I SA/Łd 883/15

Dnia 31 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące w okresie od grudnia 2006 roku do grudnia 2007 roku p o s t a n a w i a : odmówić skarżącemu M. K. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tutejszy sąd wyrokiem z [...] r. wskutek skargi M. K. uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r., w części określającej skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006 roku do grudnia 2007 roku. Od tego wyroku 11 grudnia 2015 r. podatnik złożył skargę kasacyjną W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej podatnik wniósł o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że jest osobą bezrobotną, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Pozostaje w związku małżeńskim, jednak posiada z żoną rozdzielność majątkową i pozostaje z nią w separacji faktycznej. Jedyny majątek będący jego własnością to garaż o powierzchni 20 m2. Do wniosku skarżący dołączył kserokopie swoich zeznań podatkowych za lata 2013 i 2014, z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach tych odnotował straty odpowiednio w wysokości 186 753 zł oraz 18 922 zł. Zarządzeniem z 7 stycznia 2016 r został wezwany do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, wskazania tytułu prawnego do nieruchomości pod adresem której zamieszkuje, kwoty środków przeznaczanych na własne utrzymanie i opłaty eksploatacyjne, przedstawienie zaświadczenia potwierdzającego posiadanie przez wnioskodawcę statusu osoby bezrobotnej, oraz wskazanie składników majątku żony skarżącego i osiąganych przez nią dochodów oraz wyciągów z jej rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi oświadczył, że źródłem jego utrzymania jest wyłącznie wsparcie rodziny, które ogranicza się do świadczeń w naturze. Nieruchomość, w której zamieszkuje stanowi własność jego żony, a wnioskodawca nie pokrywa kosztów jej utrzymania dlatego ich wysokość pozostaje bez znaczenia dla oceny przesłanek udzielenia prawa pomocy. Nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W związku z tym, że pozostaje on w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej i w faktycznej separacji z żoną nie może uzyskać informacji dotyczących jej majątku. Zarządzeniem z 27 stycznia 2016 r. zobowiązano wnioskodawcę do wskazania członków rodziny, na których utrzymaniu się on znajduje i wskazania ich dochodów i majątku, nadesłanie umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową z żoną, udokumentowania faktu pozostawania przez żonę wnioskodawcy wyłącznym właścicielem lokalu położonego w Ł. przy ul. A 3/5, stanowiącego miejsce zamieszkania wnioskodawcy oraz miejsce wykonywania jego zlikwidowanej działalności gospodarczej. W odpowiedzi oświadczył, że uzyskuje wsparcie ze strony teściowej, która nie wyraziła zgody na udostępnienie informacji dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów. Żona wnioskodawcy także odmówiła udostępnienia dokumentów potwierdzających posiadanie tytułu prawnego do lokalu przy ul. A 3/5. Nadesłał umowę majątkową małżeńską o wyłączeniu wspólności ustawowej z 26 marca 2007 r. Postanowieniem z 2 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy w tutejszym sądzie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia z uzasadnieniem doręczono stronie 9 marca 2016 r. W treści sprzeciwu z 15 marca 2016 r. wnioskodawca nie podzielił stanowiska, jakoby nie przedstawił żadnych informacji dotyczących posiadanych środków utrzymania. Wyjaśnił bowiem, że uzyskuje pomoc od teściowej oraz żony, która nie polega na przekazywaniu mu środków finansowych, a jedynie na udostępnieniu miejsca noclegu (mieszkanie żony) oraz wyżywienia i ubrania (teściowa). Żadna z tych osób nigdy nie udostępniała i nie chce udostępnić mu rachunków, czy innych dokumentów potwierdzających ponoszenie takich wydatków. Okoliczności te, w ocenie wnioskodawcy uzasadniają spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Bezzasadne w ocenie strony jest także stanowisko, że pomimo separacji faktycznej, żona jest zobowiązana - na podstawie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) - do pokrycia kosztów sądowych wnioskodawcy, tj. wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem strony ocena czy na małżonkach ciąży obowiązek alimentacyjny z art. 27 k.r.o. jest uzależniona od tego czy faktycznie istnieje jeszcze rodzina, której potrzeby miałyby być zaspokajane, której brak w realiach niniejszej sprawy. Końcowo wskazał, że naruszona została konstytucyjna zasada równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), bowiem postanowieniami: z 18 listopada 2015r., w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1079/15; z 28 grudnia 2015 r., w sprawach o sygn. akt I SA/Łd 1194/15 oraz akt I SA/Łd 1193/15 starszy referendarz sądowy w WSA w Łodzi, w analogicznym stanie faktycznym, przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto dodał, że zmienił miejsce zamieszkania i obecnie możliwość noclegu zapewnia mu teściowa, która zamieszkuje w Ł. przy ul. B 3 m. 26. