III SA/Kr 979/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata T. S. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r. nr [...] Samorządowe kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 8, art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Prezydent Miasta - decyzją z dnia [...] 2011 r., znak: [...], przyznał K. Z. zasiłek okresowy w kwocie 238,50 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. Jak podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 104, art. 107 i art. 108 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055). W jej uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezrobotny, a jego dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. Tym samym wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że przy ustalaniu wysokości przyznanej pomocy uwzględniono nie tylko potrzeby wnioskodawcy ale również faktyczne możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej MOPS). Wysokość przyznanego zasiłku okresowego została ustalona w oparciu o przepis art. 38 ust. 3 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił przy tym, że rozważono możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości większej niż minimalna, jednak z uwagi na ograniczone środki finansowe pozostające w dyspozycji ośrodka nie jest to możliwe. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. Z. podnosząc, że przyznany zasiłek został bezzasadnie obniżony pomimo, iż koszty utrzymania stale rosną. Odwołujący podkreślił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się jedynie z pomocy udzielanej przez MOPS. Ze względu na wiek i stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Uważa, że organ I instancji swoim działaniem przyczynił się do pogorszenia jego trudnej sytuacji. Podniósł także, że wbrew twierdzeniom organu I instancji, nigdy nie został objęty Programem Reintegracji Społeczno Zawodowej i w rzeczywistości nie uczestniczył w zajęciach w ramach przedmiotowego programu. Wniósł o przyznanie zasiłku w kwocie odpowiadającej świadczeniom udzielonym w latach 2007 i 2009, tj. w wysokości 320 zł miesięcznie. Samorządowe kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że K. Z. jest osobą w wieku 64 lat, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo i jest zarejestrowany w Gminnym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. posiada orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Na dochód wnioskodawcy w miesiącu kwietniu 2011 r. (stanowiącym podstawę ustalenia dochodu na potrzeby przyznania zasiłku okresowego) składały się wyłącznie świadczenia z pomocy społecznej w łącznej kwocie 238,50 zł. Zdaniem Kolegium w rozpatrywanym przypadku zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie zasiłku okresowego. Odnosząc się do kwestii wysokości świadczenia Kolegium wyjaśniło, iż przepisy ustawy dają organowi pewien margines decyzyjny w zakresie wysokości zasiłku okresowego. Zasiłek okresowy ustala się bowiem z jednej strony do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem uzyskiwanym przez tą osobę (art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej), zaś z drugiej wysokość tego zasiłku nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym tej osoby, a dochodem faktycznie uzyskiwanym (art. 38 ust. 3 w/w ustawy). W przedmiotowej sprawie 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym, a dochodami to kwota 238,50 zł. W świetle powyższego Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania wysokości zasiłku okresowego w ustalonej przez organ I instancji wysokości. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 czerwca 2011 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie wniósł K. Z.. Podniósł w jej treści, że po uiszczeniu niezbędnych opłat mieszkaniowych do jego dyspozycji pozostaje kwota ok. 150 złotych., tj. około 5 złotych na dzień oraz przyznane posiłki w barze za kwotę, 4, 50 złotego. Podniósł, że zasiłki są mu przyznawane od 2007 r. i pomimo znacznego wzrostu kosztów utrzymania nigdy nie występował wcześniej o podniesienie kwot tych zasiłków. Podkreślił, że trudno mu pogodzić się z tym, iż tak znacznie obniżono wysokość świadczeń, pogarszając w ten sposób jego i tak już trudną sytuację życiową. Wskazał, że ze względu na zły stan zdrowia, wiek (64 lata) oraz dużą konkurencję na rynku pracy jego szanse na znalezienie pracy są znikome. Podniósł także, że wbrew twierdzeniem organu I instancji, nigdy nie został objęty Programem Reintegracji Społeczno-Zawodowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega więc na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga zatem merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Z tego powodu nie jest w ogóle możliwe orzeczenie przez Sąd jakiejkolwiek, jak tego domagał się w skardze skarżący, kwoty zasiłku okresowego. W art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), unormowane zostały zasady przyznawania świadczenia w formie zasiłku okresowego. W świetle tego przepisu zasiłek ten przysługuje między innymi osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego (art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W ust. 2 i 3 art. 38 ustawy o pomocy społecznej zawiera zasady, co do ustalenia wysokości zasiłku okresowego, w ust. 