III SA/Kr 992/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi J. K. – K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargę oddala. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 107 K.p.a. oraz art. 2, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 2pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej odmówił przyznania J. K. – K. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup opału. W uzasadnieniu organ wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 19 września 2011 r. w związku z wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 315/12, w którym to Sąd stwierdził niewłaściwie ustalony przez organy dochód rodziny skarżącej, organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie administracyjne na podstawie którego ustalono, że J. K. – K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem B. K. oraz dziećmi H. K. oraz Z. K. J. K. – K. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, otrzymuje zasiłek dla osób bezrobotnych. Prowadzi działalność gospodarczą i zgodnie ze złożonym oświadczeniem dochód z działalności za rok 2010 wynosił 0 zł, otrzymuje on również świadczenie rentowe. Ustalono, że w sierpniu 2011 r. posiadali oni następujący dochód: renta męża 691,29 zł, zasiłek pielęgnacyjny 153,00 zł, 3/ zasiłek rodzinny 159,00 zł. ZUS podał, iż w sierpniu 2011 r. wypłacił skarżącej świadczenie w formie zasiłku chorobowego za okres od 1 lipca do 1 sierpnia 2011 r. i świadczenie rehabilitacyjne za miesiąc sierpień 2011 r. na łączną kwotę 2348,60 zł. Skarżąca przedstawiła potwierdzenia tych wypłat z konta ZUS, a więc na kwotę 1149,40 zł (netto) zasiłku chorobowego z dnia 11 sierpnia 2011 r. oraz świadczenia rehabilitacyjnego w kwocie 1199,20 zł (netto) z dnia 25 sierpnia 2011 r. Ustalono także, że łączna powierzchnia posiadanych w rodzinie gruntów wynosi 0,9327 hektara przeliczeniowego. Zatem skoro zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. ustala się kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego w wysokości 207,00 zł., zatem to daje 193, 07zł. miesięcznie. Łączny dochód rodziny w sierpniu 2011 r. wyniósł 3544,96 zł, a kryterium dochodowe obowiązujące na dzień 31 sierpnia 2011 r. dla rodziny takiej jak skarżącej, wynosiło 1404,00 zł. Zatem dochód przekroczył kwotę kryterium o 2140,96 zł. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie przekraczającej kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Za szczególnie uzasadniony przypadek należy rozumieć sytuację, której przezwyciężenie wymaga od osoby (rodziny) podejmowania nadzwyczajnych działań przekraczających jej możliwości w samodzielnym uregulowaniu. W sytuacji opisanej w sprawie takie okoliczności nie zaistniały. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła J. K. – K. kwestionując zasadność wyliczenia dochodu jej rodziny, a to zaliczenie kwoty 1404, 20 zł do dochodu, gdy faktycznie pieniądze te otrzymała 9 września 2011r. oraz zaliczenie do dochodu podatku w kwocie 263 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 czerwca 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wynika, że dochód rodziny skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Nawet uznając, że do dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w sierpniu 2011 r. nie należy wliczać kwoty wypłaconej przez ZUS w wysokości 1462,00 zł to także dochód rodziny uzyskany w sierpniu 2011 r. przekroczyłby ustawowe kryterium dochodowe dla tej rodziny o kwotę 678,76 zł. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1/ specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2/ zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis powyższy nakłada na organ pomocy społecznej, prowadzący postępowanie w przedmiocie wniosku strony o przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego, obowiązek dokładnego zbadania i ustalenia czy sytuacja wnioskującej może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek", a tym samym czy strona spełnia przesłanki przyznania Jej świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego, w przypadku gdy dochód strony przekracza obowiązujące ustawowe kryterium dochodowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. Z analizy materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, że J. K. – K. systematycznie są przyznawane świadczenia z pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą zaś stanowić stałego źródła dochodu czy utrzymania. Podkreślenia wymaga, iż w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji należy uznać, iż świadczenia z pomocy społecznej otrzymywane przez Stronę umożliwiają Jej przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Wyjaśnić należy, iż pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać im w przezwyciężaniu ich trudności, a rolą jej nie jest pełne zaspokajanie