnienia i charakter wykonywanej pracy od 1 września 1973 r. do 31 grudnia 2008 r. Następnie przyznał, że w trakcie wykonywanych czynności (na niektórych z zajmowanych stanowisk) skarżąca miała kontakt z czynnikami alergizującymi (farbami drukarskimi, rozpuszczalnikami, pyłem papieru, pyłem pochodzącym z tonerów kserograficznych i drukarek laserowych, wodorotlenkiem sodu, służącym do wywoływania płyt offsetowych, mleczkiem do czyszczenia gum offsetowych). Skarżąca została przebadana przez Ośrodek Medycyny Pracy, który w orzeczeniu lekarskim z 28 sierpnia 2007 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej - wywiad kliniczny i wykonane badania nie ujawniły cech schorzenia astmatycznego (ujemny test nadreaktywności niespecyficznej oskrzeli, niski poziom IgE). W rozpoznawanej sprawie tutejszy Sąd orzekał już dwukrotnie: Wyrokiem z 17 czerwca 2010 r., III SA/Kr 949/08 Sąd uchylił decyzje organów obu instancji z uwagi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 czerwca 2008 r., P 23/07 stwierdzający niekonstytucyjność art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawie zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. nr 132, poz. 115) z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, które w związku tym nie mogły stanowić podstawy prawnej wydanych decyzji administracyjnych. Sąd zobowiązał organ do orzekania na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania, wskazując jednocześnie, że na dzień wydania wyroku taką podstawę stanowiły przepisy ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Również kolejnym wyrokiem z 24 maja 2012 r., III SA/Kr 1271/11 Sąd uchylił decyzje wydane w obu instancjach. Zdaniem Sądu skarżąca nie została prawidłowo pouczona o przysługującym jej prawie do złożenia wniosku o ponowne przebadanie w jednostki orzeczniczej II stopnia. W aktach sprawy brak było dowodu doręczenia skarżącej pisma jednostki orzeczniczej I stopnia z 15 listopada 2010 r. Sąd zaznaczył, że w sytuacji sprzecznych stanowisk skarżącej i jednostki orzeczniczej, organ winien podjąć kroki niezbędne do wszechstronnego zbadania sprawy, w tym szczegółowo, w sposób zrozumiały dla strony, odnieść się do przedstawionej przez nią dokumentacji medycznej, a nie jedynie ograniczyć się twierdzenia, że dokonał analizy tej dokumentacji. W ocenie Sądu przedstawiona opinia lekarska nie zawierała należytego uzasadnienia a organ odwoławczy "pominął treść ust. 2 § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych". W związku z treścią zaleceń zawartych w ww. wyroku z 24 maja 2012 r. organ I zwrócił się do Ośrodka Medycyny Pracy o uzupełnienie stanowiska zajętego w orzeczeniu lekarskim z 28 sierpnia 2007 r. oraz o pouczenie skarżącej o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownego badania. W odpowiedzi z 7 stycznia 2013 r. ww. Ośrodek poinformował, że "ze względów merytorycznych jak i formalnoprawnych wyczerpano procedurę orzeczniczą" i przeprowadzona w Ośrodku diagnostyka nie wykazała cech schorzenia astmatycznego, z kolei przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna "nie uzasadnia decyzji o przywróceniu terminu do badania w jednostce badawczo – rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy". W związku z powyższym organ I instancji pismami z 31 stycznia 2013 r. oraz 11 marca 2013 r. zwrócił się do jednostki orzeczniczej I stopnia o wydanie nowego orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej skarżącej opartego na obowiązujących przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W przedłożonym, nowym orzeczeniu lekarskim z 9 kwietnia 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej u skarżącej Ośrodek ponownie wyjaśnił, że przeprowadzony wywiad kliniczny oraz wykonane badania nie ujawniły u skarżącej cech schorzenia astmatycznego. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, jednostka orzecznicza II stopnia - Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w orzeczeniu lekarskim z [...] 