III SA/Kr 971/15

Kraków, dnia 14 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Bociąga po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 maja 2017 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania stronie postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek Z.Ś. o ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania stronie. W uzasadnieniu wskazano, że przedstawiane we wniosku informacje skarżący ograniczył do wskazania, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, że należy do niego mieszkanie określone jako "nora", że miesięczny dochód rodziny to 500 zł z "mops" Zarządzeniem z 5 kwietnia 2017 r. wezwano skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych tj.: przedłożenie kopii decyzji MOPS o przyznaniu skarżącemu wykazanego świadczenia w wysokości 500 zł, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu, innych opłat. Jeśli występują problemy z terminowym regulowaniem tych należności przedłożenie kopii stosownych monitów, wezwań o zapłatę, nakazów, wyroków zasądzających etc., oświadczenie się czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak to jak często i w jakiej wysokości. Zarządzenie nie zostało wykonane. Skarżący nie udokumentował miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny ani potencjalnych problemów z terminowym regulowaniem należności za czynsz i media. Oświadczył tylko, że czynszu nie płaci i że nie pracuje bo w 2016 r. rzekomo zemdlał na ulicy z głodu. Okazał kopię decyzji z marca br. o przyznaniu zasiłku okresowego w kwocie 141,50 zł która wynikać ma z różnicy miedzy kryterium dochodowym rodziny a jej ustalonym przez organy dochodem. Referendarz wskazał, że oświadczenie strony zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący, bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku skarżący przeszedł nad tym po raz kolejny do porządku w konsekwencji czego uniemożliwił dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Te nie są zaś jednoznaczne. Z jednej bowiem strony skarżący twierdzi, że nie pracuje a z drugiej okazuje decyzję o przyznaniu zasiłku okresowego w uzasadnieniu której organ wskazuje, że dochód rodziny wynosi 1259 zł miesięcznie. Sprzeciw od niniejszego postanowienia w ustawowym terminie złożył Z.Ś. W piśmie tym podniósł szereg zarzutów względem zaskarżonego orzeczenia, ograniczających się jednakże głównie do przytaczania przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Kodeksu postępowania administracyjnego czy Kodeksu postępowania cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm. zwanej dalej P.p.s.a.) stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią § 2 prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Artykuł art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży, zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo"). W niniejszej sprawie wnioskodawca obowiązkowi temu ewidentnie nie sprostał. Na złożonym formularzu ograniczył się do wskazania, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami, że należy do niego mieszkanie określone jako "nora", że miesięczny dochód rodziny to 500 zł z "mops". Nie wykonał on także zarządzenia referendarza o bardziej precyzyjne określenie jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, pomimo wskazania jakie konkretnie dokumenty powinien przedłożyć. Z uwagi na powyższe zasadnie odmówiono Z.Ś. przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jeszcze raz podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wymaganych przez dokumentów, w tym rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 P.p.s.a.