III SAB/Kr 106/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt III SAB/Kr 106/16 o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Prokuratora Okręgowego w przedmiocie niewykonania wniosku o zapłatę postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 6 czerwca 2017 r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, że na jego majątek składa się 90-cio metrowy dom, w którym znajduje się 12-to metrowe mieszkanie oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,58 ha obsiewana zbożem, jednak teraz zalana z uwagi na nieusunięcie skutków powodzi. Zadeklarował brak innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Skarżący podniósł, że nie pracuje zawodowo i nie ma dochodów. Otrzymuje natomiast emeryturę w wysokości 1070 zł. Skarżący stwierdził, że wydatki ma na średnim poziomie i nigdy nie otrzymywał żadnych zapomóg. Na skutek powodzi w 2010 roku grunt i dom skarżącego zostały zalane wodą. Zadłużenie skarżącego jest ogromne, gdyż pożycza pieniądze od osób prywatnych, a pożyczone od jednego oddaje drugiemu. Rachunki za energię elektryczną skarżący opłaca, wodę pobiera z własnej studni, ma swoje szambo i opał. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2017 r. skarżący został wezwany do złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie kopii dokumentów źródłowych mających na celu: wyjaśnienie dlaczego aktualnie wykazuje tylko jeden dom o pow. 90 m2 i tylko jedną nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha i co stało się z wykazywaną przez niego w latach ubiegłych nieruchomością rolną o pow. 7,27 ha i domem o pow. 110 m2; wyjaśnienie na ile aktualnie w ujęciu rocznym skarżący szacuje przychód z obsiewanego zbożem gruntu rolnego o pow. 0,58 ha, a ile wynoszą roczne koszty uzyskania takiego przychodu; przedłożenie spisu miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego na konieczne utrzymanie oraz udokumentowanie tych wydatków aktualnymi rachunkami. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 17 czerwca 2017 r., w którym jednak w żaden sposób nie odniósł się do kwestii poruszanych przez starszego referendarza sądowego w zarządzeniu z dnia 7 czerwca 2017 r. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt III SAB/Kr 106/16 starszy referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenie zawarte we wniosku wzbudziło wątpliwości, jednak skarżący nie udzielił, pomimo wezwania, dodatkowych wyjaśnień, o które był proszony. To powoduje, zdaniem starszego referendarza, że przyznanie skarżącemu w takich warunkach prawa pomocy nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw, gdyż jego wyjaśnienia nie tworzą spójnego obrazu jego rzeczywistej sytuacji życiowej i możliwości płatniczych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący zarzucił starszemu referendarzowi sądowemu naruszenie przepisów postępowania w zakresie oceny przesłanek co do przyznania prawa pomocy i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiony bowiem przez skarżącego obraz sytuacji życiowej i majątkowej nasuwa wątpliwości, w szczególności w zakresie stanu posiadania nieruchomości. Sądowi z urzędu wiadomo (sygn. akt III SO/Kr 17/16), że z uzasadnienia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt. [...], wynika, że skarżący na ten dzień był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości Ł, dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego prowadzi księgi wieczyste nr KW [...] i KW [...]. Był także właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ł nr działki [...], [...]. Skarżący nie wskazał, co stało się z powyższymi nieruchomościami. Ponadto nie wiadomo jakie są miesięczne wydatki skarżącego, co powoduje, że Sąd nie jest w stanie dokonać rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej, tj. w sposób, który by prowadził do jednoznacznego wniosku, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy również zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący złożył już wcześniej wniosek o przyznanie prawa pomocy (w dniu 10 lutego 2017 r.) przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt III SAB/Kr 106/16 starszy referendarz sądowy oddalił w/w wniosek skarżącego, a postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 12 kwietnia 2017 r. Powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy było nieudzielenie przez niego stosownych wyjaśnień odnośnie jego sytuacji materialnej. W toku postępowania, którego przedmiotem był wniosek skarżącego z dnia 10 lutego 2017 r. również została podniesiona kwestia posiadanych przez skarżącego nieruchomości. Ani jednak w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 czerwca 2017 r., ani w piśmie z dnia 17 czerwca 2017 r., ani wreszcie w sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017 r. skarżący w ogóle nie odniósł się do kwestii posiadanych przez niego nieruchomości. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący uporczywie odmawia złożenia niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.