2015 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej - astmy oskrzelowej. Skarżąca przedłożyła 29 października 2015 r. oraz z 17 marca 2016 r. organowi I instancji dodatkową dokumentację medyczną, jednakże zarówno jednostka orzecznicza I, jak i II stopnia diagnostycznego stwierdziła, że przedłożona dokumentacja medyczna pozostawała bez wpływu na treść wydanych orzeczeń lekarskich (pismo z 28 stycznia 2016 r., opinia uzupełniająca z 14 marca 2016 r., pisma z 1 kwietnia 2016 r. i 5 kwietnia 2016 r.). Również w związku ze złożonymi przez skarżącą uwagami do zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego (pismo z 18 maja 2016 r.) jednostki I i II stopnia diagnostycznego poinformowały, że nie znajdują podstaw do zmiany wydanych orzeczeń lekarskich (pisma z 20 czerwca 2016 r. i 12 lipca 2016 r.). Następnie, przychylając się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dodatkowej konsultacji w jednostce orzeczniczej II stopnia diagnostycznego, organ I instancji zwrócił się w tym celu do Instytutu Medycyny Pracy. W odpowiedzi Instytut poinformował, że skarżąca nie zgłosiła się do Instytutu na wyznaczone dwa terminy badania konsultacyjnego (pismo z 12 grudnia 2016 r.). Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, organ I instancji decyzją z 12 września 2017 r. stwierdził brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej ww. choroby zawodowej. Organ powołał się na wydane w sprawie orzeczenia jednostek orzeczniczych I i II stopnia diagnostycznego. Podał, że w trakcie pracy zawodowej skarżąca miała kontakt z czynnikami alergizującymi, jednakże w prowadzonych badaniach nie stwierdzono u niej schorzenia astmatycznego, co wykluczyło rozpoznanie choroby zawodowej. Organ dodał, że przekazana przez skarżącą, za pismem z dnia 18 lipca 2017 r., dokumentacja medyczna z lat dziewięćdziesiątych, m.in. w postaci wyników badań krwi nie wnosiła nic nowego do postępowania. W odwołaniu skarżąca podniosła, że decyzja została wydana co najmniej po upływie kilku lat od zakończenia przebywania w warunkach szkodliwych, tymczasem ustawodawca wyznaczył roczny lub dwuletni okres do stwierdzenia choroby zawodowej, co oznaczało, że po upływie tego czasu dokonywane pomiary nie były już adekwatne do stanu narażenia. Skarżąca zarzuciła organowi, że wydał decyzję, podczas gdy do materiału dowodowego nie zostały włączone wyniki badań przeprowadzonych w 2007 r. Nie zgodziła się ponadto z opinią organu, że przekazana przez nią 18 lipca 2017 r dokumentacja przebytych chorób po wykonaniu szczepień podstawowych, nie miała znaczenia dla sprawy. W toku prowadzonego postępowania odwoławczego, na wniosek organu II instancji, ocenie poddana została również dokumentacja medyczna przesłana przez skarżącą za pismem z 18 lipca 2017 r. Po analizie ww. dokumentacji, Ośrodek Medycyny Pracy w opinii uzupełniającej z 15 grudnia 2017 r. poinformował, że pozostaje ona bez wpływu na treść orzeczenia lekarskiego z 9 kwietnia 2013 r. o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej astmy oskrzelowej. Biorąc pod uwagę powyższe, Ośrodek nie znalazł również podstaw do przesyłania kopi ww. dokumentacji do jednostki orzeczniczej II stopnia celem sporządzania dodatkowej opinii medycznej. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 21 marca 2018 r. organ odwoławczy podał, że w sprawie kwestią rozstrzygającą był fakt, że u skarżącej nie rozpoznano schorzenia widniejącego pod poz. 6 obowiązującego wykazu chorób zawodowych (badania alergologiczne przeprowadzone w 2007 r., 2013 r. i 2015 r.), zatem nie został spełniony warunek do rozpoznania choroby zawodowej. Organ odwoławczy podał, że wbrew twierdzeniom skarżącej, również dokumentacja medyczna z 2007 r. była przedmiotem analizy w toku prowadzonego postępowania, jednakże jednostki orzecznicze I i II stopnia nie znalazły podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej (nie stwierdzono u skarżącej cech schorzenia astmatycznego). W wydanej