III SA/Kr 806/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 kwietnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...] Wójt Gminy odmówił B. S. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad matką M. Z. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: u.ś.r.) do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, której niepełnosprawność powstała w wieku 80 lat. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, organ ustalił, że skarżąca nie może podjąć pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej, stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Organ ustalił też, że matka skarżącej jest wdową, a jej rodzeństwo i pozostałe dzieci są aktywne zawodowo czy też niepełnosprawne lub nie mieszkają z matką skarżącej. W związku z powyższym skarżąca jest jedyną osobą mającą możliwość sprawowania stałej opieki nad matką - 4 razy po 4 godziny na dobę. Zdaniem organu, po stronie skarżącej nie zachodzą również zasadniczo przesłanki negatywne, które wykluczałyby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, ale zgodnie ze złożonym przez nią oświadczeniem, nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką. Dalej organ podał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28 lutego 2020 r., stwierdzającym jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r., tj. w wieku około 80 lat. Jednocześnie organ wskazał też, że nie istnieją inne dokumenty, z których wynikałoby, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała wcześniej. Z kolei z wywiadu telefonicznego przeprowadzonego w dniu 9 października 2020 r., wynika że matka skarżącej ma schorzenia przewodu pokarmowego, schorzenia płuc, otępienie starcze, jak również brak kontroli nad czynnościami fizjologicznymi i jej stan zdrowia pogarsza się z każdym dniem. Organ odnosząc się z kolei do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazał że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 ma charakter zakresowy i nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie określił skutki wejścia w życie swojego wyroku w jego uzasadnieniu. Wyrok ten w szczególności nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Tym samym art. 17 ust. 1b u.ś.r., pozostaje obowiązującym przepisem prawa, które gminne organy właściwe realizujące świadczenia rodzinne, mają obowiązek stosować. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie ww. decyzji, przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust.. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 8 kwietnia 2021 r., [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium uznało za nieprawidłowe stanowisko organu I instancji, odnośnie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b u.s.ś. Kolegium powołując się na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazało że w związku wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13, w obecnej sytuacji prawnej, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co do której orzeczono niekonstytucyjność. Kolegium wskazało, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązująca i są ostatecznie. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa. Dalej Kolegium stwierdziło, że ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ ustalił, że: matka skarżącej mieszka w niedalekiej odległości od skarżącej, jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji - w świetle u.ś.r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, choruje przewlekle na schorzenia układu pokarmowego i płuc oraz otępienie starcze, ma problemy w kontrolowaniu potrzeb fizjologicznych, chodzi przy pomocy laski po budynku, nie wychodzi poza budynkiem z uwagi na trudności w poruszaniu się. Organ ustalił też, że matka skarżącej wymaga opieki, pielęgnacji i pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego takich jak: podanie leków, ubieranie, mycie, przygotowanie posiłków, palenie w piecu i skarżąca wykonuje wszystkie powyższe czynności pomocowe, ponadto utrzymuje kontakt z placówkami służby zdrowia, towarzyszy podczas wizyt, wozi matkę na rehabilitację, zajmuje się pracami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, chodzi z matką na spacery. Kolegium podało, że skarżąca nie pracuje od 2017 r., a obecnie, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, w nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Zdaniem Kolegium, z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium z akt sprawy nie wynika aby niepełnosprawna M. Z., była osobą obłożnie chorą - leżącą i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. W ocenie Kolegium, spośród czynności wymienionych przez skarżącą, do czynności typowo opiekuńczych niewątpliwie można zaliczyć pomoc mamie w utrzymaniu higieny ciała, natomiast takie czynności jak: podanie leków, przygotowanie posiłków, utrzymywanie kontaktu z placówkami służby zdrowia, towarzyszenie podczas wizyt, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. W ocenie Kolegium są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Tym samym, w ocenie Kolegium, wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, będącą osobą kontaktową, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można przyjąć, że opieka skarżącej sprawowana jest w sposób stały i nieprzerwany, a tym samym uznać należy, że nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która winna być trwała. Kolegium podało też, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki ciąży w takim samym stopniu na wszystkich jej dzieciach, a wykonywanie pracy zawodowej, nie zwalnia tych osób z jego spełnienia. W skardze wniesionej na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg sprawy. Wskazując na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., podniosła że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżąca podała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matka, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28 lutego 2020r., nr akt [...], zgodnie z którym jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Matka skarżącej mieszka sama. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że jest ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką polega na podawaniu leków, pomocy w ubieraniu, myciu, przygotowaniu posiłków, paleniu w piecu, utrzymywaniu kontaktu z placówkami służby zdrowia, towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, wożeniu na rehabilitację, zajmowaniu się pracami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, towarzyszeniu w spacerach. W ocenie Sądu, wskazane przez skarżącą czynności, to w przeważającej mierze zwykłe czynności dnia codziennego. Podkreślić należy, że z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby matka skarżącą była osobą leżącą, niemogącą się poruszać samodzielnie czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji, przeciwnie, wynika że po domu porusza się ona z pomocą laski. Zdaniem Sądu zakres opieki, który w istocie polega na pomocy w gospodarstwie domowym, umawianiu wizyt lekarskich, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej, zwłaszcza że nie mieszkają one razem. Podkreślić należy, że pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego, nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczy o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowi zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad matką skarżącej ograniczają się zaś do pomocy w porannej, czy wieczornej toalecie, w kąpieli czy podaniu leków. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią z pracy, nie istnieje związek przyczynowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby matka skarżącej, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z tych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podziela również stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 21 października 2021 r., sygn. III SA/Kr 588/21 i z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. III SA/Kr 809/21 (opubl. CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Podkreślić należy bowiem, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1359), krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.