I SA/Łd 1079/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2006 r. postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 lipca 2011 r. A sp. z o.o. w W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] określającą skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2006 r. Skarga zawierała wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zarządzeniem z 23 sierpnia 2011 r. Przewodniczący Wydziału określił wpis sądowy od skargi na kwotę 2.000 zł. W urzędowym formularzu PPPr z 7 września 2011 r. podatniczka wskazała, że prowadzi działalność w zakresie skupu i sprzedaży materiałów budowlanych oraz, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych wobec wycofania się kontrahentów oraz zablokowania rachunku bankowego. Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach oraz z nadesłanych dokumentów wynikało, że spółka w 2010 r. poniosła stratę w wysokości około 100.000 zł, w 2009 r. stratę w kwocie 14.371 zł, zaś strata w 2008 r. wyniosła ponad 318.000 zł. Zgodnie z bilansem za 2010 r. skarżąca nie posiadała środków trwałych. Jej kapitał zakładowy stanowiła kwota 50.000 zł. Saldo na rachunku bankowym na 29 sierpnia 2011 r. wynosiło 1,38 zł. Z nadesłanych przez skarżącą deklaracji podatkowych (VAT-7) wynikało, że jej przychód w kwietniu 2011 r. wyniósł 678.486 zł, natomiast wydatki (związane z nabyciem towarów i usług) – 807.847 zł, w maju 2011 r. wartości te wynosiły odpowiednio: 929.945 zł i 900.807 zł, w czerwcu 2011 r.: 961.634 zł i 993.477 zł, zaś w lipcu 2011 r.: 901.979 zł i 909.634 zł. Spółka podała też, że jej obroty w żaden sposób nie świadczą o faktycznych możliwościach płatniczych i dysponowaniu środkami finansowymi, gdyż są to obroty kompensacyjne. Spółka sprzedaje kontrahentom cement, za który otrzymuje palety, które z kolei sprzedaje za cement kolejnemu kontrahentowi. Zapłata za towar następuje na zasadzie kompensaty wzajemnych zobowiązań pomiędzy kontrahentami. Skarżąca nie dysponuje więc środkami finansowymi na rachunku bankowym na pokrycie wpisu. Postanowieniem z 21 września 2011 r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Identyczne rozstrzygnięcie wydał następnie WSA postanowieniem z 9 listopada 2011 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca spółka wskazała m.in., że nie jest prawdziwe twierdzenie sądu o preferencyjnym traktowaniu przez nią innych zobowiązań, np. "transakcji kompensacyjnych"; co więcej, pomija ono fakt, że transakcje takie mają charakter bezgotówkowy, czyli towar za towar. Skarżąca stwierdziła, że taka forma rozliczeń jest zgodna z prawem, a twierdzenie sądu o omijaniu blokady rachunku w ten sposób jest subiektywną oceną, bez związku ze sprawą. Postanowieniem z 14 lutego 2012 r. w sprawie II FZ 56/12 NSA uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. NSA zaznaczył na wstępie, że nie ma oparcia w obowiązujących unormowaniach teza zgodnie z którą na podmiotach prowadzących działalność gospodarczą ciąży obowiązek gromadzenia środków finansowych potrzebnych do pokrycia kosztów ewentualnego postępowania sądowego. Uprawnione byłoby natomiast stwierdzenie, że prawo pomocy nie przysługuje, gdyż dany podmiot jest w stanie poczynić oszczędności w swoich wydatkach. Ocena pod tym kątem jest konieczna w świetle treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej "P.p.s.a."). NSA zakwestionował również argumentację sądu pierwszej instancji co do preferencyjnego traktowania (przez skarżącą spółkę) transakcji kompensacyjnych, względem zobowiązań związanych z postępowaniem sądowym. Sąd nie wyjaśnił bowiem, czy w jego ocenie takie transakcje są niedopuszczalne, a także nie odniósł się do argumentu, że spółka nie obraca środkami finansowymi, które mogłyby posłużyć na zapłatę kosztów sądowych w tej sprawie, lecz obraca jedynie towarem, dokonując wymiany towar za towar. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił i nie odniósł się do tej okoliczności w sposób wystarczający, nie stwierdził, jaki wpływ na ocenę sytuacji spółki ma taka właśnie forma rozliczeń z kontrahentami i nie ocenił, czy forma ta może być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy. Ponadto NSA wyraził pogląd, że wprawdzie strata z działalności gospodarczej nie musi świadczyć o złej kondycji materialnej danego podmiotu, to jednak dla powołania się na ten argument przy oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy niezbędne jest przełożenie go na realia konkretnej sprawy. Zdaniem NSA nie jest też istotne, czy dokonując transakcji w sposób kompensacyjny skarżąca spółka obchodzi blokadę rachunku bankowego, lecz ważne jest, czy taki sposób rozliczeń ma wpływ na ocenę spełnienia/niespełnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy w świetle przywołanego wyżej przepisu. Zarządzeniem z 15 marca 2012 r. WSA wezwał stronę skarżącą do przedstawienia aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej spółki przez nadesłanie deklaracji VAT za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, bilansu spółki, rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy, a także odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe zarządzenie zostało skutecznie doręczone 21 marca 2012 r. w wyznaczonym siedmiodniowym terminie strona nie złożyła żadnych dokumentów i wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o sytuacji majątkowej. Z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09 oraz z 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). W orzecznictwie podkreśla się, że brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania, uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów. Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, postanowienie WSA z 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, że brak współpracy za strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, koniecznych dla przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 24 marca 2009 r., II FZ 91/09). Do oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o prawo pomocy wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Zaznaczyć przy tym należy, że jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi ono wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożeni dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 225 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie sąd, po upływie 6 miesięcy od dnia złożenia danych dotyczących sytuacji ekonomicznej skarżącej spółki (obejmujących – co istotne – dane dotyczące dość odległych okresów tj. 2009 i 2010 r., a także dane dotyczące obrotów spółki w okresie od kwietnia do lipca 2011 r.), wezwał stronę do przedstawienia aktualnych informacji dotyczących jej obecnego stanu majątkowego i finansowego. Potrzeba uzyskania tych danych była nadto wynikiem zaleceń zawartych w postanowieniu NSA z 14 lutego 2012 r., w którym sąd drugiej instancji nakazał m.in. dokonanie pogłębionej analizy sytuacji finansowej spółki, w szczególności z uwzględnieniem możliwości poczynienia przez nią odpowiednich oszczędności umożliwiających pokrycie wpisu sądowego od skargi. Kierując się powyższymi racjami sąd, w oparciu o dyspozycję art. 255 P.p.s.a., zobowiązał skarżącą spółkę do uzupełnienia materiałów pozwalających na dokonanie oceny jej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej. Mimo stosownego wezwania, strona skarżąca nie wypełniła nałożonego obowiązku, tym samym pozbawiając sąd możliwości oceny jej możliwości płatniczych. W tej sytuacji, ponieważ strona skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania prawa pomocy, rozpatrywany wniosek o przyznanie tego prawa nie zasługiwał na uwzględnienie. Analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2009 r., II GZ 332/08, LEX nr 551914, wskazując, że uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony. Sąd zwraca się do strony, jeśli w toku badania akt sprawy dojdzie do wniosku, że dane w nich zawarte są niewystarczające do oceny, czy zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezastosowanie się strony do wezwania sądu odnosi ten skutek, że w sytuacji braku pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy sąd musi odmówić przyznania prawa pomocy. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ds