I SA/Łd 31/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Tarno Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Protokolant: Asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr UNP: [...][...] w przedmiocie odmowy stronie prawa do zapoznania się z wyłączonymi z akt sprawy dokumentami oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy B. U. prawa do zapoznania się z wyłączonymi z akt sprawy dokumentami. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. jako organ podatkowy I instancji - działając na podstawie art. 180 § 1 i art. 181 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa postanowieniem z dnia 13.07.2015 r. włączył do akt sprawy materiał dowodowy z postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. wobec M. B. w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. oraz podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r., pozyskany od Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Ze względu na fakt, że zakwestionowane faktury wystawione przez M. B. na rzecz B. U. były refakturami faktur wystawionych przez podmioty zamieszane w proceder objęty śledztwem prowadzonym przez Prokuraturę Apelacyjną w R., Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. pismem z dnia 21.05.2015 r. wystąpił do tej Prokuratury o wyrażenie zgody na włączenie do akt sprawy i wykorzystanie przez organ odwoławczy oraz udostępnienie stronie materiałów ze śledztwa o sygn. [...] . W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w R. zarządzeniem z dnia 01.06.2015 r. wyraził zgodę na włączenie i wykorzystanie w postępowaniu odwoławczym materiałów z tego śledztwa, jednakże zawarł wyraźne zastrzeżenie, że nie wyraża zgody na udostępnienie tych materiałów stronie postępowania, bowiem nie zostało ukończone i ujawnienie materiałów tego postępowania innym osobom mogłoby utrudnić prawidłowy bieg śledztwa. W tej sytuacji Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. związany stanowiskiem dysponenta procesowego przedmiotowych dokumentów, stosownie do art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, postanowieniem z dnia 13.07.2015 r wyłączył z akt sprawy następujące dokumenty: wyciągi z protokołów przesłuchań podejrzanych, wyciąg z protokołu przesłuchania, wyciąg z postanowienia Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w R. z dnia 07.04.2011 r. o przedstawieniu zarzutów, postanowienie Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w R. z dnia 23.11.2011 r. o uzupełnieniu –zmianie zarzutów, szczegółowo opisujących z imienia i nazwiska. Kolejnym postanowieniem z dnia 13.07.2015 r. strona została poinformowana o możliwości zapoznania się w trybie art. 200 § 1 z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy. Strona nie skorzystała z tego uprawnienia, jednak pismem z dnia 21.07.2015 r. zwróciła się do organu z żądaniem udostępnienia do wglądu wyłączonych z akt sprawy dokumentów. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia 14.08.2015 r. postanowił odmówić stronie prawa do zapoznania się z wyłączonymi .dokumentami. Na powyższe postanowienie strona złożyła zażalenie, w którym podniesiono: – błędną wykładnię art 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przejawiającą się w przekonaniu, że w przedmiotowej sprawie ziściła się przesłanka istnienia ważnego interesu publicznego, który warunkuje możliwość odmowy stronie dostępu do akt, których jawność została wyłączona, – naruszenie art. 178 § 1 cyt. ustawy poprzez odmowę wglądu w akta, mimo rzeczywistego braku zaistnienia przesłanek odmowy dostępu do akt sprawy, – naruszenie art. 179 § 3 w zw. z art. 217 § 2 ww. ustawy poprzez brak uzasadnienia prawnego wydanego postanowienia przejawiającego się w tym, iż podana przez organ przyczyna odmowy dostępu do akt stronie nie jest w rzeczywistości ani podstawą faktyczną ani też podstawą prawną. Zdaniem strony konsekwencją powyższego jest naruszenie art. 121 § 1 w zw. z art. 123 § l ustawy Ordynacja podatkowa poprzez uniemożliwienie stronie udziału w postępowaniu, tj. odmówienie dostępu do dokumentów wskazanych w skarżonym postanowieniu i brak możliwości odniesienia się strony do materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. odnosząc