III SA/Kr 674/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Molczyk WSA Maria Zawadzka Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn. Dz. U. 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...], orzekającą o zobowiązaniu S. G. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. G. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. oraz na rzecz M. G. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2010 r. oraz orzekło w ten sposób, że: 1) zobowiązało S. G. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. G. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2010 r. oraz na rzecz M. G. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r., 2) ustaliło kwotę do zwrotu w wysokości 5.000,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 2.308,54 zł (kwota zadłużenia wraz z ustawowi odsetkami według stanu na dzień 27 września 2013 r.); ostateczna wysokość odsetek zostanie ustalona na dzień spłaty zobowiązania. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta ustalił wysokość zobowiązania S. G. jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta: nr [...] z dnia [...] 2009 r., nr [...] z dnia [...] 2010 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych M. G. i M. G. na kwotę 5.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi na dzień wydania decyzji w łącznej wysokości 5.659,47 zł. Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną przez S. G. ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazano na braki w materiale dowodowym sprawy, uniemożliwiające weryfikację prawidłowości wysokości kwoty przypisanej do zwrotu – brak jest informacji od komornika prowadzącego egzekucję o wysokości środków ściągniętych w toku egzekucji i przekazanych na rzecz zadłużenia z funduszu alimentacyjnego w związku z wypłaconym świadczeniem alimentacyjnym na rzecz uprawnionych. Ponadto, organ II instancji zauważył, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty, świadczące o tym, że postępowanie dowodowe było prowadzone po wydaniu decyzji. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 847/11, WSA w Krakowie oddalił skargę S. G. na ww. decyzję SKO. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta ustalił wysokość zobowiązania S. G. jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji Prezydenta Miasta: nr [...] z dnia [...] 2009 r., nr [...] z dnia [...] 2010 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych M. G. i M. G. na kwotę 5.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi na dzień wydania decyzji w łącznej wysokości 6.866,87 zł. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną przez S. G. ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że w materiale dowodowym sprawy wciąż brak informacji od komornika prowadzącego egzekucję o wysokości środków ściągniętych w toku egzekucji i przekazanych na rzecz zadłużenia z funduszu alimentacyjnego w związku z wypłaconym świadczeniem alimentacyjnym na rzecz uprawnionych. Organ I instancji nie odniósł się do przedstawionych przez stronę dowodów - odcinków przekazów pocztowych, z których wynika, że w okresie od 1 listopada 2008 r. do 1 kwietnia 2010 r. dokonywał systematycznych wpłat na konto wierzyciela A. G. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o zobowiązaniu S. G. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. G. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. oraz na rzecz M. G. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2010 r. na kwotę 5.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi na dzień wydania decyzji w łącznej wysokości 7.306,73 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że pozyskał informację od komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym, z której wynika, że z zajętego świadczenia emerytalnego dłużnika alimentacyjnego potrącono kwotę 1.171,41 zł, przekazaną następnie na konto organu I instancji. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie odwołanie złożył S. G. wskazując, że dokonywał wpłat alimentów za pośrednictwem Poczty Polskiej. Odwołujący się przedstawił kserokopie dowodów nadania przekazu pocztowego, jakich dokonywał w okresie 2008 r. – 2010 r. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 31 stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło jak na wstępie. Organ odwoławczy wskazał, że łącznie osobom uprawnionym wypłacona została kwota 5.000,00 zł ((300 zł x 12) + (200 zł x 7) = 5.000,00 zł)). W związku z tym, okres wypłaty świadczenia kończył się dnia 30 września 2009 r., dzień po tym dniu właściwy organ nabywał kompetencje do wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności łącznie z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W okresie od 3 grudnia 2008 r. do 15 września 2010 r. wyegzekwowano od S. G. kwotę łączną w wysokości 1171,41 zł, która została w całości zaliczona na poczet zadłużenia. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie reguluje zaliczania kwot uzyskanych przez komornika na rzecz spłaty zadłużenia względem organu uprawnionego. Tym samym organ II instancji nie znalazł podstaw do kwestionowania zaliczenia kwot uzyskanych w sposób, jaki dokonał tego organ I instancji. Organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji błędnie zobowiązał do zwrotu kwoty w terminie 14 dni od dnia, kiedy decyzja zobowiązująca do zwrotu stanie się ostateczna. Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewidują w ogóle możliwości wyznaczania terminów do spłaty należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Określenie konkretnej daty może mieć jedynie znaczenie informacyjne, zaś odsetki liczone są do dnia faktycznej spłaty należności. W związku z powyższymi dwoma uchybieniami organu I instancji Kolegium uchyliło przedmiotową decyzję i orzekło jak w sentencji. W skardze na powyższą decyzję do WSA w Krakowie S. G. podniósł zarzuty zgłoszone wcześniej na etapie odwołania od decyzji organu I instancji, wskazujące na udokumentowany kserokopiami dowodów nadania przekazu pocztowego fakt regularnego wpłacania alimentów na nazwisko A. G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Zgodnie z ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, "Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami." Jak stanowi ust. 1a. ww. przepisu odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Stosownie natomiast do treści ust. 2 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, "Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego." Wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że w ust. 1 art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca określił obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrócenia – i to z odsetkami - kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Decyzja, o której mowa w ust. 2 art. 27 ustawy, nie jest zatem decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Jest bowiem prawną konsekwencją uprzedniego przyznania świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego. Obowiązkiem organu jest więc wydać decyzję o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zakończy się okres wypłaty tych świadczeń na podstawie uprzednio wydanej decyzji o przyznaniu tego rodzaju świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dopóki decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w określonym trybie weryfikacji, bądź wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnie pobranego świadczenia, to organy związane są decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie spoczywa wówczas obowiązek wydania decyzji o ich zwrocie. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2014 r., I OSK 525/13 i z 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, LEX nr 1082781 i z 11 stycznia 2013 r., I OSK 1200/12, LEX nr 1341428). W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego kwot na rzecz osoby uprawnionej. W świetle przedstawionych powyżej regulacji nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest ustalenie wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenie wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego. Skoro organ ma ustalić wysokość świadczeń z funduszu oraz sumy wyegzekwowanych wysokości na rzecz alimentów przez komornika, to tabelaryczne odzwierciedlenie w decyzji organu I instancji dat spłaty, kwot do zapłaty, należności głównej oraz odsetek, nie może zostać uznane za wystarczające. Ustalenia w tym zakresie mają być weryfikowalne, w tym prawidłowość ustalenia kwoty zaległości z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Nie usuwa tych niedokładności także tabelka mająca odzwierciedlać kwoty przekazane przez komornika na poczet spłaty zadłużenia. Z tabel tych można jedynie dowiedzieć się ile wynosi należność główna, a ile odsetki i jak jest łączna kwota do spłaty. Nie jest wiadomym jaką organy przyjęły metodę wyliczania odsetek, od jakiej daty i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone. W świetle treści art. 28 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, po należnościach związanych z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia. Prawidłowe jest więc zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych kwot, na co wskazuje użyte w przepisie sformułowanie: "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych jak i odsetki od tych świadczeń. Okoliczności zatem dotyczące naliczania odsetek od dokonywanych przez organ egzekucyjny wpłat należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinny być precyzyjnie ustalone i znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Również organ nie może pomijać kwestii, bez dokładnego jej wyjaśnienia, związanej z dokonanymi wpłatami przez skarżącego na rzecz zaległych alimentów. Kwoty te wpływają przecież nie tylko na wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu alimentów wobec osób uprawnionych, ale i w konsekwencji na wielkość kwot wypłaconych z funduszu, a w dalszej perspektywie na wielkość kwot do zwrotu i wielkość odsetek. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli wypływa z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.). Obowiązek natomiast wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego z art. 77 § 1 k.p.a., które to przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio, zgodnie z postanowieniami art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zatem dokonywanie przez skarżącego wpłat matce dzieci nie jest bez znaczenia dla treści rozstrzygnięcia w tej sprawie. "Osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bowiem wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. " (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 416/09; LEX nr 603376. W sytuacji więc, gdy okoliczności pozwalają na przyjęcie, że miało miejsce pobranie nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, organ nie ma obowiązku wydawania decyzji w sprawie zwrotu świadczeń na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy. Przemawia za tym nie tylko wykładnia tego przepisu, ale i cel ustawy oraz zawarte w niej regulacje w art. 19 i 23 ustawy. W świetle art. 19 osoba uprawniona ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia o zmianach nie tylko w liczbie członków rodziny, ale i uzyskaniu lub utracie dochodu albo o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 19 ustawy). Natomiast art. 23 ust. 1 nakłada obowiązek zwrotu przez osobę która pobrała nienależnie świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Niezasadna wobec powyższego jest argumentacja organu I instancji sprowadzająca się do tego, że przedstawione kopie dowodów nadania kwot alimentów nie zawierają informacji o otrzymaniu tych przekazów przez A. G. Jeżeli nie zawierają, to wręcz obowiązkiem organu było dokonanie ustaleń w tym zakresie. Nie można też zaakceptować stanowiska Kolegium w tym względzie. Skoro kserokopie wpłat przedstawione przez skarżącego nie są wystarczającym dowodem, to należało wezwać skarżącego do okazania ich oryginałów. Tym samym organy obu instancji dopuściły się w tym względzie naruszeń przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.