III SA/Kr 76/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. Ł., T. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pisma I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego A. B. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Pismem z dnia 28 września 2020 r. skarżący I. i T. Ł. zwrócili się do Przewodniczącego Rady Powiatu o zwrot kwoty 59 768,80 zł wraz z odsetkami od dnia 23 października 2008 r. Zdaniem skarżących, kwota ta stanowi niezasadnie pobrane przez Powiatowy Urząd Pracy świadczenie. Starosta postanowieniem z dnia [...] 2020 r. znak: [...] orzekł o zwrocie pisma skarżącym, gdyż w jego ocenie, rozstrzygnięcie kwestii żądania zwrotu określonej sumy pieniężnej nie należy do zakresu działania administracji publicznej gdyż ma charakter cywilnoprawny, a to oznacza, że właściwym do rozstrzygnięcia sporu jest sąd powszechny. W zażaleniu I. i T. Ł. nie zgodzili się z orzeczeniem Starosty i wnieśli o jego uchylenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 30 listopada 2020 r. znak: [...] utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało na dotychczasowy przebieg postępowania, wyjaśniając, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżących złożone w formie aktu notarialnego (rep. A nr [...]) o przejęciu wszelkich zobowiązań ich córki C. Ł. – G. oraz pismo Powiatowego Urzędu Pracy z 24 października 2008 r., z którego wynika, że C. Ł. – G. spłaciła w całości swoje zobowiązania względem PUP. Zdaniem organu II instancji, treść żądania zawartego we wniosku z dnia 28 września 2020 r. w sposób jednoznaczny wskazuje na chęć dochodzenia świadczenia pieniężnego, które, zdaniem skarżących, stanowi bezpodstawne wzbogacenie Powiatowego Urzędu Pracy. Powoduje to, że niewątpliwie żądanie takie jest sprawą ze stosunków z zakresu prawa cywilnego. W konsekwencji, zdaniem Kolegium, postanowienie organu I instancji jest prawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie I. i T. Ł. zażądali "analizy dokumentów (...) Odmowy zwrotu żądanej (...) kwoty 59.768,80 zł wraz z odsetkami przez Urząd Pracy Powiatu [...]. Przeprowadzone postępowanie Sądowe winno wyjaśnić powód blokady działalności gospodarczej (...)". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 18 października 2021 r. wyznaczony dla skarżących, w ramach przyznanego prawa pomocy, profesjonalny pełnomocnik, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. Wyjaśnił, że pismo skarżących z dnia 28 września 2020 r. winno zostać potraktowane jako skarga, o której mowa w art. 227 kpa i rozpoznane wg przepisów określonych w Dziale VIII kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazuje na to treść tego pisma, w którym skarżący wnieśli o potraktowanie ich pisma jako skargi na działanie Starosty Powiatu. W tej sytuacji, zdaniem pełnomocnika skarżących, brak było podstaw do wydania postanowienia o zwrocie pisma, gdyż właściwym do rozpoznania skargi na działanie Starosty jest Rada Powiatu albo Wojewoda, a w toku postępowania skargowego skarżący mieliby możliwość przedstawienia własnego stanowiska, w tym twierdzeń dotyczących błędów popełnionych przy udzielaniu pożyczki, zasadności domagania się zapłaty odsetek, aktualnej bardzo trudnej sytuacji życiowej i majątkowej skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej - p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Ze względu na przedmiot zaskarżenia należy stwierdzić, że tut. Sąd korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a. mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem oceny Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2020 r. znak: [...] utrzymujące w mocy postanowienie Starosty z dnia [...] 