III SA/Kr 682/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D z dnia [...] 2012 r., znak: [...] w sprawie odmowy przyznania C. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad mężem S. S. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000r Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925). Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 30 stycznia 2012 r. C. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, S. S. Do powyższego wniosku dołączyła uwierzytelnioną kopię orzeczenia lekarza ZUS z dnia 21 listopada 2011 r., z którego wynika, że S. S. jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2013 r. Mając na uwadze okoliczność, że C. S. jest współmałżonką osoby wymagającej opieki, organ wskazał, że jako żona jest obowiązana wypełniać wszelkie powinności wynikające z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ponadto zgodnie z art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego"oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według własnych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (...)."Sam fakt, że S. S. będący osobą wymagającą opieki pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jeden z podstawowych warunków określonych art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest spełniony. W związku z powyższym organ I instancji - Burmistrz D - decyzją z dnia [...] 2012 r., znak: [...], odmówił C. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z odwołania wniesionego przez C. S. wynika, że nie zgadza się ona z wydaną decyzją organu I instancji. Odwołująca wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1982/11, w którym sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 stwierdzający niezgodność art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP. W wyroku tym stwierdzono, że okoliczność sprawowania opieki nad małżonkiem nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 12 kwietnia 2012 r. nr [...] pokreśliło, że decyzja w przedmiocie ustalenia albo odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy do tzw. "decyzji związanych". Oznacza to, że organ administracji nie ma swobody co do podejmowanego rozstrzygnięcia. Jeżeli strona spełnia wszelkie przesłanki wymagane przepisami prawa - zobowiązany jest świadczenie przyznać, w przeciwnym przypadku, gdy chociażby jedna z nich nie została spełniona - zobowiązany jest wydać decyzję odmowną. W niniejszej sprawie występują natomiast okoliczności, które uniemożliwiają ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz C. S. Kolegium wskazało, że zapis znowelizowanego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny wyklucza możliwość przyznania świadczenia w sytuacji w której osoba wymagającą opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś dopuszcza przyznanie świadczenia jedynie w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym brak jest podstaw do przyznania świadczenia C. S., albowiem S. S. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego małżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie C. S. podniosła, że stanowisko organów administracji, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim jest sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga jest zasadna. Zgodnie z artykułem 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), stanowiącym materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59, ze zm., zwanej dalej Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy, jak i organ I instancji, odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, jako powód takiego negatywnego rozstrzygnięcia fakt pozostawania skarżącej ze S. S. w związku małżeńskim oraz okoliczność nieposiadania przez skarżącą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie jest nie do zaakceptowania w świetle wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż prawidłowo dokonana interpretacja przepisów ustawy prowadzi do zgoła odmiennych wniosków niż to wysnuły organy. Odnosząc stan faktyczny niniejszej sprawy do treści wyżej wskazanego przepisu należy stwierdzić, że skarżąca należy do kategorii osób, które mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 2. ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (czyli innym niż matka lub ojciec wymienieni w punkcie 1 tego przepisu), na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taką wykładnię tego przepisu potwierdza treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 (Dz. U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Konstytucji RP). Skutkiem tego wyroku była nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456). Nowelizacja ta nie zmieniła przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającego prawo do świadczenia w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Trafnie zwraca się jednak uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że ograniczenie się do literalnej wykładni tego przepisu, prowadzące do uniemożliwienia skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego w razie konieczności rezygnacji z pracy zawodowej z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, niweczyłoby skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 12 września 2012r, sygn. akt IV SA/Po 512/12; WSA w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/GI 92/11). Także po kolejnej nowelizacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., literalne odczytanie znowelizowanego przepisu prowadziłoby do sprzeczności z powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wykładnia przyjęta przez organy w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do tezy, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem, sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zwrócić należy uwagę organom, że świadczenie pielęgnacyjne, ustanowione przecież w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem, mogłoby być zatem przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Jest to argumentacja ad absurdum (por. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn.. akt III SA/Kr 328/12 oraz z dnia 27 września 2012 r., sygn.. akt III SA/Kr 78/12; WSA w Poznaniu z dnia 23 maja 2012r., sygn.. akt IV SA/Po 255/12 – orzeczenia dostępne w bazie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w tej sprawie nie może zaaprobować takiej wykładni omawianego przepisu, gdyż byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami obowiązującego porządku prawnego, akcentowanymi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej, przed jego wykładnią językową. Dlatego również w aktualnym stanie prawnym organy winny stosować prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu. W świetle prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd stwierdził, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie wadliwie przyjęły, iż pozostawanie w związku małżeńskim jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w celu opieki nad osobą pozostającą w tym związku, która wymaga opieki, w sytuacji gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tego powodu, w ocenie Sądu, kontrolowane w tej sprawie decyzje naruszają prawo materialne - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 18, art. 67 ust. 1 i art. 71 ust.1 Konstytucji RP - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej, organy będą zobowiązane do zastosowania przedstawionej wyżej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostałych przesłanek art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w sentencji wyroku.