I SA/Łd 333/18

Dnia 9 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 19 czerwca 2018 roku w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...]UNP: [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2012 roku oraz określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych za okres od stycznia do kwietnia oraz od sierpnia do grudnia 2012 roku i za styczeń i luty 2013 roku a także o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ustawy o podatku od towarów i usług wynikającego z faktur wystawionych w styczniu i kwietniu 2012 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. B., reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. oraz styczeń i luty 2013 r. W skardze strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Do akt sprawy złożyła prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z 17 stycznia 2014 r. orzekającym o rozwodzie skarżącej, zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2016 (PIT-37), zestawienie wydatków miesięcznych wraz z rachunkami i fakturami. Oświadczyła, że jest samotną matką utrzymującą czwórkę dzieci. Jej łączne wydatki na dzieci wynoszą około 13 000 zł. Wnioskodawczyni mieszka w mieszkaniu należącym do jej matki i co miesiąc zwraca matce część kosztów w wysokości 800 zł. Dodała, że ma niskie dochody, a bardzo duże wydatki zwłaszcza na czwórkę dzieci z których dwoje jest przewlekle chorych i leczą się prywatnie. Skarżąca oświadczyła, że finansowo wspiera ją matka. Podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z czwórką dzieci, nie posiada żadnych nieruchomości. Posiada oszczędności w wysokości 5 000 zł i samochód Renault Escape z roku 2010 o wartości 18 000 zł. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 604 zł oraz alimentów zasądzonych na troje dzieci w wysokości 1 394 zł na każde z dzieci. W rubryce "Zobowiązania i stałe wydatki" skarżąca wymieniła: dzieci 12 120 zł i siebie – 3 560 zł. Oświadczyła, że jej łączne wydatki wynoszą 15 680 zł. Postanowieniem z 19 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz doszedł do wniosku, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślił, że skarżąca posiada oszczędności w wysokości 5 000 zł, tj. w wysokości zbliżonej do wpisu od skargi (4 918 zł). Zatem uiszczenie wpisu od skargi nie będzie wymagało od skarżącej poczynienia żadnych oszczędności w bieżących wydatkach. Po wtóre skarżąca osiąga dochody z umowy o pracę oraz alimenty na rzecz trójki dzieci w łącznej wysokości 5 100 zł miesięcznie (taka wysokości alimentów wynika z ww. wyroku Sądu Okręgowego. O odmowie przyznania prawa pomocy zadecydował również fakt, iż zawarte we wniosku oświadczenie skarżącej w zakresie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jest sprzeczne z fotokopią oświadczenia matki skarżącej (karta 60 akt sprawy) z którego wynika, że skarżąca wraz z dziećmi mieszka razem z matką wnioskodawczyni. Oznacza to, że skarżąca nie wymieniła matki jako domownika, pomimo że mieszka w lokalu, który należy do matki. Nie wykazała również dochodów matki mimo, że taki obowiązek wynika z treści formularza PPF. W ocenie referendarza za niespójne należy uznać oświadczenie matki skarżącej i samej skarżącej, iż skarżąca przekazuje matce 800 zł miesięcznie tytułem zwrotu za wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, a równocześnie matka wspiera skarżącą finansowo. Wątpliwa jest również wysokość wydatków skarżącej na dzieci, które wynoszą według oświadczenia 12 120 zł oraz wysokość wydatków samej skarżącej 3.560 zł (łącznie 15.680 zł). Porównanie wysokości wydatków z dochodami skarżącej (alimenty 5 100 zł i wynagrodzenie – 1 604 zł) wskazuje na brak pokrycie ponoszonych wydatków w uzyskiwanych dochodach, co wskazuje na to, iż dochody skarżącej są znacznie wyższe niż ujawnione we wniosku albo wydatki skarżącej nie są tak wysokie jak wykazano we wniosku. W sprzeciwie od w/w postanowienia wnioskodawczyni wskazała, iż jest rozwódką mającą na utrzymaniu czworo małoletnich dzieci i otrzymuje również na wszystkie dzieci świadczenie 500 zł plus, którego zgodnie z przepisami nie wlicza się do przychodów. Stary samochód marki Renault skarżąca potrzebuje żeby dzieci zawieźć do szkoły, lekarza lub na zajęcia dodatkowe i nie może go sprzedać, a jego wartość rynkowa jest znikoma. Oszczędności w wysokości 5000 zł przeznaczyła na wypoczynek dzieci. Załączyła do sprzeciwu kopię PIT 36 matki za rok 2017. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i 3i art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymanie koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie posiada żadnego majątku poza samochodem. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 604 zł oraz alimentów zasądzonych na troje dzieci w wysokości 1 394 zł na każde z dzieci oraz otrzymuje na każde dziecko świadczenie 500+. Łączne wydatki wynoszą 15 680 zł. Obecnie nie posiada już oszczędności bowiem sfinansowała z nich wypoczynek dzieci. W ocenie sądu, stosowanie do treści art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy podkreślić, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Rodzina wnioskodawczyni dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, których wysokość pozwala na wygospodarowania środków na niezbędne opłaty sądowe. Na ocenę tę wpływa to, że inne wydatki strony nie mające charakteru wydatków niezbędnego utrzymania osoby ubogiej (np. prywatne lekcje angielskiego i hiszpańskiego, czesne za szkołę). Nie można bowiem dać pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym, którymi są wydatki nie mające charakteru koniecznego przed powinnością ponoszenia opłat sądowych (art. 199 p.p.s.a.) stanowiących dochód budżetu państwa (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi z założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Miesięczne wydatki skarżącej przewyższają wymagany w sprawie wpis. Nadto na dzień poprzedzający wystąpienie z wnioskiem o prawo pomocy wskazują ze strona posiadała możliwość samodzielnego sfinansowania kosztów zainicjowanego postępowania (przynajmniej ich części) ale jak wskazała sfinansowała wypoczynek dzieci. Stanowisko wyrażone w sprzeciwie stanowi polemikę z uzasadnieniem kwestionowanego postanowienia, i nie może odnieść zamierzonego skutku. Zarówno otrzymywane świadczenie 500+, jak i wysokość rocznego dochodu matki strony (ok 53 000 zł), wynikająca ze złożonego oświadczania majątkowego nie mają negatywnego wpływu na ocenę zajętego przez referendarza stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ake.