III SA/Kr 988/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 988/16 w sprawie ze skargi M. K. na uchwałę Rady Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...]z dnia 31 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyjęcia pracy doktorskiej i niedopuszczenia do publicznej obrony postanawia: odmówić przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę M. K. na uchwałę Rady Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] z dnia 31 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyjęcia pracy doktorskiej i niedopuszczenia do publicznej obrony. W dniu 29 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r. Pismem z dnia 2 maja 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) D. K. działając z upoważnienia M. K. wniosła skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie III SA/Kr 988/16 odrzucił skargę kasacyjną M. K. z uwagi na fakt, że złożony przez skarżącą środek zaskarżenia nie spełniał wymogów określonych w art. 175 § 1 P.p.s.a., tj. nie został sporządzony przez adwokata lub radcę prawnego lecz przez samą skarżącą. W dniu 17 sierpnia 2017 r. (data nadania) M. K., reprezentowana przez adwokat M. K., złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 988/16 w przedmiocie odrzucenia skargi M.K. na uchwałę Rady Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] z dnia 31 marca 2016 r. nr [...]. W uzasadnieniu swojego wniosku podała, że od dnia otrzymania wezwania Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez podpisanie skargi przez adwokata lub radcę prawnego, rozpoczęła poszukiwania pełnomocnika, który by sporządził i reprezentował ją w sprawie ze skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 988/16. Wnioskodawczyni podała, że z przyczyn obiektywnych nie miała możliwości złożenia skargi kasacyjnej od wskazanego orzeczenia w terminie wyznaczonym przez ustawę. Skarżąca nie posiada uprawnień zawodowych, które pozwoliłyby jej na samodzielne sporządzenie skargi kasacyjnej, zaś wyznaczony jej pełnomocnik z urzędu adwokat B. D. w dniu 31 marca 2017 r. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie opinię prawną o braku podstaw do zaskarżenia przedmiotowego rozstrzygnięcia, odmawiając tym samym sporządzenia przedmiotowego środka zaskarżenia na rzecz skarżącej M. K.. M.K. pomimo podjętych prób nawiązania współpracy z innymi profesjonalnymi pełnomocnikami nie znalazła pełnomocnika, który podjąłby się sporządzenia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie w ustawowym terminie. Skarżąca dopiero w dniu 10 sierpnia 2017 r. zawarła umowę zlecenia z adwokat M.K. i w tym samym dniu udzieliła jej pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej i reprezentowania w przedmiotowej sprawie. Brak możliwości wcześniejszego udzielenia pełnomocnictwa był obiektywny i nie wynikał z niedbalstwa skarżącej, która wcześniej kontaktowała się z kilkoma innymi pełnomocnikami, którzy nie podjęli się reprezentowania jej w przedmiotowej sprawie. Zauważono przy tym, że podobny problem dotyczy sytuacji wyznaczenia pełnomocnika z urzędu dla osoby chcącej złożyć skargę kasacyjną, po terminie na dokonanie tej czynności. Problem ten został rozwiązany przez ustawodawcę w nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 15 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 658 zm.) dodając art. 175 § 3 P.p.s.a. Pomiędzy powyższymi sytuacjami zachodzi podobieństwo tego typu, które daje podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej w postępowaniu procesowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Odwołanie się do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w postępowaniu sądowym we właściwym czasie. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, a także brak pouczenia lub błędne pouczenie przez organ administracji o przysługujących stronie środkach zaskarżenia oraz terminach i sposobie ich wniesienia. Na wstępie stwierdzić należy, że przedmiotowy wniosek spełnia kryterium formalne przewidziane w art. 87 § 4 P.p.s.a. który stanowi, że równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy dokonać czynności, której strona nie dokonała w terminie. W tej sprawie do wniosku o przywrócenie terminu dołączono skargę kasacyjną sporządzoną przez adwokata. Jak wynika z art. 87 § 1 P.p.s.a.. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Skarżąca kasacyjnie podaje, że przeszkoda do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu 10 sierpnia 2017 r. tj. w dacie udzielenia pełnomocnictwa adwokat M. K., a skoro wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 17 sierpnia 2017 r., to tym samym został zachowany termin do jego wniesienia. Sąd nie podziela tego stanowiska. Skarżąca kasacyjnie jako przyczynę niedochowania terminu podała, że wyznaczony pełnomocnik z urzędu złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej odmawiając jej tym samym sporządzenia przedmiotowego środka zaskarżenia. W takiej sytuacji skarżąca zmuszona została – wobec wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego - do poszukiwania profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby w jej imieniu skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2016 r. odrzucającego jej skargę. Z akt sprawy wynika jednak, że skarżąca otrzymała w dniu 6 kwietnia 2017 r. opinię adwokata B. D. