I SA/Łd 632/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 29 września 2017 r. w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr UNP:[...] w przedmiocie określenia oraz zabezpieczenia na majątku przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 29 września 2017 r. Referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku strony skarżącej – A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. - odmówił stronie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, przedmiotowe postanowienie zostało doręczone stronie w dniu 11 października 2017 r. W dniu 17 października 2017 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 września 2017 r. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona podtrzymała dotychczasowe stanowisko i zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych. W szczególności nieuwzględnienie przy ocenie sytuacji majątkowej spółki, iż przysługujące jej prawa majątkowe zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym. Strona podkreśliła, iż obecnie nie generuj żadnych zysków jednocześnie nie mogąc korzystać z zabezpieczonych przez organy podatkowe środków finansowych, z których mogłaby w szczególności uiścić koszty sądowe. Nie zgadzając się z uzasadnieniem kwestionowanego postanowienia strona zwróciła uwagę, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie nie obejmuje jedynie zwolnienia od opłaty sądowej za wniesienie skargi – jak argumentuje referendarz sądowy – ale ogół kosztów potencjalnie wygenerowanych w postępowaniu, które będą wyższe niż podstawowa kwota w postaci wpisu sądowego. W odpowiedzi na ocenę referendarza sądowego, iż mniejsze obroty w 2016 roku mogą świadczyć o wygaszaniu spółki, strona wyjaśniła, iż w 2016 roku cała branża generowała mniejsze obroty spowodowane w szczególności ekspansją na rynek grupy B. SA. Z kolei argument referendarza sądowego, iż możliwe jest pozyskanie środków od wspólników w formie pożyczek lub dopłaty wykracza w ocenie strony poza granicę rozpoznania wniosku oraz godzi w autonomię spółki jako podmiotu prawa. Strona podkreśliła, iż to spółka jest podmiotem, stroną postępowania, nie wspólnicy, tym bardziej, iż z jednym ze wspólników A. C. nie ma w tej chwili spółka kontaktu. Z kolei wspólnik G. K. wbrew ocenie referendarza nigdy nie pobierał wynagrodzenia z tytułu samoistnej prokury w spółce C., nadto nie pobierał żadnych pożytków i wynagrodzenia z tytułu powołania na stanowiska prezesa zarządu spółki D., a jedynym źródłem dochodu jest niewielka dieta z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej w spółce E. w T. M.. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 - dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). Zdaniem sądu podkreślić należy, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności bezwarunkowego udzielania stronom prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy, nadto to strona winna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 29 września 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej spółki zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia argumentacja sprzeciwu, która jest w istocie powtórzeniem dotychczasowych informacji na temat sytuacji majątkowej spółki i stanowi polemikę z treścią uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem sądu analiza wniosku skarżącej spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy w aktualnym stanie sprawy, tzn. po odrzuceniu skargi (postanowienie sądu z dnia 14 lipca 2017 r.) i oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie (postanowienie z dnia 1 września 2017 r.), potencjalne koszty sądowe sprowadzają się do kwoty 100 zł stanowiącej wpis sądowy od zażalenia. Sąd dostrzega, iż spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, co znajduje potwierdzenie we wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynika, że z dniem 1 lipca 2017 r. spółka zawiesiła działalność gospodarczą. Niemniej jednak z dokumentów poddanych analizie, złożonych do akt sprawy I SA/Łd 343/17, jak słusznie wywiódł referendarz sądowy wynika, iż w styczniu i lutym 2017 roku spółka prowadziła działalność gospodarczą. W rozliczeniu za styczeń wykazała dostawę towarów i usług za kwotę 192.815 zł i nabycie towarów i usług za kwotę 32.320 zł (netto), w lutym 2017 r. dostawa towarów i usług wyniosła 34.134 zł (netto). Zdaniem sądu wobec powyższych danych zasadnie ocenił referendarz sądowy, iż wysokość obrotów na początku 2017 roku pozwala przyjąć, że spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe. W odpowiedzi na wyjaśnienia strony co do możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych od wspólników spółki zaznaczyć należy, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.587, por. też postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011r., sygn. I OZ 191/11). Do takich właśnie działań można na przykład zaliczyć uchwalenie obowiązku wniesienia dopłat przez wspólników. Dopłaty takie mają charakter obowiązkowego świadczenia wspólników o charakterze pieniężnym oraz fakultatywnie zwrotnym, tj. nie muszą być zwracane w określonych okolicznościach, ale mogą być tylko wówczas zwracane, jeżeli tak postanowi zgromadzenie wspólników. Ponadto umowa spółki może wprost przewidzieć, że dopłaty mają charakter bezzwrotny (por. M. Rodzynkiewicz; "Kodeks Spółek Handlowych, Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009r., s. 300 - 301 oraz postanowienia NSA: z dnia 18 grudnia 2013r., sygn. II FZ 1098/13, z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. II FZ 701/11). Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12; z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05; z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15; postanowieniu WSA: w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1072/14; w Krakowie z dnia z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 253/16). Jak wynika ze sprzeciwu opisana możliwość nie została wykorzystana przez spółkę, zaś trudności w komunikacji pomiędzy wspólnikami, na które wskazuje strona w sprzeciwie, nie mogą usprawiedliwiać strony i przerzucać obowiązku uiszczenia opłat na budżet Państwa. Oceniając zatem sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych sąd doszedł do wniosku, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Mając na względzie powyższe okoliczności, sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.