opinii Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wskazał, że całokształt obserwacji klinicznej, w tym wywiad chorobowy oraz przebieg schorzenia poparty danymi z dostępnej dokumentacji lekarskiej, a zwłaszcza infekcyjny początek dolegliwości ze strony układu oddechowego, jak również wyniki przeprowadzonej diagnostyki alergologicznej, w tym kliniczne i spirometryczne ujemne wyniki w zakresie oskrzeli oraz wyniki testów ekspozycyjnych z potencjalnymi alergenami środowiska pracy badanej, a także utrzymujący się brak nieswoistej nadreaktywności drzewa oskrzelowego, nie dawał podstaw do rozpoznania u skarżącej bezspornie lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem, astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Organ przyznawał, że u skarżącej potwierdzono wykonywanie pracy w kontakcie z czynnikami alergizującymi w latach 1973 – 1988 i 1994 – 2007, jednakże nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki uprawniające do stwierdzenia choroby zawodowej, wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych. Organ zaznaczył, że fakt pracy w narażeniu na czynnik potencjalnie szkodliwy, przy braku objawów klinicznych choroby figurującej w wykazie chorób zawodowych, nie dawał podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W trakcie wykonywania pracy w kontakcie z czynnikami alergizującymi ani też do roku od jej zaprzestania, nie zostały rozpoznane u skarżącej cechy astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Organ poinformował również, że z wniosku skarżącej prowadzone były także postępowania dotyczące pięciu innych chorób zawodowych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podkreśliła, że w toku postępowania administracyjnego wielokrotnie podnosiła, że badania z 2007 r. zostały przeprowadzone błędnie, a ponadto zaznaczyła, że do chwili obecnej nie dysponuje dokumentacją z badań klinicznych. Skarżąca podała, że od stycznia 2007 r. była leczona przez pulmonologa sterydami i lekami wziewnymi na astmę. Jej zdaniem wydając orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenie u niej choroby zawodowej popełniono wiele błędów prawnych co uniemożliwiło jej przeprowadzenie drugich badań, w innej placówce orzeczniczej. Skarżąca podniosła, że ponownie została przebadana dopiero w 2013 r. i przez ten czas jej organizm zdążył się już zregenerować. Jej zdaniem powinny być przeprowadzone badania osób, które do roku od zakończenia pracy w narażeniu na alergeny otrzymały orzeczenie o uznaniu ich schorzenia za chorobę zawodową, a następnie porównanie wyników tych badań po 6 latach. Skarżąca dodała, że jest osobą samotną i nie miała z kim zostawić zwierząt by udać się na badania do jednostki orzeczniczej w Ł. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona ponieważ przeprowadzone u skarżącej badania przez jednostki orzecznicze obu stopni wykluczyły istnienie w okresie 1 roku od ustania narażenia na alergeny – astmy oskrzelowej tj. choroby zawodowej wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych zawartego w ww. rozporządzeniu z 30 czerwca 2009 r. Sąd zaznacza przy tym, że znany jest mu z urzędu fakt, że skarżąca starała się o stwierdzenie choroby zawodowej również w przypadku innych schorzeń związanych z alergenami (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 lipca 2018 r., III SA/Kr 399/18). Skarżąca sama przyznawała, że w czasie ponownych badań (w związku z uchyleniem poprzednio wydanych decyzji) nie miała już problemów zdrowotnych. Została bowiem wyleczona przez lekarza pulmonologa. W ocenie Sądu "wyleczenie" skarżącej pośrednio potwierdza również prawidłowość stanowiska lekarskich jednostek orzeczniczych wskazujących na infekcyjny charakter problemów układu oddechowego. Sąd przyznaje, że w orzecznictwie dopuszcza się wykonywanie badań lekarskich po okresie wymaganym przez przepisy dotyczące chorób zawodowych, ale z rozpoznania takiego musi wynikać, że w okresie wskazanym w wykazie chorób zawodowych wystąpiły objawy