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny Z treści art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie udzielił, żadnych konkretnych informacji, dotyczących posiadanych dochodów, ani wysokości ponoszonych wydatków swojego niezbędnego utrzymania. Oświadczył jedynie że pozostaje w ustroju rozdzielności małżeńskiej z żoną i pozostaje z nią w faktycznej separacji. Wskazał ponadto, że mieszka w nieruchomości należącej do żony (obecnie przeprowadził się do teściowej), która pokrywała koszty jego utrzymania, nie udokumentował jednak wysokości tych wydatków. Oświadczył, że utrzymuje się wyłącznie dzięki wsparciu w postaci świadczeń w naturze otrzymywanych od rodziny. Wsparcia tego udziela mu teściowa, która odmówiła podania informacji dotyczących sytuacji materialnej. Wnioskowane prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Warunkiem jego przyznania jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem w rozstrzyganej sprawie skarżący nie przedstawił (poza gołosłownymi oświadczeniami) żadnych informacji, ani dokumentów wskazujących, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu pokrycie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawiera właściwie tylko dane osobowo - adresowe oraz oświadczenie, że jedynym majątkiem wnioskodawcy jest garaż o powierzchni 20 m2. Niezbędne informacje dotyczące sytuacji rodzinnej oraz możliwości płatniczych strony nie zostały przedstawione także w odpowiedzi na wystosowane w tym zakresie wezwania. Skarżący nie wywiązał się z nałożonych obowiązków w żaden sposób nie udokumentował wysokości ponoszonych kosztów utrzymania ani sytuacji materialnej utrzymujących go członków rodziny. Należy podkreślić, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wiarygodnego wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Wobec nieudzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących sytuacji finansowej skarżącego brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny ich sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Okoliczność, iż skarżący pozostaje z żoną w separacji faktycznej i rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma znaczenia dla oceny jego możliwości płatniczych. Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 k.r.o.). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (zob. przykładowo postanowienia NSA z 6 października 2004 r., w sprawie o sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z 28 września 2011 r., w sprawie o sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do stosunków majątkowych małżonków nie zaś do ich wzajemnych obowiązków względem siebie. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoim majątkiem. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z obowiązku pomocy finansowej, a jemu samemu uniemożliwia uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony (por. postanowienia NSA z 2 grudnia 2011 r., w sprawie, o sygn. akt I FZ 395/11, z 3 listopada 2011 r., w sprawie o sygn. akt I OZ 817/11). Bez wpływu pozostaje także wykazana za lata 2013 i 2014 strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Po pierwsze przedmiotowy wniosek został złożony w 2016 roku, zatem sytuacja majątkowa skarżącego od tamtego czasu mogła ulec poprawie, po wtóre zaś poniesiona strata nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. np. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 112/11). Podobnie przyznanie prawa pomocy w innych sprawach nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego, bowiem sąd jest zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, które powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu (zob. postanowienie NSA z 1 marca 2016 r., w sprawie o sygn. akt II OZ 204/16). Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, w związku z art. 260 p.p.s.a., w związku z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), orzekł jak w postanowieniu. P.C.