III SAB/Kr 44/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 44/18 o umorzeniu postępowania w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego W dniu 28 września 2018 r. (data prezentaty Sądu) skarżący Z. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W treści wniosku podał, że na jego majątek składa się dom o powierzchni [...] m2, w którym znajduje się mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz obsiana nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Skarżący zadeklarował brak innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. Jedynym dochodem skarżącego jest emerytura w wysokości [...] zł. Uzasadniając swoje starania skarżący podał, że emeryturę przeznacza w pierwszej kolejności na wydatki utrzymania koniecznego, w szczególności lekarstwa. Stwierdził, że wydatki ma jak każdy na średnim poziomie, a wykazany grunt nie przynosi przychodu bo za przyczyną organów nie otrzymuje dopłat unijnych. Skarżący wskazał również, że ma sporo prywatnych zobowiązań do spłaty. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 3 października 2018 r. skarżący został wezwany do złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie kopii dokumentów źródłowych: przedstawienie spisu miesięcznych wydatków, związanych z bieżącymi potrzebami skarżącego, popartego odpowiednimi rachunkami; przedstawienie dowodu przekazu, przelewu emerytury skarżącego za ostatni miesiąc oraz wyjaśnienie co stało się z wykazywanym w latach ubiegłych majątkiem nieruchomym skarżącego, tj. nieruchomością rolną o pow. [...] ha i domem o pow. [...] m2, a jeżeli zostały one zbyte to pod jakim tytułem: darmym czy odpłatnym. W przypadku sprzedaży nieruchomości rolnej oraz domu skarżący miał podać kiedy to nastąpiło i za jaką cenę oraz na co przeznaczył środki pochodzące z takiej sprzedaży, skoro pieniędzy tych nie wykazuje obecnie w posiadanych zasobach. Natomiast w przypadku gdyby nieruchomość rolna oraz dom zostały nieodpłatnie darowane to skarżący miał podać komu konkretnie i co skłoniło go do takiego rozporządzenia. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 12 października 2018 r., w którym nie przedstawił jednak spisu, o który był proszony, gdyż jak oświadczył nie zbiera paragonów "bo i nie ma z czego wydawać". Wyjaśniając z kolei kwestię majątku, który wykazywał w latach ubiegłych skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że "wszystko to jest na razie na swoim miejscu tak jak było, za 100 lat na pewno będzie zmiana bowiem to postępowanie w tej sprawie łącznie też już trwa 8 lat". Do pisma skarżący dołączył przekaz pocztowy emerytury. Postanowieniem z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt III SAB/Kr 44/18 referendarz sądowy umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, oraz oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenie zawarte we wniosku wzbudziło wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, który jednak, pomimo wezwania, nie udzielił dodatkowych wyjaśnień, o które był proszony. To powoduje, zdaniem referendarza, że przyznanie skarżącemu w takich warunkach prawa pomocy nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw, gdyż jego wyjaśnienia nie tworzą spójnego obrazu jego rzeczywistej sytuacji życiowej i możliwości płatniczych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący zarzucił błędną ocenę co do przesłanek udzielenia prawa pomocy z uwagi na przymus adwokacki i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Skarżący stwierdził, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego prawidłowo udzielił odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności: "Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. § 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. § 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej." "Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Skoro zatem skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych to rozpoznanie jego wniosku w tym zakresie stało się zbędne, a postępowanie w tej części należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. Jeżeli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata to Sąd nie mógł go rozpoznać. Przedstawiony bowiem przez skarżącego obraz sytuacji życiowej i majątkowej nasuwa wątpliwości, w szczególności w zakresie stanu posiadania nieruchomości. Sądowi z urzędu wiadomo (sygn. akt III SO/Kr 17/16), że z uzasadnienia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt. [...], wynika, że skarżący na ten dzień był współwłaścicielem dwóch nieruchomości w miejscowości Ł., dla których Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego prowadzi księgi wieczyste nr [...] i [...]. Był także właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ł. nr działki [...], [...]. Skarżący nie wskazał, co stało się z powyższymi nieruchomościami. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał tylko, że na jego majątek składa się dom o powierzchni [...] m2, w którym znajduje się mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz obsiana nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Natomiast wezwany o wyjaśnienie co stało się z wykazywaną w latach ubiegłych nieruchomością rolną o pow. [...] ha i domem o pow. [...] m2 skarżący, w piśmie z dnia 12 października 2018 r., stwierdził jedynie, że "wszystko to jest na razie na swoim miejscu tak jak było, za 100 lat na pewno będzie zmiana bowiem to postępowanie w tej sprawie łącznie też już trwa 8 lat". Ponadto nie wiadomo jakie są miesięczne wydatki skarżącego, gdyż pomimo wezwania nie przedłożył on ich spisu. Powyższe okoliczności uniemożliwiły Sądowi ocenę sytuacji materialnej skarżącego oraz analizę jego możliwości płatniczych. Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący uporczywie odmawia złożenia niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Sąd uznał zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 października 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.