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (karta nr [...], tom I akt sądowych sprawy). Kolejną w sprawie czynnością skarżącej kasacyjnie było wniesienie przez pełnomocnika D. K. skargi kasacyjnej noszącej datę 27 kwietnia 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – 2 maja 2017 r. i data wpływu do WSA w Krakowie - 4 maja 2017 r.). Z treści tej skargi kasacyjnej wprost wynika, że skarżąca kasacyjnie wie o obowiązku sporządzenia takiej skargi przez adwokata lub radcę prawnego i dodatkowo w samej skardze wnosi o wyznaczenie jej innego adwokata, który zobowiąże się do wniesienia skargi (karty nr [...], tom I akt sądowych sprawy). Ponadto w ostatnim akapicie tej skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie sugeruje, aby wyznaczyć na pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej mecenas E. Ł z W. lub radcę prawnego P. D. (karta nr [...], tom I akt sądowych sprawy). Taka sugestia wskazuje, że skarżąca miała wiedzę o możliwości reprezentowania jej przez ww. osoby. Dodatkowym pismem z dnia 27 kwietnia 2017 r. skarżąca M. K. wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczenie innego pełnomocnika. Dnia 9 czerwca 2017 r. doręczono na adres pełnomocnika skarżącej odpowiedź Okręgowej Rady Adwokackiej co do braku podstaw do zmiany lub ustanawiania nowego pełnomocnika z urzędu (karta nr [...], tom II akt sądowych sprawy). Jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał w dniu 28 czerwca 2017 r. (karta nr [...], tom II akt sądowych sprawy) skarżącą kasacyjnie do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej z daty 27 kwietnia 2017 r. w terminie 7 dni poprzez jej podpisanie przez osobę posiadająca zdolność do wnoszenia skarg kasacyjnych. W odpowiedzi na to wezwanie skarżącą kasacyjnie M.K. w dniu 4 lipca 2017 r. złożyła osobiście pismo w którym wskazała, że obecnie podpis adwokata jest nieosiągalny i nie może on podpisać osobiście skargi kasacyjnej, a uczyni to po powrocie do kraju. W ocenie skarżącej kasacyjnie taka adnotacja winna uzasadniać wykonanie wezwania w przedmiocie podpisania skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego (karta nr [...], tom II akt sądowych sprawy). Dodać jeszcze należy, że w samym wniosku o przywrócenie terminu skarżąca kasacyjnie podnosi, że w terminie 30-dniowym od daty otrzymania opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wniosła samodzielnie sporządzoną skargę kasacyjną i od dnia otrzymania wezwania WSA w Krakowie do uzupełnienia braku tejże skargi polegającego na braku podpisu adwokata lub radcy prawnego, rozpoczęła poszukiwania pełnomocnika, który sporządziłby skargę kasacyjną i te poszukiwania zakończyła dopiero w dniu 10 sierpnia 2017 r. udzieleniem pełnomocnictwa adwokat Marcie Klonowskiej. Jak dalej podaje we wniosku, skarżąca kontaktowała się z kilkoma innymi pełnomocnikami, którzy jednak nie podjęli się jej reprezentowania, a konieczność zostawiania za każdym razem w kancelarii dokumentów i umawiania się z adwokatem spowodowała znaczne wydłużenie czasu poszukiwań pełnomocnika. Oceniając ww. czynności i zdarzenia, jakiej zaistniały w tej sprawie należy stwierdzić, że skarżąca w istocie już w dniu 6 kwietnia 2017 r. (tj. w dacie otrzymania opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) miała świadomość, że adwokat B. D. nie sporządzi w imieniu skarżącej takiej skargi, a więc powinna skarżąca rozpocząć poszukiwania innego pełnomocnika. Skarżąca zdecydowała się jednak na sporządzenie samodzielnie skargi kasacyjnej i już w tej skardze zwróciła się o zmianę poprzednio ustanowionego z urzędu pełnomocnika oraz zasugerowała dwa nazwiska potencjalnych pełnomocników, których wyznaczenia domaga się od Okręgowej Rady Adwokackiej. Tym samym już na datę 27 kwietnia 2017 r. skarżąca kasacyjnie posiada wiadomości o możliwych potencjalnie pełnomocnikach w tej sprawie. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że skarżąca nie podała dowolnych nazwisk ww. osób, ale że te osoby podjęłyby się reprezentacji samej skarżącej. Po dniu 9 czerwca 2017 r., kiedy to doręczono skarżącej stanowisko Okręgowej Rady Adwokackiej w przedmiocie braku podstaw do zmiany pełnomocnika, powinna skarżąca bezzwłocznie podjąć czynności celem np. ustanowienia pełnomocnikiem np. osobę wskazaną w osobiście sporządzonej skardze kasacyjnej jako potencjalnego pełnomocnika. Następnie w piśmie z dnia 4 lipca 2017 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej skarżąca wyjaśnia, że w istocie adwokat dokona podpisania skargi kasacyjnej, ale na tę datę jest nieobecny w kraju i podpisze skargę po powrocie. To zaś oznaczało, że skarżąca albo już ustanowiła adwokata jako pełnomocnika, który jednak nie był na datę 4 lipca 2017 r. obecny w kraju i który podpisze skargę kasacyjną po powrocie, albo też że skarżąca nie ustanowiła żadnego adwokata swoim pełnomocnikiem i podała informację tylko w niewielkim zakresie zgodną z