III SA/Kr 983/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 983/16 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 4 października 2016 r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie określone przez skarżącego jako "Nora". Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że na dochód jego rodziny składa się 800 zł, które otrzymuje z MOPS. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 października 2016 r. skarżący został wezwany o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, tj.: przedłożenie kopii decyzji MOPS o przyznaniu świadczeń dla skarżącego i rodziny w deklarowanej wysokości 800 zł, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu, innych opłat, przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, oświadczenie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 2 listopada 2016 r., w którym podał, że nie posiada decyzji o przyznaniu mu świadczeń w wysokości 800 zł, nie jest zarejestrowany w PUP i nie uzyskuje dochodu z prac dorywczych. Do pisma skarżący dołączył kserokopie pierwszych stron pięciu decyzji Prezydenta Miasta z dnia 12 i 14 października 2016 r. o odmowie przyznania zasiłków celowych i zasiłku okresowego. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 983/16 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem rozpoznanie jego wniosku w tym zakresie jest zbędne. Natomiast jako powód odmowy ustanowienia adwokata referendarz sądowy wskazał brak udokumentowania przez skarżącego jego sytuacji materialnej. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że jest osobą bezrobotną i ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Skarżący wskazał, że nie ma żadnych dokumentów w danej sprawie, a od roku 2014 nie otrzymuje żadnych zasiłków z pomocy społecznej, dopiero od 2016 r. otrzymuje je "wyrywkowo". Skarżący stwierdził, że ponosi wysokie wydatki na utrzymanie rodziny i nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. h p.p.s.a. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Jeżeli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata to Sąd nie mógł go rozpoznać. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że na jego majątek składa się mieszkanie określone przez niego jako "Nora", a dochód jego rodziny wynosi 800 zł. Uznając powyższe informacje za niewystarczające referendarz sądowy wezwał skarżącego o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, tj.: przedłożenie kopii decyzji MOPS o przyznaniu świadczeń dla skarżącego i rodziny w deklarowanej wysokości 800 zł, udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu, innych opłat, przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, oświadczenie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 2 listopada 2016 r., w którym podał, że nie posiada decyzji o przyznaniu mu świadczeń w wysokości 800 zł, nie jest zarejestrowany w PUP i nie uzyskuje dochodu z prac dorywczych. Do pisma skarżący dołączył kserokopie pierwszych stron pięciu decyzji Prezydenta Miasta z dnia 12 i 14 października 2016 r. o odmowie przyznania zasiłków celowych i zasiłku okresowego. Skarżący nie nadesłał jednak wymaganych dokumentów odnośnie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny. W związku z powyższym Sąd nie mógł rozpatrzyć wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia skarżącego, że na jego dochód składa się tylko 800 zł, które otrzymuje z MOPS. Pojawia się bowiem pytanie z czego utrzymuje się trzyosobowa rodzina skarżącego. Mając taki dochód rodzina skarżącego nie jest w stanie kupić żywności, ubrań, lekarstw, czy środków czystości. Względy doświadczenia życiowego nie pozwalają więc przyjąć, że rodzina skarżącego jest w stanie egzystować dysponując jedynie 800 zł. Poza tym skarżący nie nadesłał kopii decyzji MOPS o przyznaniu mu świadczeń, a jedynie kserokopie pierwszych stron decyzji o odmowie przyznania mu zasiłków celowych i zasiłku okresowego. W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 118/14 (wydanym w wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego na postanowienie tut. Sądu z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 525/13) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 listopada 2016 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.