się do zarzutów zażalenia powołał się na treść art. 178 § 1 i § 3 oraz art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa i podkreślił, że stosowanie przesłanki ograniczenia prawa strony w dostępie do akt ze względu na interes publiczny nie jest oczywiste ze względu na fakt, iż Ordynacja podatkowa ani inne ustawy nie zawierają definicji określenia "interes publiczny". Wskazano, że organ wydający postanowienie o wyłączeniu dokumentu z akt sprawy musi w nim wyjaśnić, co w danym przypadku stanowi interes publiczny, który jest przesłanką uniemożliwiającą stronie zapoznanie się z poszczególnymi dokumentami, i ma większą wagę niż indywidualne uprawnienia strony wynikające z generalnych zasad postępowania podatkowego. Mając na uwadze powyższe, w ocenie organu, w przedmiotowej sprawie interes publiczny został jasno określony - jako dobro prowadzonego śledztwa przez Prokuraturę Apelacyjną w R., a udostępnienie stronie materiałów z tego śledztwa mogłoby bowiem utrudnić prawidłowy bieg śledztwa. Podsumowując organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia przepisów art. 121, art. 123. art. 178 i art. 179 Ordynacji podatkowej. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1. naruszenie art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa (dalej: op.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w zastosowaniu niewłaściwej podstawy odmowy stronie postępowania dostępu do akt sprawy 2. naruszenie art. 179 § 1 w zw. z art. 217 § 2 op. poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia postanowienia i brak sprecyzowania istnienia przesłanek uprawniających do zastosowania przepisu o odmowie Skarżącemu dostępu do akt; 3. naruszenie art. 179 § 2 op. w zw. art. 216 § 1 i 2 op. poprzez niewydanie postanowienia o odmowie dostępu do wyłączonej części dokumentów z akt postępowania w trakcie zapoznawania się z aktami i poprzestaniu jedynie na ustnym poinformowaniu o braku dostępu do dokumentów bez zaprotokołowania tego faktu; 4. naruszenie art. 121 § 1 op. w zw. z art. 123 § 1 op. poprzez uniemożliwienie skarżącemu udziału w postępowaniu w zw. z brakiem dostępu do dokumentów wskazanych w skarżonym postanowieniu i brak możliwości odniesienia się skarżącego do materiału dowodowego w aktach postępowania; 5. naruszenie art. 120 op. w zw. z 121 § 1 op. poprzez nienależyte informowanie skarżącego o losie dokumentów w aktach postępowania, co pociąga za sobą nieuzasadnione ograniczenie skarżącemu dostępu do informacji o sprawie. Mając na uwadze powyższe wniesiono o przeprowadzenie rozprawy, uchylenie wskazanego powyżej postanowienia w całości oraz zobowiązanie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. do umożliwienia pełnomocnikowi strony zapoznania się dokumentami z akt, do których odnosi się skarżone postanowienie; zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżone postanowienie godzi w prawo podatnika do udziału w postępowaniu poprzez uniemożliwienie mu dostępu do informacji znajdujących się w aktach postępowania i brak informowania podatnika o losach wskazanych w niniejszej skardze dokumentów. Jakkolwiek stosowne przepisy ordynacji podatkowej dopuszczają sytuacje, gdy jawność określonych dokumentów zostaje ograniczona, jednak w sprawie niniejszej Organ dopiero po wezwaniu pełnomocnika dopełnił wymogów formalnych odnośnie formy takiej odmowy, uzasadniając ją jednak w sposób wątpliwy i opierając rozstrzygnięcie na wątpliwej podstawie prawnej. Podkreślono, że sposób sformułowania art 179 § 1 op. sugeruje, iż statuuje on dwie, rozłączne i odrębne przesłanki (sytuacje), warunkujące możliwość ograniczenia stronie dostępu do akt. Po pierwsze, dotyczy to dokumentów zawierających informacje niejawne. Druga, a odrębna od pierwszej sytuacja, dotyczy dokumentów, które zostaną wyłączone z akt sprawy z uwagi na interes publiczny. Tak więc gdy zawarte są w aktach sprawy dokumenty zawierające informacje niejawne (a za takie należy uznać – mając na względzie przepisy prawa karnego - dokumenty pochodzące z postępowania karnego, których okazania odmówiono stronie), w ogóle nie mogą podlegać one wyłączeniu z akt sprawy (choć ich jawność w istocie