I SA/Łd 320/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 30 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr UNP: [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 30 lipca 2018r. M. A. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok w wysokości 34.178 zł. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Łodzi skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.026 zł. Odpis zarządzenia został doręczony skarżącej w dniu 29 maja 2018 r. W dniu 5 czerwca 2018 r. skarżąca złożyła, na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że obecnie jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1.454,76 zł. Z wielkim trudem wraz z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, opłaca czynsz, media kupuje żywność i leki. Skarżąca oświadczyła, że choruje na miażdżycę, która uniemożliwia jej prawidłowe funkcjonowanie, ma bardzo duże problemy z poruszaniem się. Oświadczyła również że nie posiada żadnych oszczędności a uiszczenie wpisu od skargi stanowi dla niej bardzo duże obciążenie finansowe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Według oświadczenia małżonkowie utrzymują się z emerytur. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 1.454,76 zł, natomiast emerytura męża skarżącej wynosi 2.409, 54 zł. Skarżąca oświadczyła, że małżonkowie ponoszą następujące wydatki: czynsz za mieszkanie – 650 zł, media – 400 zł, koszty leczenia i leków – 1.400 zł, rehabilitacja i dojazdy – 480 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżąca nadesłała: 1) zeznanie podatkowe (PIT-40A) męża za rok 2017, z którego wynika, że mąż skarżącej osiągnął dochód w wysokości 34.082 zł, 2) zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2017 (PIT-36), z którego wynika, że skarżąca osiągnęła dochód z emerytury w wysokości 20.299 zł oraz przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 106.772 zł, poniosła koszty jego uzyskania w wysokości 96.691 zł i osiągnęła dochód w wysokości 10.081 zł, 3) wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego na nazwisko K. A. za okres od 1 kwietnia 2018 do 31 maja 2018 r., z którego wynika, że saldo końcowe wynosi 5.792,24 zł, 4) wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego za okres od 29 marca 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. na nazwiska obojga małżonków, a za okres od 1 do 28 maja 2018 r. na nazwisko męża skarżącej, z których wynika, że saldo końcowe na 28 maja 2018 r. wynosi 90,57 zł. Ponadto z pisma z 29 czerwca 2018 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku, wynika, że w dniu 1 lutego 2016 r. małżonkowie zawarli umowę darowizny i ustanowienia służebności osobistej w wyniku której należący do małżonków lokal mieszkalny stał się wyłączną własnością męża skarżącej. Ponadto w dniu 4 lipca 2017 r. małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską, w której przyjęli rozdzielność majątkową. Postanowieniem z 30 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że podatniczka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu postanowienia referendarz uwzględnił, że przed sądem zawisły dwie sprawy ze skargi M. A., w których wysokość należnego wpisu wynosi łącznie 2526 zł, jednocześnie podkreślił, że zebranych w toku postępowania dokumentów wynika, że w roku 2017 skarżąca wraz z mężem osiągnęli dochód z emerytur i z działalności gospodarczej w łącznej wysokości 64.462 zł, zatem średni miesięczny dochód małżonków przekraczał 5.000 zł. Dodatkowo według oświadczenia zawartego we wniosku miesięczne wydatki małżonków związane z utrzymaniem mieszkania oraz wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją wynoszą 2.930 zł. Są zatem wyraźnie niższe od dochodów małżonków, wynoszących łącznie 3.864,30 zł. Ponadto referendarz wskazał, że z analizy rachunku bankowego męża skarżącej wynika, że na dzień doręczenia wezwania zarządzenia zawierającego wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na rachunku bankowym znajdowało się 6.251,35 zł. Także saldo na rachunku prowadzonym przez A. na rzecz obojga małżonków (w kwietniu 2018 r.) i na rzecz skarżącej (w maju 2018 r.) było dodatnie i wynosiło na koniec kwietnia 2018 r. – 665,82 zł, zaś na koniec maja 2018 r. 90,57 zł. W sprzeciwie z 16 sierpnia 2018 r. (zatytułowanym zażalenie) M. A. wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego z 30 lipca 2018 r. i udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Kwestionowanemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 264 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego w zakresie oceny sytuacji majątkowej skarżącej i przyjęcie, że strona posiada środki na poniesienie opłaty sądowej. W uzasadnieniu sprzeciwu podatniczka podniosła, że mimo iż prowadzi nadal działalność gospodarczą, to nie przynosi ona w bieżącym roku dochodów porównywalnych z uzyskiwanymi w 2017 