III SA/Kr 886/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Dorota Dąbek Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2009r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Orzeczeniem lekarskim z dnia [...] 2002r. Ośrodek Medycyny Pracy orzekł o braku podstaw do rozpoznania u S. M. ur. [...] 1943r. choroby zawodowej - m. in. zawodowego uszkodzenia słuchu. W uzasadnieniu stwierdzono obustronne obniżenie czułości słuchu, które nie powoduje upośledzenia społecznej jego wydolności i z tego względu nie może być uznane za chorobę (k. 8 akt adm.). Również Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał Orzeczenie lekarskie z dnia [...] 2003r., w którym orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u S. M. uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu pochodzenia zawodowego uzasadniając, że stan narządu słuchu nie powoduje skutków zdrowotnych uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej i słuch jest społecznie wydolny. Powiatowy Inspektor Sanitarny wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie m.in. tej choroby zawodowej S. M., o czym powiadomił zawiadomieniami z dnia 28 stycznia 2004r. i z dnia 22 kwietnia 2004r. Decyzją z dnia [...] 2004r. nr [...] organ I instancji - Powiatowy Inspektor Sanitarny orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S. M. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu wymienionej w załączniku do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). W uzasadnieniu podano, że S. M. był zatrudniony w narażeniu na hałas, nie mniej z uwagi na zdiagnozowane obniżenie czułości słuchu, nie wywołujące skutków zdrowotnych, "gdyż nie powoduje upośledzenia społecznej jego wydolności", nie można stwierdzić spełnienia kryteriów do stwierdzenia choroby zawodowej. Od decyzji tej pismem z dnia 30 czerwca 2004r. odwołał się S. M., a Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2004r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy i w uzasadnieniu podzielił ustalenia i stanowisko organu I instancji. W wyniku skargi S. M. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 12 września 2006r. sygn. akt III SA/Kr 1069/04 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji - w części schorzeń dotyczącej m.in. uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu w uzasadnieniu udzielając organom wskazówek co do dalszego postępowania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie z dnia [...] 2007r., w którym orzekł o braku podstaw do rozpoznania u S. M. choroby zawodowej - m. in. zawodowego uszkodzenia słuchu określonego w pkt 15 załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu stwierdzono m.in., że zdiagnozowane uszkodzenie słuchu u S. M. nie może być uznane za chorobę zawodową wobec ustalenia pozahałasowej przyczyny niedosłuchu mogącego być wywołanym przez inne, chorobowe czynniki, takie jak nadciśnienie tętnicze, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, przewlekły bakteryjny proces zapalny zatok obocznych nosa. Również w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2007r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzekł o braku podstaw do rozpoznania u S. M. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem uzasadniając, że nie ma związku przyczynowego między działaniem hałasu i rodzajem uszkodzenia słuchu stwierdzonego u S. M., albowiem przeprowadzone badania nie potwierdziły podejrzeń cech lokalizacji ślimakowej uszkodzenia słuchu, a zawodowe uszkodzenie słuchu wywołane hałasem ma ściśle określone cechy kliniczne - jest to obustronny, symetryczny niedosłuch typu odbiorczego o lokalizacji ślimakowej. Wyjaśniono, że hałas uszkadza komórki narządu Cortiego znajdujące się w uchu wewnętrznym, w części zwanej ślimakiem i z tego względu tylko takie uszkodzenie słuchu może wskazywać na hałas jako jego przyczynę. Nadto ujawniono, że u S. M. obserwuje się od 2003r. znaczną progresję niedosłuchu, co wobec ustania narażenia zawodowego na hałas dodatkowo przemawia przeciwko zawodowej, pohałasowej przyczynie niedosłuchu. W związku z taka diagnozą - zdaniem lekarzy - pomimo istnienia w przeszłości narażenia na hałas - ujawniony niedosłuch u S. M. nie powstał w wyniku hałasu, a tym samym nie ma pochodzenia zawodowego i z tego względu nie może być uznane za chorobę zawodową. Mając takie, szczegółowo uzasadnione orzeczenia lekarskie - Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2008r. nr [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S. M. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu podano, że S. M. był zatrudniony w narażeniu na hałas, nie mniej z uwagi na zdiagnozowaną pozahałasową przyczynę niedosłuchu polegającą m. in. na nie potwierdzeniu cech lokalizacji ślimakowej uszkodzenia słuchu i jednoczesne stwierdzenie istnienia innych czynników wiodących do powstania uszkodzenia słuchu - organ ten stwierdził brak związku przyczynowego między narażeniem w przeszłości na hałas a istnieniem niedosłuchu u S. M. Od decyzji tej odwołał się S. M. pismem z dnia 11 lutego 2008r. podkreślając, że pracował w narażeniu na hałas i z tego względu - jego zdaniem - jego niedosłuch winien być uznany za chorobę zawodową. Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 3 lipca 2008r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia i stanowisko organu I instancji zwracając uwagę na to, że za chorobę zawodową, zgodnie z poz. 15 wykazu chorób zawodowych, może być uznany tylko "uszkodzenie słuchu wywołane hałasem", a więc takie uszkodzenie słuchu, które w badaniach lekarskich wskazuje na "obustronny, symetryczny niedosłuch typu odbiorczego o lokalizacji ślimakowej", a takiego rodzaju niedosłuchu nie zdiagnozowano u odwołującego się S. M. