I SA/Łd 661/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2005 r. do stycznia 2006 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki jawnej p o s t a n a w i a: 1) przyznać skarżącemu A. K. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi; 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 25 kwietnia 2012 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2005 r. do stycznia 2006 r. oraz orzekającą o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki jawnej. Do skargi dołączono wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata R. G. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do niego na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną oraz synem prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego, polegająca na świadczeniu usług transportowych i spedycyjnych, która jednak od kilku lat przynosi straty. Cały majątek posiadany przez skarżącego zarówno ruchomy (w postaci środków transportu) jak i nieruchomy oraz środki na rachunkach bankowych został zajęty przez organy podatkowe, przy czym majątek ruchomy w postaci środków transportu pozostawiony został na przechowanie u żony wnioskodawcy, która wykorzystuje go w swojej działalności gospodarczej. Skarżący zamieszkuje w domu będącym zasadniczo własnością jego starszego, pełnoletniego syna, z którym jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego (skarżący oświadczył, że posiada udział we własności domu wynoszący 5%). Wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza, którą prowadził w formie spółki jawnej została zlikwidowana w związku z działaniami organów podatkowych. Z nadesłanych odpisów zeznań podatkowych wynika, że żona wnioskodawcy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w 2010 r. odnotowała stratę w wysokości 182.342 zł, natomiast w roku 2011 strata wyniosła 88.144 zł. Z nadesłanej deklaracji VAT-7 za miesiące styczeń 2012 roku wynika, iż przedsiębiorstwo żony skarżącego w styczniu br. osiągnęło obrót w wysokości 92.000 zł, za luty 62.861 zł, za marzec 98.350 zł, zaś za kwiecień 70.114 zł. Skarżący ani jego żona nie posiadają oszczędności na rachunkach bankowych. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Odmawiając uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia adwokata, Referendarz sądowy wskazał, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem pochodzącym z wyboru, zatem jego wniosek o ustanowienie tego samego adwokata w ramach prawa pomocy jest niedopuszczalny stosownie do art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej w skrócie jako: "P.p.s.a.". Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego zmianę poprzez ustanowienie wskazanego we wniosku adwokata jako pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący oświadczył, że w dniu 15 września 2010 r. udzielił pełnomocnictwa adwokatowi R. G.. Jednocześnie podkreślił, że pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt postępowania sądowoadministracyjnego. Zakwestionował argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że pełnomocnictwo nie jest dokumentem samodzielnym. Pełni ono akcesoryjny charakter w stosunku do umowy zlecenia określającej zakres przedmiotowy i podmiotowy działania pełnomocnika. Skarżący oświadczył, że umowa zlecenia, którą zawarł z adwokatem dotyczyła reprezentowania skarżącego przed organami podatkowymi I i II instancji. Dalszy udział pełnomocnika w sprawie miał być przedmiotem odrębnej umowy. Wnioskodawca oświadczył, że od czasu ustanowienia adwokata R. G. pełnomocnikiem do czasu wydania decyzji przez organ odwoławczy, jego sytuacja finansowa drastycznie się pogorszyła i nie było go stać na zapłatę honorarium adwokackiego za sporządzenie skargi. Zdaniem skarżącego szersze określenie zakresu pełnomocnictwa w stosunku do stosunku zlecenia nie może mieć żadnego znaczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bowiem, że postępowanie kontrolne, podatkowe i sądowoadministracyjne, mimo że dotyczą tej samej sprawy w znaczeniu materialnym, są odrębnymi postępowaniami. Oznacza to, że pełnomocnictwo lub jego odpis, winno być złożone odrębnie do każdej z nich. Zdaniem wnioskodawcy dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia okoliczność, iż jest reprezentowany przez w/w adwokata w innym postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. U podstaw takiej oceny legły wnioski wynikające z oceny sytuacji majątkowej skarżącego i jego żony. Ponadto w zakresie w jakim wniosek dotyczy ustanowienia adwokata, wniosek nie mógł zostać uwzględniony także z uwagi na zakaz wynikający z art. 246 § 3 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, Sąd porównał sytuację majątkową wnioskodawcy i jego rodziny z wysokością kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie tych dwóch elementów doprowadziło Sąd do przekonania, że skarżący byłby w stanie ponieść koszty postępowania, które na obecnym jego etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi. Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż wbrew przekonaniu skarżącego (wyrażonym w uzasadnieniu wniosku) wpis w rozpoznawanej sprawie nie jest zależny od wartości przedmiotu zaskarżenia i wynosi 500 zł. Zestawienie kwoty wpisu chociażby z wysokością wydatków, które żona skarżącego poniosła według deklaracji VAT-7 w styczniu 2012 r. (100.171 zł netto przy obrocie za ten okres w wysokości 92.915 zł) pozwala przyjąć, że osoba ta niezależnie od bieżących wyników prowadzonej działalności gospodarczej dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł. Skoro bowiem żona wnioskodawcy posiada środki finansowe pozwalające na nabycie towarów i usług w wysokości przekraczającej wpływy z tej działalności, to oznacza to, że dysponuje oszczędnościami, bądź działalność gospodarcza przynosi realny zysk mimo deklarowanej straty w podatku dochodowym. Należy zauważyć, że analogiczna sytuacja miała miejsce w rozliczeniu za marzec 2012 r., w którym podatniczka nabyła towary i usługi o wartości netto 178.115 zł, podczas gdy przychody wyniosły 98.350 zł. Odnosząc się deklarowanych przez żonę skarżącego strat z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010 i 2011, Sąd pragnie zauważyć, że strata w rozumieniu przepisów o podatkach dochodowych nie jest okolicznością przesądzającą, że podatnik nie posiada środków finansowych (por. postanowienie NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 43/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Gdyba przyjąć takie założenie, to oznaczałoby to, że każdy podatnik podatku dochodowego, który deklaruje stratę nie ma absolutnie żadnych środków finansowych nie tylko na poniesienie kosztów postępowania, ale również na kontynuowanie działalności gospodarczej i własne utrzymanie. Należny wziąć pod uwagę, że do kosztów uzyskania przychodów, których nadwyżka nad przychodem oznacza stratę, zalicza się m.in. odpisy amortyzacyjne, które nie są równoznaczne z faktycznie poniesionym przez podatnika wydatkiem. Oceniając, czy skarżący ma środki finansowe na pokrycie kosztów postępowania sądowego, należy zdaniem Sąd wziąć pod uwagę nie tylko ostateczny wynik podatkowy pomiędzy wielkością kosztów i przychodu, ale również samą wielkość przychodu. Zakładając nawet, że kwota przychodu wykazana dla celów podatkowych nie odpowiada realnej wysokości otrzymanych przez podatnika należności za sprzedane towaru i wykonane usługi, to jest wielkość, która wskazuje na możliwości finansowe podatnika. Mając na uwadze, że żona wnioskodawcy osiągnęła w 2011 r. przychód znacznie przekraczający 2 miliony złotych, należy przyjąć, że uzyskała realnie zysk, który pozwala na utrzymanie rodziny i opłacenie kosztów postępowania oraz wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi. Biorąc pod uwagę, że całkowita odmowa uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi stanowiłaby pogorszenie sytuacji skarżącego w stosunku do rozstrzygnięcia Referendarza sądowego, Sąd postanowił zwolnić wnioskodawcę z obowiązku uiszczenia tej opłaty. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata Sąd miał również na uwadze zakaz wynikający z art. 246 § 3 P.p.s.a. Stosownie do przywołanego przepisu adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Cytowany przepis wyklucza możliwość ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, gdy strona pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, niezależnie od sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z treści omawianego przepisu nie wynika by miał on zastosowanie tylko w sytuacji, gdy ów stosunek prawny między stroną, a np. adwokatem zachodzi w danej sprawie. Sąd przychyla się do poglądu, iż cytowany przepis stanowi podstawę do odmowy ustanowienia pełnomocnika również w sytuacji gdy w innej sprawie (sprawach) zawisłych przed sądem strona ustanowiła pełnomocnika (por. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I SO/Bk 6/08, postanowienie WSA we Wrocławiu z 24 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 510/11, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 345/12, postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GZ 156/10 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z ustaleń Sądu wynika, że przed tutejszym Sądem zawisło szereg spraw ze skargi wnioskodawcy, w których jest on reprezentowany przez adwokata R. G. (I SA/Łd 1563/11, I SA/Łd 126/12, I SA/Łd 127/12, I SA/Łd 488/12, I SA/Łd 862/12). Treść pełnomocnictwa, które skarżący udzielił adwokatowi R. G. wskazuje, że zamiarem mocodawcy było upoważnienie wymienionego adwokata do zastępowania strony w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa wnioskodawcy wskazuje, że może on ponieść koszty wynagrodzenia pełnomocnika w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla wydatków koniecznych dla własnego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji. t.n.