I SA/Łd 1129/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. H. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 20 marca 2018 r. w sprawie ze skargi B. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...], UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B. H. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł, podatniczka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W swoim wniosku wyjaśniła, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, które utrzymują z wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości ok. 3.000 zł netto. Wnioskodawczyni wskazała, że jej jedynym majątkiem jest udział 1/2 w domu jednorodzinnym o powierzchni ok. 180 m2, o wartości ok. 380.000 zł. Mąż skarżącej nie posiada żadnego majątku. Udokumentowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania domu obejmowały wydatki na prąd (ok. 250 zł), wodę i kanalizację (130 zł), śmieci (22 zł), podatek (31 zł) oraz na gaz (od 117 zł w sezonie letnim do 480 zł zimą). Dodatkowo rodzina ponosi co miesiąc wydatki na leki (ok. 200 zł) oraz na spłatę kredytu zaciągniętego na działalność gospodarczą skarżącej (ok. 1.000 zł). Wnioskodawczyni oświadczyła, że ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych, a ratę pożyczki spłaca za nią córka z przekazanych jej środków. Referendarz ustalił, że skarżąca posiada 500 udziałów o wartości 25.000 zł w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością A. Przedsiębiorstwo Spedycyjno Transportowo Handlowe, w której pełni funkcję Prezesa Zarządu. Drugim udziałowcem i członkiem zarządu spółki jest córka wnioskodawczyni, natomiast mąż skarżącej pełni w tej spółce rolę prokurenta. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 20 marca 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu podniósł między innymi, że wnioskodawczyni w swoich oświadczeniach przemilczała istotny dla rozpoznania wniosku fakt prowadzenia działalności gospodarczej w postaci spółki prawa handlowego, w której wraz z córką pozostają jedynymi udziałowcami. W spółce tej skarżąca pełni funkcję Prezesa Zarządu uzyskując – jak podpowiada doświadczenie życiowe – większe dochody niż deklarowane we wniosku wynagrodzenie za pracę. Ponadto referendarz zwrócił uwagę na rolę jaką w tej spółce pełnią pozostali członkowie rodziny skarżącej. Pominięcie tych faktów, w ocenie referendarza, miało wpływ na wiarygodność oświadczenia wnioskodawczyni o braku jakichkolwiek środków, z których możliwe byłoby poniesienie kosztów procesu, zwłaszcza, że w toku postępowania, skarżąca jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika z wyboru. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik strony wniósł o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem pełnomocnika referendarz wadliwie ocenił stan majątkowy skarżącej i jej możliwości płatnicze. Ponadto, mimo wątpliwości, nie wezwał skarżącej do złożenia wyjaśnień odnośnie do ewentualnych wyższych dochodów ze stosunku pracy czy ewentualnych innych dochodów uzyskiwanych przez stronę w spółce A. Zdaniem pełnomocnika skarżąca nie zataiła niczego przed sądem oraz wypełniła w całości nałożone na nią obowiązki, w szczególności odpowiadając na wezwanie referendarza do udokumentowania ściśle określonych okoliczności. Skarżąca nie uzyskuje również – wbrew sugestiom referendarza – żadnych dodatkowych dochodów z tytułu pracy w spółce A. Spółka ta nie generuje obecnie żadnych dochodów. Do sprzeciwu pełnomocnik skarżącej załączył dokumenty finansowe spółki A. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/; dalej: CBOSA). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylanie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Podkreślić należy, że sąd, badając oświadczenia wnioskodawcy, jest uprawniony do ich oceny pod kątem wiarygodności. Nie jest zatem zobowiązany przyjmować bezkrytycznie wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie skarżąca jednoznacznie oświadczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że oprócz udziału w domu jednorodzinnym nie posiada żądnego majątku (rubryka 7 wniosku). Oświadczyła dalej, że osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (to jest jej mąż), również nie posiadają żadnego majątku (rubryka 8 wniosku). Nie sposób zatem podzielić stanowiska pełnomocnika strony co do tego, że skarżąca nie zataiła niczego przed sądem oraz wypełniła w całości nałożone na nią obowiązki. Z ogólnie dostępnych danych oraz z danych załączonych do sprzeciwu wynika, że skarżąca jest wraz z córką współwłaścicielem spółki prawa handlowego, w której pełni funkcję kierowniczą. Biorąc pod uwagę, że jedyny zadeklarowany we wniosku dochód gospodarstwa domowego skarżącej stanowią wynagrodzenia za pracę uzyskiwane przez małżonków H. w tej spółce, nie można twierdzić, że skarżąca w rozpatrywanym wniosku w sposób rzetelny i pełny podała własną sytuację majątkową i finansową, to jest nie zataiła przed sądem żadnej istotnej dla rozstrzygnięcia tego wniosku okoliczności. Pominięcie przez skarżącą we wniosku tego, że jest współwłaścicielem ww. spółki, było zabiegiem świadomym, obliczonym na wywołanie mylnego wyobrażenia o jej możliwościach majątkowych. Referendarz słusznie zatem nie dał wiary twierdzeniom skarżącej zawartym we wniosku i dalszych wyjaśnieniach, co do tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto nie można również zgodzić się z przyjętym przez stronę założeniem, że prywatnoprawne zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie sądu nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca co miesiąc reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne w kwocie stanowiącej połowę wpisu od skargi. Zobowiązaniom tym nie można przyznać pierwszeństwa przed należnościami z tytułu opłaty sądowej. Na zakończenie zauważyć wypada, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Na ocenę możliwości finansowych skarżącej nie może zatem negatywnie wpływać fakt wykazywania przez jej spółkę strat podatkowych, skoro spółka ta nadal generuje roczne przychody przekraczające 700 tys. zł. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż skarżąca nie wypełniła przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a w związku z tym Sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.