2020 r. znak: [...] orzekające o zwrocie pisma skarżącym. Podstawę prawną zaskarżonego postanawia stanowił art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 z późn. zm.) – dalej k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Wskazany przepis reguluje sytuację, w której organ administracji publicznej jest nie tylko niewłaściwy w sprawie, ale dodatkowo po przeprowadzonej wykładni przepisów prawa i dokładnym zbadaniu treści podania ustali w sposób jednoznaczny, że sprawa objęta podaniem należy do właściwości sądu powszechnego lub ustalenie właściwości jakiegokolwiek organu administracji publicznej nie jest możliwe. W rezultacie, aby zastosować art. 66 § 3 k.p.a. i zwrócić podanie wnoszącemu organ administracji publicznej zobowiązany jest ustalić i stwierdzić, że sprawa objęta podaniem jest sprawą w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, zwanej dalej k.p.c.), a zatem sprawą ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz do której przepisy k.p.c. stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne) (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 768/06, wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 sierpnia 2019 r., III SA/Kr 614/19). W okolicznościach przedmiotowej sprawy, skarżący zarówno w podaniu z dnia 28 września 2020 r., w zażaleniu od postanowienia organu I instancji z dnia 8 października 2020 r. jak i w samej skardze do tut. Sądu, domagali się w sposób jednoznaczny od organu zwrotu kwoty 59.768,80 zł wraz z odsetkami, którą to wpłacili "jako bezzasadne żądanie Powiatowego Urzędu Pracy" (k. 17 a.a.). O powyższym przesądza treść składanych przez nich pism "Zwrócone środki pozwolą na rehabilitację moją tj. I. Ł. (...)" – k. 17 a.a. – wniosek; "Niniejszym wnosimy o (...) przeprowadzenie analizy dokumentów, które pozwolą wyjaśnić a/ Odmowy zwrotu żądanej kwoty 59,768,80 z wraz z odsetkami" – k. 1 a.a. – zażalenie; "Przeprowadzenie analizy dokumentów (...) Odmowy zwrotu żądanej przez nas kwoty 59.768,80 zł wraz z odsetkami przez Urząd Pracy Powiatu [...]. Przeprowadzone postępowanie Sądowe winno wyjaśnić powód blokady działalności gospodarczej (...)" – skarga do tut. Sądu. Wskazać należy, że kwestia podniesiona w powołanej wyżej korespondencji ma charakter cywilnoprawny, dotyczy bowiem żądania zwrotu skarżącym świadczenia pieniężnego, stanowiącego, w ich ocenie, bezpodstawne wzbogacenie Powiatowego Urzędu Pracy. Zrealizowania swego roszczenia skarżący mogą zatem domagać się jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2020.1740), kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Skoro więc rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie objętym ww. wnioskiem należy do kognicji sądów powszechnych, to zasadnym stało się zwrócenie skarżącym przedmiotowego podania na zasadzie art. 66 § 3 k.p.a. Przedstawiając powyższe należy zaznaczyć, że w sprawach, w których właściwy jest sąd powszechny nie może się toczyć nadzorcze postępowanie administracyjne. Orzekanie przez organ administracji publicznej w sprawie zastrzeżonej dla właściwości sądów powszechnych stanowiłoby naruszenie art. 2 § 1 k.p.c., zgodnie z którym do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Odnosząc się natomiast do stanowiska pełnomocnika skarżących przedstawionego w piśmie z dnia 18 października 2021 r. wyjaśnić należy, że wszczęcie postępowania skargowego nie było intencją przedmiotowego pisma skarżących, a argumentacja w tym zakresie przedstawiona została dopiero na etapie postępowania sądowego, po wyznaczeniu dla skarżących profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo podkreślić należy, że zaskarżone postanowienie nie zamyka skarżącym drogi do złożenia skargi na działalność organu w trybie art. 227 k.p.a. Jednakże, o czym należy pamiętać, ocena prawidłowości prowadzenia postępowania skargowego w trybie przepisów działu VIII k.p.a. nie podlega kognicji sądów administracyjnych (por. postanowienie NSA z 1 lutego 2007 r., I OSK 395/06, 19 lipca 2013 r., I OSK 1472/13, postanowienie WSA w Warszawie z 24 listopada 2006 r., III SA/Wa 948/06, postanowienie WSA w Opolu z 30 stycznia 2020 r., II SA/Op 5/20; postanowienie WSA w Gorzowie Wlk. z 30 września 2021 r., II SAB/Go 147/21). Reasumując, zdaniem Sądu, organy obu instancji ustaliły właściwie i w wystarczającym zakresie okoliczności stanu faktycznego sprawy, a następnie dokonały właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, prawidłowo zwracając skarżącym pismo z dnia 28 września 2020 r. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. W pkt II sentencji wyroku, stosownie do art. 250 p.p.s.a., Sąd orzekł o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu ustanowionemu dla skarżących w ramach prawa pomocy.