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. Nr 122, poz. 851 z późn. zm.) oraz § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.) w związku z § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Z powyższą decyzją nie zgodził się S. M., który w skardze z dnia 16 lipca 2008 roku podkreślił powstałe utrudnienia w jego życiu związane z uszkodzeniem słuchu jak również zarzucił uciążliwość badań lekarskich, którym był poddawany w związku z domaganiem się ustalenia choroby zawodowej. Nie zgodził się też z przyjęciem, że uszkodzenie słuchu nie ma przyczyny związanej z działaniem hałasu. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga jest nieuzasadniona i z tego względu nie może być uwzględniona. Zasady ustalania chorób zawodowych na dzień 25 lipca 2008 roku regulowała ustawa z dnia 14 marca 1985 roku - o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r., Nr 122, poz. 851 z późn. zm.), a także - mając na względzie rozpoczęte orzeczeniem lekarskim z dnia [...] 2002r. postępowanie w sprawie choroby zawodowej uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem u S. M. - wydane na podstawie art. 231 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 z późn. zm.) - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych wraz z załącznikiem stanowiącym wykaz chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) w związku z § 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W szczególności § 1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych wraz z załącznikiem stanowiącym wykaz chorób zawodowych stanowi: "Za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy." Z kolei w Załączniku do tego Rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 roku stanowiącym wykaz chorób zawodowych jako chorobę zawodową wskazano w pkt 15: "Uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Sąd zwraca uwagę, że wymienione wyżej akty prawne i przytoczone przepisy są przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Z treści tychże wynika, że niedosłuch może być uznany za chorobę zawodową, ale tylko wówczas, gdy jest spowodowany działaniem hałasu. Oznacza to, że po pierwsze: w środowisku pracy musi istnieć narażenie na hałas i tej okoliczności w przypadku S. M. organy nie wyłączyły przyjmując, że S. M. w środowisku pracy był narażony na hałas, po drugie: musi wystąpić uszkodzenie słuchu i ta okoliczność także została potwierdzona badaniami lekarskimi i po trzecie: uszkodzenie słuchu musi być tego rodzaju, które wskazuje na przyczynę jego uszkodzenia - działanie hałasu, a tej okoliczności żadne orzeczenie lekarskie nie tylko stwierdziło, ale wręcz wykluczyło taką możliwość. Oznacza to, że organy administracyjne, które wszczęły z urzędu i prowadziły postępowanie administracyjne nie mogły przyjąć, że u S. M. wystąpiła choroba zawodowa "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu", gdyż o ile orzeczeniami lekarskimi zdiagnozowano u skarżącego "uszkodzenie słuchu" to jednocześnie wykluczono okoliczność - z uwagi na charakter uszkodzenia słuchu - aby uszkodzenie to nastąpiło w wyniku "działania hałasu". Nadto, co należy podkreślić - u skarżącego ujawniono choroby takie, jak nadciśnienie tętnicze, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, czy przewlekły bakteryjny proces zapalny zatok obocznych nosa, z których każda mogła spowodować uszkodzenie słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podkreśla, że podziela w omawianym wyżej zakresie stanowisko orzecznictwa sądownictwa administracyjnego w zakresie zarówno konieczności ustalenia choroby z wykazu chorób, konieczności wykazania związku przyczynowego miedzy ta chorobą a zagrożeniem w środowisku pracy, jak również możliwości wykluczenia takiego związku z ujawnioną chorobą zwracając uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2006r., sygn. akt VII SA/Wa 1339/06 (opubl. LEX nr 306501: "Definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy, których szczegółowe określenie zawarte jest w § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) w sprawie chorób zawodowych", na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2006r., sygn. akt II OSK 1471/05 (opubl. LEX nr 266445): "Nie każde uszkodzenie słuchu określone jako niedosłuch może być uznane za chorobę zawodową" oraz na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2005r., sygn. akt II OSK 7/05 (opubl. LEX nr 192102): "Wprowadzone w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych domniemanie prawne ma charakter wzruszalny (tzw. praesumptio iuris tantum), i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym, np. w sytuacji gdy organ rentowy wykaże, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została ona spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą, lub że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia." Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że nie każde orzeczenie lekarskie może być respektowane przez organy administracyjne właściwe do stwierdzania choroby zawodowej, ale tylko i wyłącznie orzeczenie wydane przez jednostki wskazane w § 7 ust. 1 omawianego Rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 roku: "Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych, a w odniesieniu do pracowników kolejowych - oddziały i poradnie medycyny pracy kolejowej służby zdrowia." Sąd podkreśla, że wobec obszernych i szczegółowych uzasadnień orzeczeń lekarskich stanowiących podstawę wydanych decyzji - nie budzi żadnych wątpliwości Sądu prawidłowość ustaleń organów administracyjnych obu instancji odnośnie braku stwierdzenia u S. M. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Wbrew twierdzeniom skargi - organy obu instancji wzięły pod uwagę fakt narażenia skarżącego w środowisku pracy na działanie hałasu, jednakże wobec braku związku przyczynowego miedzy wystąpieniem niedosłuchu u skarżącego a działaniem tego czynnika - zdaniem Sądu - organy nie mogły przyjąć wystąpienia u skarżącego uszkodzenia słuchu pochodzenia zawodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że w postępowaniu organów administracyjnych obu instancji nie dopatrzył się żadnych uchybień, a przeto na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.