I SA/Łd 63/18

Dnia 23 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. spółki z o.o. w Ł. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2018 roku wydanego w przedmiocie wniosku A. spółki z o.o. w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółki z o.o. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [..] roku nr [..] UNP:[...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za sierpień 2010 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku z tytułu faktur wystawionych w sierpniu 2010 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. spółka z o.o. w Ł. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za sierpień 2010 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku z tytułu faktur wystawionych w sierpniu 2010 roku. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPPr wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że nie prowadzi aktualnie aktywnej działalności gospodarczej, a tym samym nie generuje przychodów. Nie posiada również żadnego majątku, z którego mogłyby być pokryte koszty sądowe. Na skutek bezprawnych działań organów podatkowych ze sprawnie działającego przedsiębiorstwa stała się podmiotem stojącym na skraju upadłości. Po ewentualnym korzystnym rozstrzygnięciu niniejszej sprawy spółka zamierza kontynuować działalność z uwagi na renomę wypracowaną latami obecności na rynku. W tym celu spółka podjęła m.in. działania sanacyjne. Spółka objęta jest postępowaniem w przedmiocie otwarcia postępowania sanacyjnego przed Sądem Rejonowym dla Ł. w Ł., [...] Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych. Spółka zwróciła uwagę, że w sprawie o sygn. akt. l SA/Łd 463/17, dotyczącej określenia w podatku VAT kwoty zobowiązania za maj, czerwiec i lipiec 2010 r. oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku z tytułu wystawionych faktur sąd uchylił w całości decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 50 000 zł. W roku 2016 spółka poniosła stratę w wysokości 106 717,33 zł, natomiast strata za pierwsze trzy kwartały 2017 r. wyniosła 92 809,87 zł. Saldo na rachunku bankowym spółki jest ujemne i wynosi – 755, 76 zł. Według złożonego oświadczenia stan środków pieniężnych w kasie na dzień 22 lutego 2018 r. również jest ujemny i wynosi – 2 017,02 zł. Ponadto, wskutek wezwania, spółka nadesłała oświadczenia obu wspólników: A. F. S. oraz A. K. G., którzy oświadczyli, że prowadzenie działalności w formie spółki z o.o. A. nie stanowi źródła dochodu, gdyż ze względu na działanie organów skarbowych od 2013 roku spółka nie prowadzi żadnej działalności operacyjnej. Obecnie przynosi wyłącznie straty. Z uwagi na ukierunkowane działanie organów skarbowych, mające na celu zniszczenie spółki i podważenie dobrego imienia wspólników podjęta została decyzja o podjęciu działań restrukturyzacyjnych oraz przeciwdziałaniu pogarszania się sytuacji spółki. W związku z tym, jako wspólnicy oprócz pokrywania bieżących strat byli zmuszeni do doinwestowania spółki. Obaj wspólnicy oświadczyli, że zaciągnęli zobowiązania u innych podmiotów, spółek oraz osób fizycznych. Oświadczyli również, że są wspólnikami w innych podmiotach, które nie przynoszą dochodów i wykazują straty. Wspólnik A. F. S. oświadczył ponadto, że ponosi duże wydatki w związku z ciężką chorobą i niepełnosprawnością syna. Oświadczył również że tymczasowy nadzorca sądowy nie składa sprawozdań o stanie finansowym skarżącej spółki, "gdyż nie ma obecnie wymagań w tym zakresie". Ponadto wskazano, że według informacji uzyskanych od nadzorcy, sąd oddalił wniosek spółki o wszczęcie postępowania sanacyjnego. Referendarz sądowy na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie okoliczność, że już od 2013 roku spółka nie prowadzi żadnej działalności operacyjnej może stanowić przesłankę przemawiającą za uwzględnieniem wniosku, gdyż ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, iż spółka nie prowadzi działalności gospodarcze, a zarówno w roku 2016 jak i 2017 spółka nie osiągnęła żadnych przychodów, zaś od 2013 roku spółka nie prowadzi żadnej działalności operacyjnej, to jednak (jak dodał referendarz) nie każda spółka, która nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów, automatycznie zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że każda spółka ma bowiem wspólników i w pierwszej kolejności to na wspólnikach ciąży obowiązek udzielenia pomocy spółce poprzez jej dofinansowanie. Dopiero gdy jest to niemożliwe, tj. gdy wspólnicy wykażą, że nie posiadają środków finansowych by zasilić finansowo spółkę, możliwe jest udzielenie prawa pomocy spółce. Dodał, że oświadczenie, iż skarżąca spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie budzi wątpliwości, ale już świadczenia obu wspólników, iż inne podmioty w których są wspólnikami również ponoszą straty, są w ocenie referendarza wątpliwe. Wątpliwości te, w ocenie referendarza wynikają z nasuwających się pytań: skąd obaj wspólnicy czerpią środki na własne utrzymanie albo na pokrycie kosztów działalności skarżącej spółki w postaci wynagrodzeń i usług obcych, skąd czerpią środki na spłatę pożyczek zaciągniętych na doinwestowanie skarżącej spółki, w jaki sposób wreszcie A. F. S. pokrywa "bardzo duże wydatki" na leczenie, rehabilitację oraz badania ciężko chorego syna - skoro zarówno skarżąca spółka jak i inne podmioty, w których jej wspólnicy są również