2 pkt 1 określając jego maksymalną wysokość, zaś w ust. 3 pkt 1 minimalną. Maksymalną wysokość tego świadczenia dla osoby samotnie gospodarującej ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (ust. 2 pkt 1), natomiast minimalną, nie mniej niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (ust. 3 pkt 1). Kwota zasiłku nie może być jednakże niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4 art. 38 ustawy o pomocy społecznej). Określenie przez art. 38 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego oznacza, że organ pomocy społecznej przyznający zasiłek, o ile stwierdzi, iż osoba ubiegająca się spełnia kryterium wskazane w ust. 1 tego przepisu, działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przeciwnym wypadku, ustawodawca określiłby sztywno wysokość tego zasiłku. Skoro ustawodawca dopuścił możliwość przyznania tego świadczenia w wysokości między określonymi przepisami maksimum i minimum, to organy pomocy społecznej orzekając w tym przedmiocie, zobowiązane są wskazać jakimi kryteriami kierowały się przyznając osobie określoną wysokość zasiłku okresowego, zwłaszcza, że dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega też wątpliwości, że organy pomocy nie mogą zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób oczekujących pomocy, jak i przyznawać pomoc w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Na tym polega działanie w ramach uznania administracyjnego, które nie oznacza dowolności, lecz doznaje ograniczenia postanowieniami w szczególności art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), zmuszając organ do każdorazowego ustalenia hierarchii pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc (działaniem na jej korzyść), a interesem społecznym (publicznym), w tym i innych osób również ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ powinien zatem kierować się w tym zakresie celami i ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, o których mowa w art. 2 i 3 ustawy (por. m.in. wyroki: NSA z 11 lipca 2007 r.; sygn. akt I OSK 1557/06, LEX nr 372669, NSA w Warszawie z 16 października 2007 r., sygn. akt I OSK 58/07, LEX nr 376839, WSA w Olsztynie z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 1034/07; LEX nr 501111). Pomoc społeczna ma więc na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, niemożliwych do pokonania we własnym zakresie przez obiegających się o pomoc (art. 2 ustawy), zaś rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Z uwagi na powyższe zadaniem Sądu administracyjnego jest zatem w tego rodzaju sprawach dokonanie kontroli, jakimi kryteriami kierowały się organy pomocy przyznając danej osobie zasiłek okresowy w takiej, a nie w innej wysokości. Dokonując oceny pod tym względem Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie decyzje organów obu instancji, odpowiadają prawu. Sąd uznał za spełniające wymogi art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie orzeczenia o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego w określonej wysokości przez podanie kryterium ograniczonych środków finansowych przeznaczonych na te cele, jak i przez odwołanie się do sytuacji życiowej skarżącego. Mając na względzie stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy Sąd nie podzielił więc argumentów pełnomocnika skarżącego, że organy pomocy społecznej zobowiązane są w szczególności w tego rodzaju przypadkach do podania dodatkowych kryteriów jakimi kierowały się przyznając pomoc w określonej wysokości. Wprawdzie organy uczyniły to poprzez jedynie jednozdaniowe stwierdzenie, nie mniej jednak dokonały tego wyraźnie i wystarczająco zdaniem Sądu, nie pozostawiając wątpliwości co do kryteriów, jakimi kierowały się przyznając skarżącemu pomoc i co bezsprzeczne, rozważając przyznanie jej w wyższej niż minimalnej wysokości. Kwestie związane z aktywnością skarżącego, czy też jej brakiem nie miały także i w tej sprawie bezpośredniego wpływu na wysokość przyznanej mu pomocy społecznej. Argumenty skarżącego, że organy pomocy społecznej relatywnie obniżyły mu wysokość przyznawanej pomocy w odniesieniu do lat poprzednich nie mogły być uznane w ocenie Sądu za zasadne. Sąd podkreśla, że skarżący musi sobie zdawać sprawę z tego, że beneficjenci nie mogą oczekiwać, że każde ich żądanie zostanie spełnione w satysfakcjonujący i oczekiwany przez nich sposób, skoro pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter. Art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nakazuje organom pomocy społecznej uzależnić rozmiar przyznawanej pomocy od celów i możliwości pomocy społecznej. Organy te zobowiązane są uwzględniać przy orzekaniu nie tylko sytuację życiową ubiegającego się o pomoc, ale również takie okoliczności jak: cel na jaki ubiega się o pomoc wnioskodawca, wysokość środków finansowych pozostających w dyspozycji ośrodka pomocy społecznej, jak i ilość pozostałych beneficjentów ubiegających się o pomoc. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze i pismach procesowych nie doszło zatem do uchybień zarówno przepisom postępowania administracyjnego, artykułów: 7 i 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisom prawa materialnego, artykułów: 2, 3 i 38 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.