III SAB/Kr 73/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosków J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na bezczynność Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W dniu 18 lutego 2016r. J. J. złożył w Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 97-104). Wniosek ten został przesłany do WSA w Krakowie. W dniu 12 kwietnia 2016r. (data prezentaty Sądu) skarżący złożył w WSA w Krakowie dwa kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 110-117 i 119-127). W treści tych wniosków skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku ani dochodów. Skarżący stwierdził, że utrzymuje się z żebrania u osób życzliwych o żywność, leki i opał. Pismami z dnia 11 kwietnia 2016r. i z dnia 9 maja 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o wyjaśnienie w jaki sposób przy deklarowanym braku dochodów jest w stanie prowadzić jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz jak kształtuje się obecnie wysokość miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego na opłaty za prąd, gaz, dostawę wody, wywóz nieczystości, telefony, RTV, leki i przedłożenie na tę okoliczność kopii stosownych rachunków albo pokwitowań z ostatniego miesiąca albo za ostatni okres rozliczeniowy. Równocześnie pouczono skarżącego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach strony oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, potwierdzone np. kopiami rachunków, odcinkami świadczeń, zaświadczeń, czy pisemnymi oświadczeniami osób trzecich. W pismach z dnia 2 i 30 maja 2016r. J. J. oświadczył, że nie ma dochodu a utrzymuje się z żebrania u osób trzecich. Skarżący nie ponosi też żadnych opłat ani kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (tj. opłat za prąd, gaz, wodę, wywóz nieczystości, telefon, RTV i leki). Postanowieniami z dnia 14 czerwca 2016r. referendarz sądowy oddalił wnioski skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy stwierdził, że oświadczenia skarżącego zawarte we wnioskach były niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Poza tym skarżący nie udzielił dodatkowych wyjaśnień, o które był proszony. Za dalece niewystarczające referendarz sądowy uznał gołosłowne twierdzenia skarżącego na temat podstaw i źródeł jego utrzymania. Zdaniem referendarza sądowego, brak jest zatem podstaw do przyznania stronie prawa pomocy. Od powyższych postanowień referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciwy, domagając się ich uchylenia. Skarżący ponownie podniósł nich, że utrzymuje się z żebrania u osób trzecich. Do sprzeciwów skarżący dołączył kserokopie pism z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odnośnie stanu konta skarżącego prowadzonego przez ZUS oraz wysokości hipotetycznej emerytury skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.). W dniu 15 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r. poz. 658), którą zmieniono m.in. treść art. 260 p.p.s.a. Zgodnie z aktualnie obowiązującą treścią tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji i wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie jednak z treścią art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. przepis art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu nie stosuje się do postępowań wszczętych przed 15 sierpnia 2015r. Do tych spraw stosuje się art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w sierpniu 2014r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r., tj. przed dniem 15 sierpnia 2015r. W niniejszej sprawie będzie miał więc zastosowanie art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Oznacza to, że oba postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016r. utraciły swoją moc, a Sąd rozpoznał wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy na nowo. W ocenie Sądu, wnioski skarżącego mogą być rozpoznane łącznie, gdyż zostały złożone w tej samej sprawie, a zakres żądań skarżącego jest taki sam. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny." Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący w złożonym wniosku nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Skarżący nie udzielił też dodatkowych wyjaśnień, o które była proszony w trybie art. 255 p.p.s.a. Sądowi zatem nie są znane podstawowe informacje o aktualnej sytuacji materialnej skarżącego, chociażby skąd czerpie środki do życia i jakie ma wydatki. Skarżący nie wykazał również, że jego sytuacja materialna jest tak zła, że musi żebrać żeby przeżyć. Swoje twierdzenia w tej kwestii nie poparł żadnymi okolicznościami. W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014r., sygn. akt I OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy." Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.