I SA/Łd 890/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędzia WSA Joanna Tarno Protokolant: Sekretarz sądowy Agnieszka Kerszner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2014 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie dokonania zwrotu nadpłaty w podatku rolnym i od nieruchomości. 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. E. kwotę 240 ( dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. I SA/Łd 890/14 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. Organ I instancji orzekł o dokonaniu zwrotu M. P. nadpłaty z podatku rolnego i od nieruchomości pobranych w formie łącznego zobowiązania pieniężnego. Nadpłata w wysokości 318 zł, zdaniem organu, dotyczyła nieruchomości położonej w P. przy ul. A. nr 8 i 15. W uzasadnieniu wskazano, iż analiza konta podatkowego wykazała nadpłatę spowodowaną odpisem podatku. Strona zaskarżyła powyższe postanowienie. W złożonym zażaleniu wniosła o wstrzymanie zwrotu nadpłaty, pozostawienie kwoty 318 zł na dotychczasowym koncie podatkowym oraz uchylenie postanowienia z dnia [...] r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu M. P. podniosła, iż w jej przekonaniu, po podliczeniu dokonanych wpłat na jej koncie podatkowym, oprócz wskazanej przez organ kwoty 318 zł, winna widnieć dużo większa nadpłata od podatku rolnego za wskazane nieruchomości. Na potwierdzenie niniejszej okoliczności żaląca załączyła pisma kierowane do organu podatkowego oraz pismo tegoż organu i decyzję przez niego wydaną w dniu [...] r. Nadto podniosła, że z wydanego postanowienia nie wynika w jaki sposób organ dokonał rozliczenia wpłaconych przez nią sum. Przekazując zażalenie organowi odwoławczemu, organ I instancji przedstawił sposób wyliczenia kwoty 318 zł tytułem nadpłaty, a także podniósł, iż postanowienie o zwrocie nadpłaty podatku jest konsekwencją decyzji z dnia [...] r. o umorzeniu prowadzonego w stosunku do M. P. postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego za rok 2006, która to decyzja utrzymana została w mocy decyzją SKO z dnia [...] r. Dodatkowo wskazał, że na skarżącej nie ciąży obowiązek podatkowy. Rozpoznając powyższe zażalenie organ II instancji uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, iż stosownie do treści art. 76 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 – dalej jako "o.p.") nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę określonych w decyzji, o której mowa w art. 53a o.p., oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu. W dalszym ciągu uzasadnienia organ przytoczył kolejno treść przepisów art. 72 § 1, 76a § 1, 76b oraz 3 pkt. 7 o.p. Końcowo organ odwoławczy uznał, iż treść art. 76b o.p. nie znajduje zastosowania do zwrotu nienależnie zapłaconego podatku rolnego, bądź podatku od nieruchomości, przez podmiot, na którym nie ciąży obowiązek podatkowy, gdyż czynność taka nie jest "zwrotem podatku" w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy. W ocenie SKO w sytuacji będącej przedmiotem rozpoznania, zwrot nienależnie uiszczonych na konto organu podatkowego kwot, przez podmiot niebędący podatnikiem, stanowi jedynie czynność materialno – techniczną, dla której nie jest przewidziana w przepisach prawa podatkowego żadna szczególna forma, tj. postanowienie lub decyzja. Z uwagi na naruszenie powoływanych w uzasadnieniu regulacji prawnych, organ odwoławczy uznał, iż zaskarżone postanowienie nie mogło ostać się w obrocie prawnym. Niezgadzając się ze stanowiskiem organu M. P. wniosła skargę na postanowienie SKO z dnia [...] r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc iż skarżąca nie przedstawiła żadnych zarzutów naruszenia prawa lub interesu prawnego, które wiązałyby się z zaskarżonym postanowieniem. Podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto organ podniósł, to że postanowienie z dnia [...] r. było konsekwencją decyzji wydanej przez ten sam organ w dniu [...] r. o umorzeniu w stosunku do skarżącej postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego za rok 2006 ze względu na to, iż nie ciążył na niej obowiązek podatkowy w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości. Opisana decyzja została utrzymana w dniu [...]r. w mocy przez SKO. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z nieco innych powodów aniżeli te jakie zostały podniesione w jej treści. Rozpoznając skargę, sąd nie jest związany jej granicami. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Nie ulega wątpliwości, iż skarga będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, została skonstruowana w sposób ogólny, bez wskazania jednoznacznie naruszeń konkretnych przepisów prawa. Nie zwalnia to jednak sądu, mając na względzie cytowane na wstępie rozważań regulacje prawne, od dokonania wszechstronnej kontroli przedmiotowej sprawy. W przedmiotowej sprawie, uzasadniając swoje stanowisko, SKO powoływało się na fakt, iż postanowienie z dnia [...] r. było konsekwencją decyzji wydanej przez organ podatkowy I instancji w dniu [...] r. o umorzeniu w stosunku do M. P. postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego za rok 2006 ze względu na to, iż nie ciążył na niej obowiązek podatkowy w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości. Kolegium podniosło również, że opisana decyzja została utrzymana przez organ odwoławczy w mocy w dniu [...] r. Na uwagę zasługuje jednak to, która to okoliczność jest sądowi znana z urzędu, iż wyrokiem z dnia 19 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną przez M. P. