III SA/Kr 744/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej B. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej dla ucznia postanawia: 1. umorzyć postępowanie w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych 2. odmówić przyznania adwokata z urzędu. A. F. wniósł w imieniu córki B. F. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 kwietnia 2011 r. nr [...] uchylającą decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. F. pomocy materialnej dla ucznia B. F. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ze skargą połączył wniosek o zwolnienie go od kosztów i ustanowienie adwokata. Z akt wynika ,że w dacie wniesienia skargi B. F. była, już pełnoletnia. Po stosownym wezwaniu przez sąd B. F. przedłożyła stosowne pełnomocnictwo dla ojca – A. F. do występowania w sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. B. F. pismem z dnia 26 stycznia 2012 r. złożyła na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i siostrą. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że w jego skład wchodzą należące do rodziców 60 metrowe mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Nikt z rodziny nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 2600 zł wyjaśniając, że składa się na to 700 zł renty ojca oraz 1900 zł wynagrodzenia matki. Uzasadniając swoje starania powołała się na ciężką sytuacją materialną rodziny. Wyjaśniła, że matka pracuje jako pielęgniarka a ojciec z uwagi na problemy zdrowotne jest na rencie. Wezwana o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie wskazywanych dokumentów źródłowych okazała kopię przekazu pocztowego renty ojca oraz kopię odcinka listy płac matki. Przedłożyła kopię faktury za gaz na kwotę 1635,30 zł za okres dwóch miesięcy w okresie grzewczym, oraz odcinek pokwitowania za prąd na kwotę 320,96 zł. Oświadczyła, że rachunków za wodę nie posiada bo czerpana jest ona ze studni. Skarżąca, a także jej ojciec i matka podpisali się pod oświadczeniem, że nie posiadają rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2012 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że skarżąca nie przedstawiła w sposób przekonywujący rzeczywistej sytuacji gospodarstwa domowego uniemożliwiając tym samym ocenę, jakie tak naprawdę są możliwości płatnicze strony. Matka skarżącej niezgodnie z prawdą oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego. Skarżąca nie przedstawiła również wyciągów z tego konta, o które była wzywana. B. F. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie wskazała, że rachunek mamy służy jedynie przelewaniu jej wypłaty wynagrodzenia za pracę w charakterze pielęgniarki. Przedstawiła wyciągi z tego rachunku na okres od 1 stycznia 2012 r. do 8 maja 2012 r. Zażądała zwrotu opłaty 25 zł jako kosztu, który poniosła za wyciągi bankowe po 5 zł za miesiąc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 zwanej dalej p.p.s.a) od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. służy sprzeciw. Skutecznie złożony sprzeciw skarżącej nie został odrzucony, zatem zgodnie z art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem tej regulacji jest, że rozpoznaniu przez sąd podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a nie zarzuty podniesione na postanowienie referendarza. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6329" opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - jej wniosek o zwolnienie od koszów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienia adwokata. Wniosek o przyznanie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Ustawa rozróżnia (art. 245 § 1, 2 i 3 p.p.s.a.) pomiędzy przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), od prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozróżnienie to ma prawną doniosłość dla okoliczności, które winien wykazać starający się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla oceny sytuacji finansowej skarżącej, a w konsekwencji możliwości ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego, konieczne jest zbadanie sytuacji finansowej członków jej rodziny pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca kontynuuje naukę i nie pracuje pozostając na utrzymaniu rodziców A. F. i M. F. W tej sytuacji, zgodnie z art. 133. § 1. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. (Dz. U., nr 9, poz. 59 ze zm.) rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 maja 2010 r. sygn. akt II FZ 197/10 "sytuacja materialna małżonka nie pracującego zawodowo jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który zawodowo pracuje." Analogicznie zatem, wykazanie sytuacji materialnej członków rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, w zakresie rzeczywistych możliwości płatniczych członka rodziny nie pracującego, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne. Z kolei j wskazał NSA w postanowieniu z dnia 14 listopada 2011 r. sygn. akt II FZ 554/11,że "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy (...) wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy." Skarżąca była w sprawie wzywana w trybie art. 255 jeszcze przez referendarza sądowego o złożenie stosownych wyjaśnień i dokumentów. . Ponadto sądowi z urzędu znane są pewne elementy majątku rodziców skarżącej. Z ustaleń poczynionych w sprawie II SA/Kr 400/09 ze skargi A. F., ojca skarżącej, wynikało, iż rodzina skarżącej dysponuje majątkiem znacznych rozmiarów, z którego czerpie wymierne korzyści. Z pism przedstawianych w sprawie II SA/Kr 400/09 Urząd Miasta -Wydział Finansowy w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r. poinformował, iż A. i M. F. posiadają dom mieszkalny przy ul. W z działką o powierzchni 817 m2 oraz dom przy ul. K w L, budynek o pow. 100 m2 wydzierżawiony pod działalność gospodarczą z działką o pow. 858 m2, działkę przy ul. S w L o pow. 321/1000 cz., działkę przy ul. J w L o pow. 173 m2. Powyższe informacje potwierdzone zostały przez Wydział Geodezji Gruntu i Katastru Starostwa Powiatowego w piśmie z dnia 5 stycznia 2010 r. Sytuacja ta oczywiście mogła ulec zmianie na przestrzeni ostatniego roku. Skarżąca w oświadczeniu jako nieruchomości wskazuje tylko mieszkanie i działkę. Oświadczenie to nie jest jednak wiarygodne. Sąd ustala ,że A. F. o nr PESEL [...] pozostaje w 1/3 wraz z żoną współwłaścicielem na prawach wspólności małżeńskiej a dalszymi współwłaścicielami po 1/3 są synowie D. i R., nieruchomości lokalowej w L przy ul A o numerze księgi wieczystej [...], oraz wraz z żoną nieruchomości lokalowej przy ul A o numerze księgi wieczystej [...]. Treść wyżej wymienionych ksiąg jest ogólnodostępna przez Portal Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych na stronie internetowej http://ekw.ms.gov.pl, wg stanu na dzień 23 maja 2012 r. Nieruchomość oznaczona [...] ma łączną powierzchnię 901,7 m2 , składa się między innymi z restauracji, oraz 15 pokoi i 13 łazienek. Z kolei nieruchomość oznaczona [...] ma łączną powierzchnię 181,5 m2 , składa się między innymi z 7 pokoi i 7 łazienek. Nieruchomości te mają charakter hotelowy, i niewątpliwie mogą przynosić dochód. Twierdzenia ojca skarżącej i samej skarżącej dotyczące stanu posiadanych nieruchomości należy uznać za niewiarygodne. Nie zostało zatem wykazane, że skarżąca i mieszkający z nią rodzice nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie wydatku na przybranie zawodowego pełnomocnika ,. a w konsekwencji ,że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek, z powodu których to koszty pomocy prawnej w tym zakresie miałby ponosić budżet państwa, a w istocie inni obywatele. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.