I SA/Łd 1515/08

Dnia 9 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA: Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. J. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2009 roku, sygn. akt I SA/Łd 1515/08 w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia temu organowi sprawy ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 roku odrzucił skargę S.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia temu organowi sprawy ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn, z uwagi na uchybienie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od tej skargi. Postanowienie to zostało doręczone w dniu 13 lutego 2009 roku (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru). W dniu 19 lutego 2009 roku skarżąca wystąpiła m.inn. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 18 marca 2009 roku Referendarz sądowy przyznał stronie prawo pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i ustanowienie radcy prawnego, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. pismem z dnia 24 marca 2009 roku poinformowała Sąd o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego D. T. W dniu 4 maja 2009 roku pełnomocnik z urzędu przedłożył udzielone mu przez skarżącą w dniu 29 kwietnia 2009 roku pełnomocnictwo, zaś w dniu 7 maja 2009 roku złożył datowany na dzień 5 maja 2009 roku wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz datowaną na dzień 6 maja 2009 roku skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu powyższego wniosku pełnomocnik podniósł, iż o fakcie wyznaczenia go pełnomocnikiem strony skarżącej dowiedział się w dniu 2 kwietnia 2009 roku, a skarżąca pełnomocnictwo podpisała w dniu 29 kwietnia 2009 roku po godzinie 15 – tej. Dzień 1 maja 2009 roku był dniem wolnym od pracy, w konsekwencji z aktami sprawy mógł zapoznać się dopiero w dniu 4 maja 2009 roku. W tym też dniu przedłożył w siedzibie Sądu udzielone mu pełnomocnictwo, zapoznał się z aktami sprawy oraz zamówił niezbędne kopie z akt sprawy. Stwierdził przy tym, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy skarżącej, postanowienie o ustanowieniu dla skarżącej prawa pomocy poprzez przyznanie pełnomocnika z urzędu zostało bowiem wydane w dniu 18 marca 2009 roku, tj. trzy dni po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż wniosek o ustanowienie radcy prawnego i procedura z tym związana stanowią okoliczności przemawiające za brakiem winy strony w uchybieniu terminu w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. (postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 17 lutego 2006r., sygn. akt I SA/Sz 1736/03). Pełnomocnik podkreślił nadto, iż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest objęta przymusem radcowsko–adwokackim, a strona nie była w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia prawnika z wyboru, nie mogła zatem złożyć środka zaskarżenia, także przedłużająca się procedura ustanawiania pełnomocnika z urzędu uniemożliwiła skarżącej udzielenie pełnomocnictwa w takim czasie, aby ten mógł wnieść środek zaskarżenia w ustawowym terminie. W uzasadnieniu wniosku podniesiono także, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż w dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2006r., III SA/Wa 3272/2005, postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006r., I FZ 198/2006 oraz postanowienie SN z dnia 4 marca 2005r., II UZ 72/2004). Na tej podstawie pełnomocnik wywiódł, iż skoro zawiadomienie o przyznaniu pełnomocnika z urzędu zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 2 kwietnia 2009 roku, to przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu 1 maja 2009 roku, a to oznacza, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem 7-dniowego terminu. Postanowieniem z dnia 28 maja 2009 roku, sygn. akt I SA/Łd 1515/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił jako spóźniony wniosek S. J. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 10 lutego 2009 roku. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 86 § 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że termin udzielenia pełnomocnictwa jest zawsze dniem, w którym ustaje przyczyna uchybienia terminowi do dokonania czynności prawnej, co w konsekwencji w danej sprawie oznaczało, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął bieg w dniu 29 kwietnia 2009 roku, a upłynął w dniu 6 maja 2009 roku. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik strony podniósł, że istotnym w sprawie jest fakt udzielenia mu pełnomocnictwa w późnych godzinach, co uniemożliwiło mu działanie danego dnia. Natomiast 30 kwietnia 2009 roku nie mógł zapoznać się z aktami sprawy ze względu na inne obowiązki wynikające z wykonywania zawodu radcy prawnego i konieczności ochrony interesów swoich mocodawców. Uczynił to następnego dnia roboczego, którym był dopiero dzień 4 maja 2009 roku. Termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął swój bieg w dniu 5 maja 2009 roku, a zatem wniosek ten został złożony w terminie. Na poparcie swej argumentacji pełnomocnik przywołał postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 roku (sygn. akt I FZ 198/06). Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 roku, sygn. akt II FZ 273/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podziela argumentację przedstawioną w postanowieniu NSA z dnia 8 czerwca 2006 roku (sygn. akt I FZ 198/06), na które powołuje się w zażaleniu pełnomocnik strony, a które jest przejawem jednolitej linii orzeczniczej NSA w tym zakresie. Zgodnie z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa, będącą fundamentem demokratycznego państwa prawa, jakim jest Rzeczypospolita Polska, strona postępowania sądowoadministracyjnego, korzystająca z pomocy pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie może być traktowana w sposób odmienny niż ta, którą reprezentuje pełnomocnik z wyboru, tak by nie dochodziło do uprzywilejowania pozycji żadnej z nich. Tym samym obu pełnomocników powinien obowiązywać ten sam termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W wypadku zaś konieczności przywrócenia terminu uchybionego bez winy strony, termin ten musi dotyczyć również wniosku o przywrócenie danego terminu. W rozpoznawanej sprawie, przy uznaniu, że przyczyna uchybienia ustała z dniem 29 kwietnia 2009 roku, czego Sąd pierwszej instancji nie podważa, powoduje, że termin do złożenia takiego wniosku został przez skarżącą zachowany, a co za tym idzie, postanowienie WSA o jego odrzuceniu jest błędne. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przy czym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1-3 i § 4 p.p.s.a.). Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest, aby wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione łącznie, w przeciwnym razie wniosek podlega oddaleniu bądź też – w przypadku wniosku spóźnionego lub z mocy ustawy niedopuszczalnego – odrzuceniu przez Sąd. Jedną ze wskazanych powyżej przesłanek przywrócenia terminu jest dochowanie przez stronę siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, który zaczyna biec od dnia ustania przeszkody, stanowiącej przyczynę uchybienia. W rozpoznawanej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu należało uznać wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 p.p.s.a.) i związaną z tym procedurę uruchomioną wnioskiem skarżącej z dnia 19 lutego 2009 roku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podkreślić przy tym należy, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, w sytuacji ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy przyjąć, że dniem ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (np. postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, niepubl.). Z akt sprawy niniejszej wynika, że reprezentujący skarżącą radca prawny dowiedział się o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem w sprawie w dniu 2 kwietnia 2009 roku, co oznacza, że ustanie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpić mogło najpóźniej w dniu 1 maja 2009 roku. Należy przy tym mieć na względzie, że samo udzielenie radcy prawnemu pełnomocnictwa (co nastąpiło w dniu 29 kwietnia 2009 roku w godzinach popołudniowych) nie przesądzało jeszcze o możliwości złożenia skargi kasacyjnej. Możliwość taka powstała dopiero wówczas, gdy radca prawny zapoznał się z aktami sprawy oraz stanowiskiem skarżącej co do zakresu skargi kasacyjnej, co w niniejszej sprawie z uwagi na obowiązki pełnomocnika wynikające z wykonywania zawodu radcy prawnego oraz wobec faktu, iż 1 maja 2009 roku był dniem wolnym od pracy - nastąpiło w dniu 4 maja 2009 roku. Z tego względu uznać należało, że złożony w dniu 7 maja 2009 roku wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został wniesiony z zachowaniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie Sąd w tym miejscu podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, iż wymaganie od pełnomocnika, aby w terminie siedmiu dni od udzielenia pełnomocnictwa zapoznał się ze sprawą, sporządził i wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, jest działaniem zbyt rygorystycznym i skutkuje iluzorycznością przyznanego prawa pomocy. W ocenie Sądu, prowadzi to również do bezzasadnego różnicowania stron, którym przyznano prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu i pozostałych stron, które mają aż 30 dni na podjęcie niezbędnych kroków w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 30/09, niepubl., a także postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 1 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Gl 516/08, niepubl.). Analiza akt sprawy dowodzi przy tym, że postanowienie o ustanowieniu dla skarżącej prawa pomocy poprzez przyznanie pełnomocnika z urzędu zostało wydane w dniu 18 marca 2009 roku, tj. trzy dni po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sam zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w dniu 19 lutego 2009 roku, a zatem w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej. Okoliczność ta, wobec wprowadzonego przez ustawodawcę w art. 175 § 1 p.p.s.a przymusu radcowsko–adwokackiego, pozwala przyjąć, iż brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został przez stronę skarżącą w wystarczający sposób uprawdopodobniony. Ponadto spełniona została również przesłanka z art. 87 § 4 p.p.s.a. Strona skarżąca wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dokonała czynności, której nie dokonała w terminie. Do wniosku załączono bowiem skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2009 roku o odrzuceniu skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia temu organowi sprawy ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. (MSi)