jest ograniczona). Wyłączeniu z akt sprawy za to, stosowanie do brzmienia przepisu, podlegać mogą wyłącznie dokumenty pod warunkiem istnienia ku temu interesu publicznego. W sprawie niniejszej właściwe by więc było powołanie się na pierwszą z omówionych przesłanek ( to jest informacje niejawne zawarte w dokumentach). W ocenie autora skargi organ, w sposób sprzeczny z prawem dokonał wyłączenia z akt tych dokumentów (mimo, że nie ma w tym zakresie przydanej kompetencji - wyłączyć może bowiem jedynie dokumenty z uwagi na interes publiczny) i uznał, że ma zastosowanie w takim przypadku przesłanka interesu publicznego, co stoi w jawnej sprzeczności z brzmieniem przepisu art 179 § 1 o.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podnosząc argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wstępie wskazać należy , że sądowi znany jest z urzędu prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 1147/15 , mocą którego oddalono skargę strony na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy ze względu na interes publiczny w związku z prowadzonym wobec skarżącego postępowaniem w zakresie określenie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2006. Okoliczności , które doprowadziły do wyłączenia w tamtym postępowaniu pozyskanego materiału dowodowego związane są z prowadzonym śledztwem przez Prokuraturę Apelacyjną w R. w sprawie [...] a wiec tym samym , które legło u podstaw stanowiska organu o ich wyłączeniu w niniejszej sprawie , z związku z zarządzeniem prokuratora z tej samej daty ( 1.06.2015 r. ) . Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela wyrażone w wymienionym wyroku poglądy i przyjmuje je na uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia, mając na uwadze tożsamość zarzutów skargi powołanych w obu tych sprawach. Zgodnie z art. 178 § 1 op. zdanie pierwsze strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Cytowany przepis wyraża zasadę jawności postępowania podatkowego i zarazem stanowi jeden z przejawów zasady czynnego udziału strony w tymże postępowaniu. Jednak jawność postępowania i czynny udział strony w tym postępowaniu nie mają charakteru nieograniczonego. W myśl art. 179 § 1 op. stosowanie art. 178 op. organ podatkowy może wyłączyć w stosunku do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Z powyższego wynika ,że występują dwie niezależne przesłanki uprawniające organ podatkowy do wyłączenia jawności postępowania. Jedną z nich jest nadanie statusu informacji niejawnych określonym dokumentom zgromadzonym w toku postępowania. Wówczas organ podatkowy ma prawo wyłączyć jawność tych dokumentów powołując się na ich niejawny charakter. Drugą przesłanką jest natomiast wyłączenie określonych dokumentów z akt sprawy z uwagi na interes publiczny przemawiający za takim ograniczeniem zasady jawności postępowania i czynnego udziału strony. W kontrolowanej sprawie organy powołały się na drugą z wymienionych przesłanek, wywodząc, że jest nią dobro śledztwa Prokuratury Apelacyjnej w R. w sprawie [...]. Jak wskazał organ odwoławczy okolicznością o znaczeniu zasadniczym dla podjęcia przez organ podatkowy zaskarżonego postanowienia stało się zarządzenie prokuratora prowadzącego wskazane wyżej śledztwo. To właśnie ten organ, występując jako dominus litis i dysponent akt zawierających wnioskowane przez organ podatkowy dokumenty wyraził zgodę na wykorzystanie w ramach postępowania podatkowego tychże dokumentów, z zastrzeżeniem, by nie udostępniać ich stronie postępowania podatkowego. Zasadnie zatem przyjęto w postanowieniu wydanym w I instancji, ze skoro postępowanie w sprawie [...] nie zostało ukończone, to ujawnienie przedmiotowych materiałów mogłoby utrudnić jego prawidłowy bieg. W orzecznictwie utrwalony i niekwestionowany jest pogląd, że przez "interes publiczny" należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej – (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 maja 2010 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 210/10 , także wyrok WSA w Gdańsku z 19 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 527/11) ).). Z powyższym stanowiskiem sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę zgadza się w całej rozciągłości. Zdaniem sądu I instancji nie może być kwestionowane, że w ramach tak rozumianego interesu publicznego, mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2010 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Bk 514/09). Również i ten pogląd prawny jest w całości i bez zastrzeżeń akceptowany przez sąd I instancji. W tym stanie rzeczy wydaje się uzasadnione twierdzenie, że wola dysponenta przedmiotowych materiałów (prokuratora) o odmowie udostępnienia ich stronie postępowania podatkowego ma dla organów podatkowych charakter wiążący. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że prokurator zajął powyższe stanowisko mając oparcie w obowiązującej karnej ustawie procesowej (art. 156 § 5 kpk). Przepis ten zezwala na udostępnianie akt śledztwa innym osobom, poza uczestnikami postępowania przygotowawczego, jedynie wyjątkowo (art. 156 § 5 in fine). Skoro więc prokurator wyraził zgodę na wykorzystanie przedmiotowych materiałów to uczynił to wyjątkowo, uznając konieczność ich wykorzystania w postępowaniu podatkowym. Po wtóre zaś, z woli ustawodawcy, w sytuacji kolizji interesów tajemnicy postępowania karnego i jawności postępowania podatkowego prymat został przyznany stanowisku organu prowadzącego śledztwo, choćby nawet stanowisko to ograniczało zasadę jawności postępowania podatkowego i czynnego udziału strony w tym postępowaniu. Odnosząc się do treści skargi należy zauważyć, że wbrew zajętemu w niej stanowisku prokurator, a za nim organ podatkowy dokonali konkretyzacji pojęcia interes publiczny w rozpoznawanej sprawie. Wskazali, że postępowanie przygotowawcze w sprawie [...] nie zostało ukończone i ujawnienie materiałów tego postępowania innym osobom mogłoby utrudniać prawidłowy bieg śledztwa. W judykaturze podkreśla się , że takim interesem publicznym jest dobro prowadzonego śledztwa ( por. wyrok NSA z 3 listopada 2015 r. sygn. akt II FSK 2297/13 ). Tak więc choć lapidarnie to jednak przekonywująco i wprost skonkretyzowano przedmiot mający w postępowaniu podatkowym prymat nad czynnym udziałem strony i jawnością tego postępowania . Nie są również uzasadnione zawarte w skardze dywagacje dotyczące tego, która przesłanka zastosowania art. 179 § 1 op. wystąpiła w sprawie. W tej mierze stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest jasne. Zdaniem sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie nie może budzić wątpliwości, że dobro śledztwa jest interesem publicznym chronionym na podstawie art. 179 op. Aby rozwiać wątpliwości strony skarżącej zauważyć należy, że istotą zaskarżonego aktu jest odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami. Natomiast operowanie zamienne w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia terminami "wyłączenia dokumentu z akt sprawy" i "wyłączenia jawności dokumentu" należy traktować jako niezręczne sformułowania, a nie pojęcia, których użycie czyni zaskarżone postanowienie wewnętrznie sprzecznym. Wobec zastrzeżeń strony co do formy poinformowania jej o wyłączeniu z akt przedmiotowych materiałów sąd I instancji wskazuje, że jest uprawniony do oceny legalności jedynie zaskarżonego postanowienia, z wyłączeniem faktu ustnego poinformowania o braku możliwości zapoznania z aktami. Ponadto zauważyć należy, że organ podatkowy dokonał wyboru spośród dwóch dóbr chronionych prawem to jest czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym i prawidłowego przebiegu śledztwa przyznając prymat temu ostatniemu jako dobru, za którego ochroną przemawia uzasadniony interes publiczny. Skoro ustawodawca takie ograniczenie dopuścił , to sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy byłoby twierdzenie ,że samo skorzystanie przez organ z rozwiązania przewidzianego w art. 179 § 1 Op. narusza prawo. Faktyczny wpływ ograniczenia jawności materiału dowodowego ( w związku z wyłączeniem określonych dokumentów z akt sprawy ) na prawo strony do jej obrony w konkretnej sprawie może być zaś oceniany w perspektywy całego postępowania prowadzonego przez organy i jego wyniku , nie zaś w ramach kontroli postanowienia odmawiającego wglądu w akta sprawy. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji. Ake.