prawdą. Nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że w dacie 4 lipca 2017 r. skarżąca miała ustanowionego przez siebie adwokata jako pełnomocnika, to zapewne taki pełnomocnik przebywający nawet zagranicą po poinformowaniu o obowiązku podpisania skargi kasacyjnej (o czym zapewne winien wiedzieć w dacie ustanawiania go przez skarżącą pełnomocnikiem), powinien podjąć czynności związane z ustanowieniem pełnomocnika substytucyjnego albo też domagać się przywrócenia terminu po powrocie do kraju. W ocenie Sądu skarżąca kasacyjnie celowo wniosła skargę kasacyjną sporządzona osobiście, żeby zyskać dodatkowy czas na poszukiwanie adwokata lub radcy prawnego, który zgodziłby się w tej sprawie skargę kasacyjną podpisać. Skarżąca jednak w okresie od dnia 6 kwietnia 2017 r. do 10 sierpnia 2017 r. nie znalazła adwokata lub radcy prawnego, który zgodziłby się na wniesienie skargi kasacyjnej, a wniesiona przez skarżącą osobiście skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem WSA z 13 lipca 2017 r. Nic nie wynika z wniosku samej skarżącej, aby rzeczywiście w tym okresie skarżąca aktywnie poszukiwała adwokata lub radcy prawnego, który w jej imieniu wniósłby skargę kasacyjną. Nieskuteczne poszukiwanie przez stronę pełnomocnika nie oznacza, że strona nie ponosi żadnych konsekwencji nieustanowienia pełnomocnika i tym samym niewniesienia w terminie skargi kasacyjnej. W tej sprawie skarżąca, chcąc skutecznie zaskarżyć postanowienie z dnia 31 sierpnia 2016 r. o odrzuceniu skargi, miała obowiązek ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego i wniesienia skargi kasacyjnej w terminie 30 dni licząc od daty 6 kwietnia 2017 r. Skarżąca podjęła czynności zmierzające do zmiany pełnomocnika przez organ samorządu adwokackiego, ale z odpowiedzi uzyskanej w dniu 9 czerwca 2017 r. wprost wynika, że nie nastąpi wyznaczenie kolejnego pełnomocnika. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowym przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione powinno się brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 P.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanej przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Chodzi o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne (tak np. NSA w postanowieniu z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 91/15, opub. w LEX nr 1643289; NSA w postanowieniu z dnia 17 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 104/15, opub. w LEX nr 1643284). NSA w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1404/14, opub. w LEX nr 1640574 stwierdził także, że "przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu". Mając na uwadze zarówno kierunek wykładni co do przesłanek, które mogą uzasadniać przywracanie terminu do dokonania czynności procesowej, jak i okoliczności tej sprawy, tj. w szczególności: a) posiadanie pełnej świadomości przez skarżącą, że wnosząc osobiście sporządzoną w dniu 27 kwietnia 2017 r. (a wniesioną 2 maja 29017 r.) skargę kasacyjną skarżąca nie dopełniła obowiązku sporządzenia tej skargi przez adwokata lub radcę prawnego i nie podjęła czynności związanych z ustanowieniem pełnomocnika przed datą wniesienia takiej skargi; b) dwumiesięczny okres od daty otrzymania przez skarżącą informacji od Okręgowej Rady Adwokackiej co do braku podstaw do wyznaczenia nowego pełnomocnika z urzędu do daty ustanowienia w tej sprawie pełnomocnika w osobie adwokat M.K., w którym to okresie skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, aby poszukiwała adwokata lub radcy prawnego; c) podanie w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia osobiście sporządzonej skargi kasacyjnej nieuprawdopodobnionej informacji o ustanowieniu adwokata, który podpisze skargę kasacyjną po przyjeździe do kraju; d) brak jakiegokolwiek uprawdopodobnienia, aby skarżąca kasacyjnie intensywnie poszukiwała pełnomocnika w okresie od 6 kwietnia 2017 r. do 10 sierpnia 2017 r., a w szczególności w okresie od 9 czerwca 2017 r. do 10 sierpnia 2017 r. Ww. okoliczności wskazują, że nie można uznać po stronie skarżącej kasacyjnie braku jakiegokolwiek zawinienia w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu poszukiwanie przez stronę profesjonalnego pełnomocnika przez okres dłuższy niż termin na dokonanie danej czynności (np. wniesienie skargi kasacyjnej) może być co do zasady okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania danej czynności. Musi bowiem skarżąca wykazać, że podjęła wszelkie możliwe czynności celem ustanowienia pełnomocnika, a mimo to okazały się one niezasadne. W tej zaś sprawie jedyną okolicznością podaną przez skarżącą co do braku winy po stronie skarżącej jest tylko twierdzenie samej skarżącej nie poparte żadnymi dowodami, że kilku pełnomocników po zapoznaniu się z aktami sprawy odmówiło reprezentowania skarżącej. To za mało aby uznać, że skarżącej nie można przypisać chociażby lekkiego niedbalstwa w dbaniu o zachowanie w tej sprawie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu w tej sprawie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a tym samym Sąd odmówił skarżącej przywrócenia terminu.