I SA/Łd 580/16

Dnia 16 sierpnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2016 roku o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 roku p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. K. zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r., określającą mu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 20 398 zł podatnik wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonym do niego piśmie procesowym wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Pozostaje w związku małżeńskim jednak posiada z żoną rozdzielność majątkową i pozostaje w separacji faktycznej, a ich kontakty są sporadyczne i ograniczają się do załatwiania formalności związanych z łącząca ich więzią prawną. W ocenie wnioskodawcy, w związku z zupełnym i trwały rozkładem pożycia małżeńskiego, pomiędzy nim i jego żoną nie ma już rodziny, a zatem po stronie jego żony brak jest obowiązku przyczyniania się do zaspokajania jej potrzeb zgodnie z art. 27 k.r.o. Jedyny majątek będący własnością skarżącego stanowi garaż o powierzchni 20 m2. Nieruchomość stanowiąca miejsce zamieszkania skarżącego jest własnością jego teściowej, która umożliwia mu czasowe w niej przebywanie. Wnioskodawca wskazał, że od teściowej uzyskuje pomoc w postaci środków żywności, czystości i ubrań. Do wniosku dołączył kserokopie zeznań podatkowych za lata 2013 i 2014, z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach tych odnotował straty odpowiednio w wysokości 186 753 zł oraz 18 922 zł, a także listę tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko skarżącemu przez urząd skarbowy na łączną kwotę 11 786 183 zł. Zarządzeniem z 13 lipca 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: nadesłanie umowy małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową z żoną, udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz wskazanie kto ponosi koszty tych opłat, uprawdopodobnienie, że teściowa wnioskodawcy ponosi koszty jego utrzymania oraz posiada środki umożliwiające poniesienie tych wydatków, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał kopię umowy majątkowej małżeńskiej zawartej przez skarżącego i jego żonę o wyłączeniu wspólności ustawowej z 26 marca 2007 r., a także oświadczenie teściowej wnioskodawcy, w którym wskazała, że ponosi koszty utrzymania skarżącego ze swojej emerytury, której kwoty nie ujawniła. Udokumentowane miesięczne koszty utrzymania mieszkania teściowej wnioskodawcy zamykają się kwotą ok. 360 zł (czynsz, prąd, gaz). Postanowieniem z 12 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący nie udzielił, żadnych informacji dotyczących posiadanych na utrzymanie dochodów. Nie przedstawił informacji dotyczących wysokości emerytury teściowej, przelewów z konta bądź informacji wskazujących jej stan majątkowy pozwalających na przyjęcie, że faktycznie dysponuje ona możliwościami ponoszenia co miesiąc od dłuższego czasu tak znaczących wydatków. Referendarz podkreślił, że bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy pozostaje zawarcie przez skarżącego umowy majątkowej małżeńskiej, a także deklarowana przez podatnika separacja faktyczna z żoną, bowiem w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Referendarz wskazał, że skarżący tak w 2009 r., jak i później, prowadził działalność stosunkowo znacznych rozmiarów. Z akt administracyjnych spraw toczących się przed tutejszym sądem, dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku VAT za 2011 r. wynika, że skarżący osiągnął jeszcze w tym okresie udokumentowaną sprzedaż na poziomie ponad 11 mln zł (sprawy I SA/Łd 1193/15 i I SA/Łd 1194/15). Zatem przedsiębiorca prowadzący działalność o takiej skali powinien, nawet po kilku latach, dysponować większym majątkiem, niż tylko garażem. Tymczasem skarżący ani we wniosku, ani w swoich wyjaśnieniach, nie wskazał co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem. Konsekwentnie też odmawia udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej członków swojej rodziny (żony i teściowej). Referendarz podkreślił, że we wszystkich toczących się przed tutejszym sądem postępowaniach wnioskodawca mimo swojej tragicznej sytuacji finansowej jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika z wyboru, a w sprawie sygn. akt I SA/Łd 40/16, nie dysponując żadnym majątkiem ani możliwościami sfinansowania kosztów postępowania po prawomocnej odmowie udzielenia prawa pomocy uiścił wpis od skargi w wysokości 15 000 zł. W sprzeciwie skarżący nie zgodził się z tezą, o nieprzedstawieniu