r. ze względu na pogarszający się stan zdrowia skarżącej, który uniemożliwia jej aktywność zawodową. Oświadczyła, że z deklaracji VAT-7K oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że działalność gospodarcza przyniosła w pierwszym kwartale roku stratę w wysokości 10.000 zł i podobna sytuacja zachodzi w bieżących miesiącach. Ponadto zarzuciła, że wydając postanowienie z 30 lipca 2018 r. referendarz nie zauważył, że na rachunku bankowym męża – K. A. widnieje limit odnawialny w wysokości 5.000 zł, a zatem przytoczone miesięczne salda w okresie od kwietnia do czerwca są "sztucznie" podwyższone o ten limit. Skarżąca oświadczyła, że od wielu miesięcy jej rodzina żyje "na kredyt", a salda na kontach bankowych są dodatnie wyłącznie z powodu śmierci teściowej i związanych z tym faktem wypłat z tytułu polis ubezpieczeniowych w wysokości 1.400 zł ( z 10.04.2018) oraz 2.500 zł (z 24.04.2018 r.). Łączny aktualny dochód rodziny wynosi 3.864,30 zł, zaś wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz kosztami leczenia i rehabilitacji wynoszą 2.930 zł, zaś różnica w wysokości 900 zł nie wystarcza na pozostałe niezbędne do życia środki, jak choćby jedzenie, czy ubranie, stąd stała konieczność wspierania się kredytami. Podsumowując skarżąca stwierdziła, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych nie ma wymiaru abstrakcyjnego i służy realizacji powszechnego dostępu do sądownictwa, z którego mają korzystać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej. Zobowiązanie strony do uiszczenia wymaganego wpisu w sytuacji braku środków uniemożliwia skorzystanie stronie z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie właśnie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W rozpoznawanej sprawie sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza sytuacji finansowej skarżącej dokonana na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłanych na wezwanie referendarza dodatkowych dokumentów oraz wniesionego sprzeciwu w ocenie sądu prowadzi do wniosku, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, nie tracąc przy tym z oczu okoliczności, że przed sądem zawisły dwie sprawy M. A., w których łączna wysokość wpisu zamyka się w kwocie 2526 zł. Z treści nadesłanych dokumentów i oświadczeń skarżącej wynika, że w 2017 r. wraz z małżonkiem osiągnęli dochód z emerytur oraz prowadzonej przez podatniczkę działalności gospodarczej w wysokości 64.462 zł, a zatem jak trafnie wskazał referendarz w postanowieniu z 30 lipca 2018 r. średni miesięczny dochód małżonków przekraczał 5.000 zł, zaś wydatki wyniosły 2.930 zł. Aktualne dochody wg oświadczenia strony wynoszą 3.864,30 zł, jednak z danych widniejących w Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej wynika, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Co prawda we wniesionym sprzeciwie strona podkreśliła, że ze względu na stan zdrowia w bieżącym roku działalność ta przyniosła w pierwszym kwartale roku stratę w wysokości 10.000 zł, to jednak w ocenie Sądu okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych strony. Po pierwsze okoliczność ta nie została poparta stosownymi dokumentami, a po wtóre sąd stoi na stanowisku, że samo wykazywanie straty podatkowej nie świadczy jeszcze o możliwościach finansowych podatnika. W orzecznictwie słusznie przyjmuje się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011 r., II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). W tym kontekście podkreślić także należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wskazując, że jej rodzina "żyje na kredyt" wychodzi z założenia, że tego rodzaju zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. konieczności spłaty przyznanej linii debetowej, czy ew. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy, zwłaszcza, że aby je zaciągać, czy też utrzymać strona poddaje się dokonywanej przez bank weryfikacji zdolności kredytowej. Wobec powyższego za trafną Sąd uznaje przeprowadzoną przez referendarza analizę wyciągów z rachunków bankowych strony, z której w szczególności wynika, że w dniu doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na rachunku bankowym prowadzonym na nazwisko męża skarżącej w B. Banku znajdowała się kwota 6.251,35 zł, a więc znacznie przekraczająca wysokość należnego wpisu w obydwu zawisłych przed WSA w Łodzi sprawach ze skargi M. A.. Na koniec, wobec braku jakichkolwiek dowodów, nie mogą również mieć znaczenia dla sprawy twierdzenia skarżącej o pogarszającym się stanie zdrowia i związanym z tym faktem dodatkowych kosztach ponoszonych na leczenie i rehabilitację, a także niemożliwością wykonywania prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Uwzględniając powyższe Sąd za właściwą uznał ocenę wyrażoną przez referendarza w kwestionowanym postanowieniu, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. AKE.