I SA/Łd 1309/13

Dnia 14 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: odmówić skarżącej I. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 8 października 2013 roku I. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Postanowieniem z 6 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił I. K. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku ustalającą skarżącej zobowiązanie podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok od odchodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego miesięczne koszty utrzymania zamykają się kwotą ok. 800 zł. Mimo wezwania strona nie przedstawiła wyciągów z posiadanego rachunku bankowego, za pośrednictwem którego dokonuje opłata za mieszkanie i telefon nie wskazała też w sposób jednoznaczny źródeł pokrycia wydatków jej gospodarstwa domowego twierdząc, że od rodziców otrzymuje 100 zł miesięcznie zaś od babci 500 zł co jakiś czas. Strona wskazała też na dwie darowizny od najbliższych w sierpniu 2013 roku na łączną kwotę ok. 19.000 zł. Sąd podkreślił, że wnioskodawczyni posiada majątek, który przez nią samą został oszacowany na ok. 344.000 zł. Majątek ów stanowi mieszkanie o powierzchni 58 m², w którym strona zamieszkuje, nieruchomość rolna o pow. 2.16 ha oraz trzy zabytkowe samochody, a także Jeep Grand Cheronee rocznik 2005. W ocenie sądu dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości, czy też ruchomości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie, także kwota otrzymanych darowizn w zestawieniu z ponoszonymi przez skarżącą comiesięcznymi wydatkami w ocenie sądu pozwalała na poniesienie przez skarżącą kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Postanowieniem z 1 kwietnia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie I. K. na postanowienie z 6 lutego 2014 roku o odmowie przyznania prawa pomocy argumentując, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. NSA podkreślił, że skarżąca została wezwana do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych na wcześniejszym etapie postępowania i nie wywiązała się z tego obowiązku choćby w części, co wobec wątpliwości dotyczących jej źródeł utrzymania czyni uzasadnionym stanowisko WSA o braku wykazania przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo wartość posiadanego majątku oraz wartość uzyskanych darowizn wbrew twierdzeniom skarżącej wykluczają uznanie, iż spełnia ona przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a Wyrokiem z 15 grudnia 2014 roku Wojewódzki sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I. K.. W dniu 2 marca 2015 roku pełnomocnik skarżącej wystąpił ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku, w której ponowił wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są jej dochody z tytułu zatrudnienia na stanowisku pracownik biurowy i zaopatrzeniowy w wysokości 840 zł brutto miesięcznie. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 58 m2, w którym zamieszkuje, nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha, dwóch z posiadanych uprzednio trzech samochodów zabytkowych oraz samochodu Jeep Grand Cherokee rocznik 2005. Miesięczne koszty utrzymania udokumentowane przez skarżącą zamykają się kwotą 650 zł (czynsz, energia elektryczna, telewizja i internet). Wnioskodawczyni wskazała, że jest wspomagana finansowo przez rodzinę wyjaśniła też, że na mocy aktu notarialnego z 23 stycznia 2014 roku podarowała swojemu ojcu działkę nr [...] o powierzchni 1,5 ha położoną w miejscowości P. o wartości 100.000 zł. Wnioskodawczyni mimo wezwania nie nadesłała wyciągów ze swoich rachunków bankowych oświadczając, że nie są one używane z powodu zajęcia przez komornika. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów uznając, że skarżąca z informacji złożonych przez skarżącą nie wynika, by w porównaniu z pierwotnie złożonym wnioskiem o prawo pomocy pogorszyła się sytuacja materialna strony. Fakt zbycia przez stronę zabytkowego samochodu marki Cadillac Park Avenue, pozostawanie w stosunku pracy, a wreszcie przekazania w darowiźnie ojcu nieruchomości o pow. 1,5 ha i wartości 100.000 zł nie uzasadniają zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 kwietnia 2015 r. wskazano również, że podstawą przyznania prawa pomocy nie mogą być jedynie słowne deklaracje wnioskodawczyni o pogorszeniu jej sytuacji materialnej, będącej rezultatem wyzbycia się przez nią posiadanego majątku pod tytułem darnym. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik strony zarzucił postanowieniu referendarza naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy i odmówienie skarżącej przyznania prawa pomocy, wobec uznania, że pomimo zaistnienia zmian, które w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony, sytuacja majątkowa skarżącej pozwala na ponoszenie kosztów sądowych oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż sytuacja finansowa pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w całości, w sytuacji, gdy skarżąca w chwili obecnej nie jest w stanie ich ponieść. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem doktryny Sąd nie może odmówić stronie prawa pomocy, jeśli w konsekwencji spowodowałoby to wyłączenie, czy też istotne ograniczenie jej prawa do sądu, zaś taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Pełnomocnik argumentował, że przychody skarżącej nie pozwalają nawet na bieżące utrzymanie, co powoduje, że skarżąca zmuszona jest korzystać ze wsparcia rodziny. Pełnomocnik stwierdził również, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Kreuz v. Polska (wyrok z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95) wskazał, że "rozpatrywaniu wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych powinna towarzyszyć szczególna staranność, a jego ewentualne odrzucenie lub oddalenie powinno być szczególnie wnikliwe i dokładnie uzasadnione tak, aby nie mogło być potraktowane jako faktyczne odmówienie stronie prawa do sądu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem rozpoznanie jej wniosku sprowadza się do ustalenia, czy spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Aktualnie rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 roku sygn. akt II OZ 654/08). W obecnie rozpoznawanym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jako nowe okoliczności strona powołała fakt pozostawania w stosunku pracy, z którego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 840 zł brutto, a także fakt zbycia zabytkowego samochodu marki Cadillac Par Avenue, rocznik 1963 o wartości 10.000 zł, mimo, że we wcześniejszych etapach postępowania skarżąca wskazywała na niemożność sprzedaży posiadanych przez siebie zabytkowych pojazdów. Jako okoliczność świadczącą o pogorszeniu się sytuacji materialnej strony wskazała również darowiznę na rzecz ojca nieruchomości o pow. 1,5 ha i wartości 100.000 zł. Powołane przez stronę okoliczności w ocenie Sądu w żaden sposób nie mogą wskazywać na pogorszenie się sytuacji materialnej strony. Przeciwnie, skoro skarżąca podjęła decyzję o wyzbyciu się składników majątkowych powinna mieć świadomość, że pozbywa się środków umożliwiających jej pokrycie zobowiązań wobec budżetu państwa związanych z postępowaniem sądowym z jej udziałem., zaś strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza w sytuacji dysponowania stałym miesięcznym dochodem, czy też wolnym od obciążeń majątkiem, który wszak może przynosić potencjalne pożytki. Nie należy przy tym tracić z pola widzenia, że skarżąca jest właścicielką mieszkania o pow. 58 m² , dwóch z uprzednio posiadanych trzech samochodów zabytkowych oraz Jeepa Grand Cherokee, rocznik 2005, jest też, jak sama oświadczyła wspomagana przez rodzinę finansowo. Zgodnie jednak ze złożonym oświadczeniem (k. 282 akt sądowych) skarżąca nie była w stanie udokumentować otrzymywanego od babci wsparcia finansowego. Dodatkowo uwadze sądu nie umknął fakt, iż mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie nadesłała wyciągów bankowych oświadczając, że nie są one używane z powodu zajęcia przez komornika. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Tym bardziej podstawą przyznania prawa pomocy nie mogą być wyłącznie deklaracje strony o pogorszeniu się jej sytuacji materialnej, co w niniejszej sprawie jest szczególnie rażące w kontekście wyzbycia się przez nią części posiadanego majątku pod tytułem darmym. Nadto art. 897 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Odnosząc się natomiast do wskazanego w sprzeciwie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 19 czerwca 2001 r. w sprawie Kreuz v. Polska (skarga nr 28249) należy wskazać, że każdorazowo oceniając zasadność wniosku strony sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Podsumowując, należy podkreślić raz jeszcze, że prawo pomocy, o którym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., służy wyłącznie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej. Skoro skarżąca nie wykazała, że zalicza się do tych osób, jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.