wszystkich potrzeb i spełnienie wszystkich oczekiwań podopiecznych. Natomiast szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W niniejszej sprawie organ I instancji uprawniony był, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła J. K. – K., domagając się jej uchylenia w całości. Stwierdziła, że organy nieprawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne, w wyniku, czego błędnie obliczono dochód jej rodziny. Niewłaściwie doliczono dochód z gospodarstwa rolnego, które nie istnieje. Posiadane grunty nie stanowią bowiem gospodarstwa rolnego. Nadto, zdaniem skarżącej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdza bowiem, że "nawet uznając, iż do dochodu rodziny strony uzyskiwanego w miesiącu sierpniu 2011 r. nie należy wliczać kwoty wypłaconej przez ZUS w wysokości 1462,20 zł brutto, którą strona otrzymała w dniu 9 września 2011 r. to i także w takim przypadku dochód rodziny strony uzyskany w sierpniu 2011 r. przekroczyłby ustawowe kryteria dochodowe dla tej rodziny o kwotę 678,76 zł.". Rozstrzygnięcie odwołania i analiza stanu faktycznego nie może opierać się na domysłach i spekulacjach. Organy, zdaniem skarżącej, nieprawidłowo obliczyły dochód rodziny za miesiąc sierpień 2011 r., bowiem do dochodu zostało zaliczone świadczenie rehabilitacyjne, jedno wypłacone 12 sierpnia 2011 r. i drugie wypłacone niecały miesiąc później 9 września 2011 r. Organy następnie nie odliczyły obowiązkowych opłacanych składek w kwocie 597,39 zł na ubezpieczenie społeczne oraz 249, 39 zł na ubezpieczenie zdrowotne. Składka na ZUS jest składką obowiązkową niezależną od osiąganych dochodów. Ponadto nieprawidłowo doliczono dochód posiadanych we współwłasności gruntów rolnych, z użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego, gdyż posiadane grunty nie stanowią gospodarstwa rolnego stanowiącego powierzchnię ponad 1 ha przeliczeniowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym całość argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z urzędu stwierdza się, że skarżąca do tut Sądu wniosła 32 skargi III SA/Kr 441/13, III SA/Kr 613/13, III SA/Kr 436/13, III SA/Kr 37/13, III SA/Kr 202/13, III SA/Kr 1662/12, III SA/Kr 849/12, III SA/Kr 158/12, III SA/Kr 1297/12, III SA/Kr 323/12, III SA/Kr 28/12, III SA/Kr 849/12, III SA/Kr 861/12, III SA/Kr 860/12, III SA/Kr 1326/12, III SA/Kr 158/12, III SA/Kr 805/12, III SA/Kr 1114/12, III SA/Kr 323/12, III SA/Kr 27/12, III SA/Kr 742/12, III SA/Kr 691/12, III SA/Kr 690/12, III SA/Kr 28/12, III SA/Kr 158/12, III SA/Kr 323/12, III SA/Kr 1285/11, III SA/Kr 27/12, III SA/Kr 28/12, III SA/Kr 315/12, III SA/Kr 1285/11, III SA/Kr 1793/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest, zatem kontrola zaskarżonej decyzji z punktu widzenia legalności, a więc zgodności z obowiązującym prawem. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Skarżąca w swoim wniosku domagała się udzielania jej pomocy finansowej na zakup opału. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym (art. 36 pkt 1 lit c. ustawy o pomocy społecznej) zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 powoływanej ustawy. Dlatego też organy rozpatrując wniosek skarżącej, ustalały jej sytuację dochodową i badały czy spełnia kryterium dochodowe. Ustawodawca w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przewidział, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może być przyznany specjalny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organy administracji prowadzące postępowanie obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie oba orzekające organy uznały przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, rozstrzygając nie w przedmiocie zasiłku celowego, lecz w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego. Organ odwoławczy wprawdzie uwzględnił zarzut skarżącej, co do błędnego przyjęcia przez organ I instancji za dochód świadczenia rehabilitacyjnego, uzyskanego w sierpniu 2011 r. i stwierdził, że nie należy wliczać kwoty wypłaconej przez ZUS w wysokości 1462 zł do dochodu, jednak nie zmienia to faktu, że dochód rodziny uzyskany w sierpniu 2011 r. przekroczyłby ustawowe kryterium dochodowe dla tej rodziny o kwotę 678,76 zł. Stwierdził, iż sytuacja skarżącej nie jest szczególnym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 u.p.s., bowiem przypadek taki musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości i z tego względu utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. Ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego należy się zgodzić. Odnosząc się do zarzutów skarżącej należy stwierdzić, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniu skarżącej dochód rodziny uzyskany w sierpniu 2011 r. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, a jedynie zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego na pomoc rzeczową. Przepis nakłada na organ obowiązek dokładnego zbadania i ustalenia czy sytuacja wnioskującej może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek", a tym samym czy strona spełnia przesłanki przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego, w przypadku, gdy dochód strony przekracza obowiązujące ustawowe kryterium dochodowe. Organy administracji, zdaniem Sądu prawidłowo rozważyły, sytuację skarżącej uzasadniającą odmowę przyznania zasiłku celowego. Zgromadzony w aktach materiał dowodowy, pozwala Sądowi na stwierdzenie, że organ należycie ustali, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe, nawet liczony tak korzystnie, jak to zrobił organ odwoławczy odejmując od ustalonego dochodu przez organ I instancji świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 1462,20zł., gdy faktycznie organ I instancji do tego dochodu prawidłowo dodał kwotę 1199,20zł. Niewątpliwie zasadne jest stwierdzenie skarżącej, że do dochodu za dany miesiąc powinny być wliczane kwoty uzyskane w danym miesiącu, a więc te, które skarżąca w danym miesiącu otrzymała. Jak wyżej wskazano organ odwoławczy nie doliczył do dochodu rodziny skarżącej kwoty 1462,20zł (świadczenie rehabilitacyjne). Należy zauważyć jednak, że kwota 1199,20zł. (świadczenie rehabilitacyjne netto) została wysłana do skarżącej 25 sierpnia 2011r. Nie ma racji skarżąca, że organy nieprawidłowo ustalając dochód rodziny nie odliczyły od dochodu obowiązkowych opłacanych składek w kwocie 597,39 zł na ubezpieczenie społeczne oraz 249, 39 zł na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż składka na ZUS jest składką obowiązkową niezależną od osiąganych dochodów. Stanowisko skarżącej jest niezasadne, co do interpretacji art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem za dochód uzyskany z pozarolniczej działalności gospodarczej rozumie się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach. Zatem skoro podatnik, nie może wykazać dochodu z działalności pozarolniczej w wykazanym zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy, w którym prowadził działalność, a tak jest w przedmiotowej sprawie, to nie pomniejsza się dochodu rodziny o jego składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne uiszczone przez niego w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. Dodatkowo należy wskazać, że przepis art.8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nie mówi o stracie, a wyłącznie o dochodzie, zatem tylko w przypadku uzyskania dochodu można dokonać wskazanego pomniejszenia, co jest logiczne, bowiem nie można dokonywać podwójnego odliczenia raz w ramach rozliczenia działalności gospodarczej i niewykazania dochodu, co także może być przyczyną niepowstania dochodu, a następnie po raz drugi, mimo niewykazania dochodu z tego źródła dokonać powtórnego odliczenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne od dochodu rodziny w ramach postępowania o uzyskanie pomocy społecznej. Odnośnie dochodu z użytków rolnych, to sama skarżąca wskazała, że ustawodawca dopiero ustawą z dnia 22 lutego 2013 r. ustalił, że do dochodu nie wlicza się dochodu z powierzchni poniżej 1ha przeliczeniowego użytków rolnych, jej wniosek dotyczy zaś okresu z 2011 r., kiedy tego przepisu nie było i dochód ten wliczało się do dochodu rodziny. Zdaniem Sądu wyczerpująco wyjaśniono stan faktyczny sprawy. Brak jest podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Sąd podziela poglądy wyrażone przez organy, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią jedynie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji, nie mogą zaś stanowić stałego źródła dochodu czy utrzymania. Sprawy z zakresu pomocy społecznej są rozstrzygane na zasadzie uznania administracyjnego. Kryteriami wyboru rozstrzygnięcia są cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej. Osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, muszą zdawać sobie sprawę, ze w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane jest pod większym rygorem niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", (NSA w wyroku z dnia 10 maja 2011 r., I OSK 1911/10) W konsekwencji należy uznać, iż sytuacja skarżącej J. K. – K. w dacie złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia nie była "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, która uzasadniałaby przyznanie wnioskowanego świadczenia. Marginalnie zauważyć należy, że skarżąca nie jest pomijana przez organ i w miarę możliwości finansowych przyznawana jest jej pomoc, na co wskazały organy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne odmawiając skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego nie naruszyły prawa i dlatego oddalił skargę, jako bezzasadną. Podstawą prawną orzeczenia jest art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).