chorobowe i objawy te są udokumentowane (por. teza wyroku NSA z 3 marca 2015 r., II OSK 1872/13). Skarżąca skupiła się jedynie na kwestionowaniu prawidłowości wykonanych w 2007 r. badań, ale też nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów na okoliczność, że leczone u niej (i wyleczone) schorzenia pulmonologiczne, miały charakter choroby zawodowej. Zgodnie z § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. podstawą do wydania przez właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia stanowi materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczniku lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Z powołanego przepisu wynika również, że orzeczenia lekarskie jako dokumenty urzędowe w rozumieniu przepisu art. 76 § 2 kpa wiążą organy administracyjne, które nie mają jakichkolwiek podstaw do kwestionowania okoliczności objętych treścią tych orzeczeń. Zgodnie z art. 76 § 3 kpa dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego i w przypadku obalenia domniemania zgodności z prawdą lub domniemania autentyczności dokumentu urzędowego, nie może on być uznany za dowód w sprawie. Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2015 r., II OSK 2237/14, w którym stwierdził, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby zawodowej, jeżeli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Z tych też powodów zakwestionowanie orzeczenia lekarskiego przez organ administracji lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w przypadku, jeżeli zostanie wykazane, że orzeczenie lekarskie nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia lub zawiera ewidentne błędy, niejasności, które dyskwalifikują jego walor dowodowy (por. wyrok WSA w Szczecinie z 31 maja 2017 r., II SA/Sz 376/17). W ocenie Sądu wydane w sprawie orzeczenia lekarskie w sposób szczegółowy opisywały jakie wykonano badania i jakie stwierdzono schorzenia i dlaczego nie stwierdzono choroby zawodowej. W szczególności, należałoby zwrócić uwagę na wskazania Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, że wyniki przeprowadzonej u skarżącej diagnostyki alergologicznej, w tym kliniczne i spirometryczne ujemne wyniki w zakresie oskrzeli oraz wyniki testów ekspozycyjnych z potencjalnymi alergenami środowiska pracy badanej, a także utrzymujący się brak nieswoistej nadreaktywności drzewa oskrzelowego, nie dawał podstaw do rozpoznania astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Skarżąca kwestionowała prawidłowość wydanych w sprawie decyzji domagając się badań porównawczych osób, u który stwierdzono chorobę zawodową. W ocenie Sądu tego typu dowód byłby niemiarodajny. Fakt stwierdzenia istnienia choroby zawodowej u innych osób narażonych na alergeny nie oznacza automatycznie, że wszyscy pracujący w warunkach narażenia zawodowego – będą mieli astmę oskrzelową tj. chorobę zawodową, o której mowa w poz. 6 wykazu chorób zawodowych. Gdyby tak było, to bezcelowym byłoby badanie przez lekarskie jednostki orzecznicze. Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 917 z późn. zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przywołana definicja wymaga jednak w kolejnym przepisie tj. art. 2352 Kodeksu pracy "rozpoznania choroby", a nie zakłada jej automatyczne powstanie w wyniku pracy w warunkach narażenia czynnikami szkodliwymi. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało więc przez organy przeprowadzone w sposób prawidłowy, wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy. Uzasadnienie decyzji jest przekonywujące, zgodne z zasadami logiki, a przede wszystkim ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Rację miały przy tym organy, że przedstawiona dodatkowo przez skarżącą dokumentacja medyczna (wyniki laboratoryjne badań krwi, legitymacja sczepień przeciwgruźliczych) w żaden sposób nie podważały prawidłowości diagnozy lekarskich jednostek orzeczniczych. Z tych też powodów Sąd skargę oddalił zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.