przezeń informacji dotyczących posiadanych środków utrzymania. W jego ocenie przedstawił pełną dostępną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowe, zaś oczekiwanie, że przekaże informacje dotyczące sytuacji majątkowej żony oraz teściowej, wobec sprzeciwu tych osób jest nieuzasadnione. Ponadto pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim nie oznacza, że faktycznie istnieje jeszcze rodzina, której potrzeby miałyby być zaspokajane na podstawie art. 27 k.r.o., skoro między nim a żoną nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, czyli przesłanki warunkujące orzeczenie rozwodu, wynikające z art. 56 § 1 k.r.o. Podkreślił, że w sprawach o sygn. akt: I SA/Łd 1079/15, I SA/Łd 1193/15 oraz I SA/Łd 1194/15 zostało mu przyznane prawo pomocy w identycznej sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wnioskowane prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Warunkiem jego przyznania jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem w rozstrzyganej sprawie skarżący nie przedstawił (poza gołosłownymi oświadczeniami) żadnych informacji, ani dokumentów wskazujących, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu pokrycie kosztów wpisu od skargi. Formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawiera właściwie tylko dane osobowo - adresowe oraz oświadczenie, że jedynym majątkiem wnioskodawcy jest garaż o powierzchni 20 m2. Niezbędne informacje dotyczące sytuacji rodzinnej oraz możliwości płatniczych strony nie zostały przedstawione także w odpowiedzi na wystosowane w tym zakresie wezwanie. Skarżący wskazał, jedynie że pozostaje w ustroju rozdzielności małżeńskiej z żoną i pozostaje z nią w faktycznej separacji. Wskazał ponadto, że nieruchomość stanowiąca miejsce zamieszkania skarżącego jest własnością jego teściowej, która umożliwia mu czasowe w niej przebywanie. Udokumentowane koszty utrzymania mieszkania teściowej to kwota ok. 360 zł miesięcznie. Od teściowej uzyskuje pomoc w postaci środków żywności, czystości i ubrań. Zarówno zona jak i teściowa odmówiły mu podania informacji dotyczących ich sytuacji materialnej. Zdaniem sądu wnioskodawca nie wywiązał się zatem z nałożonych obowiązków albowiem nie udokumentował kompleksowo wysokości ponoszonych kosztów utrzymania ani sytuacji materialnej członków rodziny. Należy podkreślić, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wiarygodnego wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Wobec nieudzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących sytuacji finansowej skarżącego brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny ich sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okoliczność, iż skarżący pozostaje z żoną w separacji faktycznej i rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma znaczenia dla oceny jego możliwości płatniczych. Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 k.r.o.). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (zob. przykładowo postanowienia NSA z 6 października 2004 r., w sprawie o sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z 28 września 2011 r., w sprawie o sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do stosunków majątkowych małżonków nie zaś do ich wzajemnych obowiązków względem siebie. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoim majątkiem. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z obowiązku pomocy finansowej, a jemu samemu uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011 r., w sprawie, o sygn. akt I FZ 395/11, z 3 listopada 2011 r., w sprawie o sygn. akt I OZ 817/11). Bez wpływu pozostaje także wykazana za lata 2013 i 2014 strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Po pierwsze przedmiotowy wniosek został złożony w 2016 roku, zatem sytuacja majątkowa skarżącego od tamtego czasu mogła ulec poprawie, po wtóre zaś poniesiona strata nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. np. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 112/11). Podobnie przyznanie prawa pomocy w innych sprawach nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego, bowiem sąd jest zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, które powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu (zob. postanowienie NSA z 1 marca 2016 r., w sprawie o sygn. akt II OZ 204/16). Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w związku z art. 260 p.p.s.a., w związku z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), orzekł jak w postanowieniu. Ake.