wspólnikami, przynoszą straty. Zdaniem referendarza, pomimo strat jakie przynoszą przedsięwzięcia gospodarcze obu wspólników dysponują oni środkami finansowymi oraz zdolnością do zaciągania pożyczek. Według złożonych oświadczeń wspólnicy dofinansowują bowiem skarżącą spółkę, mimo, że spółka nie prowadzi działalności od 2013 r., ponosząc corocznie koszty jej funkcjonowania, np. koszty wynagrodzeń i usług obcych (około 80 000 zł w roku 2017). Zatem są w stanie doinwestować spółkę w celu uiszczenia wpisu od skargi i ewentualnych dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem referendarza powyższą tezę uzasadnia okoliczność, iż skarżąca spółka osiągała w przeszłości znaczne przychody - w sierpniu 2010 r. zadeklarowała obrót - podstawę opodatkowania w wysokości 31 426 291 zł. Nie zmienia tego fakt, iż organy podatkowe przyjęły, że faktyczny obrót był niższy i wynosił 12 610 128 zł. Także w tym wypadku nie sposób przyjąć, że w czasie gdy spółka prowadziła działalność gospodarczą aktywnie, wspólnicy skarżącej spółki nie osiągnęli zysku, dzięki któremu obecnie mogą zasilić skarżącą spółkę. W sprzeciwie spółka podtrzymała swój wniosek. Wskazała, że obecnie ani spółka, ani wspólnicy w imieniu spółki nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, choćby w części. Spółka nie prowadzi aktualnie aktywnej działalności gospodarczej. Tym samym nie generuje jakichkolwiek przychodów. Jednocześnie nie posiada jakiegokolwiek majątku, którego zbycie mogłoby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto na skutek działań organów skarbowych spółka nie może wykorzystywać rachunku bankowego, który jest niezbędny dla prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Odpowiadając na wątpliwości wskazane w kwestionowanym postanowieniu wyjaśnił, że obaj wspólnicy pozostają w związkach małżeńskich. Środki finansowe przeznaczone na własne utrzymanie pochodzą z majątków współmałżonków. Zwłaszcza środki na leczenie i rehabilitację chorego syna A. F. S.. Ze względu na bardzo trudną sytuację osobistą i bardzo ciężką chorobę syna oraz bardzo wymagające i drogie leczenie A. F. S. oraz jego małżonka poświęcają nie tylko czas, ale także znaczne środki na pomoc synowi i na leczenie. Te wydatki także stanowią największy priorytet. Obaj wspólnicy wskazali ponadto, że w znacznej mierze dofinansowali spółkę z prywatnych środków finansowych. Dodatkowo, w celu ratowania sytuacji finansowej spółki obaj zaciągnęli zobowiązania u innych podmiotów, spółek oraz osób fizycznych. Dodano, że spłata pożyczek zaciągniętych na doinwestowanie spółki nie jest bieżąco regulowana. Obecnie wszelkie źródła finansowe zostały już wyczerpane. Dalsze uzasadnienie sprzeciwu stanowi polemikę z treścią kwestionowanego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej spółki zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia argumentacja sprzeciwu, która jest w istocie powtórzeniem dotychczasowych informacji na temat sytuacji majątkowej spółki i stanowi polemikę z treścią uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem sądu analiza wniosku skarżącej spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Sąd dostrzega, iż spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. Sąd, biorąc pod uwagę w istocie gołosłowne wyjaśnienia wspólników, co do możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych od wspólników spółki wyjaśnia, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.587, por. też postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011r., sygn. I OZ 191/11). Do takich właśnie działań można na przykład zaliczyć uchwalenie obowiązku wniesienia dopłat przez wspólników. Dopłaty takie mają charakter obowiązkowego świadczenia wspólników o charakterze pieniężnym oraz fakultatywnie zwrotnym, tj. nie muszą być zwracane w określonych okolicznościach, ale mogą być tylko wówczas zwracane, jeżeli tak postanowi zgromadzenie wspólników. Ponadto umowa spółki może wprost przewidzieć, że dopłaty mają charakter bezzwrotny (por. M. Rodzynkiewicz; "Kodeks Spółek Handlowych, Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009r., s. 300 - 301 oraz postanowienia NSA: z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. II FZ 1098/13, z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. II FZ 701/11). Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12; z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05; z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15; postanowieniu WSA: w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1072/14; w Krakowie z dnia z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 253/16). Jak wynika ze sprzeciwu brak owej możliwości nie został wykazany przez spółkę. Wspólnicy nie wykazali, iż nie mogą dalej dofinansowywać spółki, bowiem nie przedłożyli, poza oświadczeniami żadnych dowodów, które by potwierdzały ich oświadczenia. Za przyznaniem prawa pomocy nie może przemawiać także zawieszenie działalności gospodarczej, gdyż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników. Wobec powyższego sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając zatem sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych sąd doszedł do wniosku, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie została spełniona. Mając na względzie powyższe okoliczności, sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Ake.