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd wskazał, iż istotą sporu jest to, czy skarżąca posiada status posiadacza samoistnego. Powołując się na art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2006 r., nr 121, poz. 844 ze zm. – dalej jako "u.p.o.l.") stwierdził, iż obowiązek podatkowy posiadacza samoistnego wyprzedza obowiązek podatkowy właściciela nieruchomości oraz wyłącza konieczność poszukiwania przez organ podatkowy właściciela (w tym w drodze inicjowania stosownego postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia praw do spadku po zmarłym właścicielu) w razie, gdy stan prawny danej nieruchomości jest nieuregulowany. Zdaniem sądu w rozpoznawanej sprawie organy podatkowe nie ustaliły czy skarżąca jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Wyrokiem z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 149/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że sąd I instancji nie wykazał naruszenia przez podatkowy organ samorządowy jakiegokolwiek przepisu postępowania podatkowego, nie mówiąc już o wykazaniu, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje oczywiste naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej jako "p.p.s.a."). Rozpoznając ponownie sprawę WSA w Łodzi, w sprawie o sygnaturze akt I SA/Łd 851/10, uznał skargę za uzasadnioną. Sąd wskazał, że aby stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania w stosunku do skarżącej należało rozważyć na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy posiada ona status podatnika, czyli status posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem WSA organy podatkowe nie odniosły się do twierdzeń skarżącej zawartych w jej licznych pismach wnoszonych w niniejszej sprawie, dotyczących jej zamieszkiwania w budynku mieszkalnym znajdującym się na przedmiotowej nieruchomości. W ocenie sądu organy podatkowe nie ustaliły okoliczności istotnych dla stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, czym naruszyły art. 208 § 1 o.p., które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy i umorzenie postępowania w stosunku do skarżącej jest przedwczesne. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 517/11 NSA oddalił skargę kasacyjną organu od wskazanego wyroku WSA w Łodzi. W uzasadnieniu sąd kasacyjny wskazał w szczególności, że organy obu instancji konkluzję co do braku statusu podatnika wyprowadziły z jednej tylko okoliczności tj. faktu nieprowadzenia przez skarżącą na spornej nieruchomości działalności gospodarczej, a w każdym razie działalności zarejestrowanej. Pominęły natomiast zupełnie niesporną okoliczność zamieszkiwania przez nią w budynku położonym na tej nieruchomości, nie dostrzegając potrzeby wyjaśnienia charakteru tego posiadania, co wiązało się z koniecznością przeprowadzenia postępowania dowodowego na te okoliczności. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Dnia [...] r. Prezydent Miasta P. decyzją umorzył postępowanie podatkowe. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku współwłasności lub współposiadania przez osoby fizyczne, art. 6c ustawy o podatku rolnym zwalnia organ podatkowy z bezwzględnego obowiązku poszukiwania wszystkich tych osób. Utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie, Samorządowe Kolegium w P. w decyzji z dnia [...] r. wskazało, że organ I instancji trafnie uznał, iż nie jest możliwe ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy odnoszącej się do obowiązku podatkowego za rok 2006 od nieruchomości położonej w P. przy ul. A 8, gdyż ta kwestia została już wcześniej rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, która w żaden sposób nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Wyrokiem z dnia 15 września 2014 r. WSA w Łodzi w sprawie o sygnaturze akt I SA/Łd 198/14 uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem sądu organy nie poczyniły żadnych ustaleń w zakresie posiadania przez skarżącą budynku mieszkalnego usytuowanego na przedmiotowej nieruchomości, co nie jest sporne. Stan faktyczny w zakresie charakteru tego posiadania w 2006 roku, de facto nie został ustalony a organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że dwukrotnie wzywano skarżącą do udziału w oględzinach, w których ostatecznie nie wzięła udziału, a nadto do stwierdzenia, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów ani na władanie nieruchomością jak właściciel, ani na prowadzenie przez nią na tej nieruchomości działalności gospodarczej. Sposób procedowania organów podatkowych w tym zakresie polegał na akcentowaniu wyłącznie okoliczności niekorzystnych dla skarżącej, a taka ocena dowodów jest oceną dowolną, a nie swobodną. Z powyższego wynika zatem, iż kwestia czy skarżąca jest podatniczką czy też nią nie jest, w stanie faktycznym będącym przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom organu, nie została do chwili obecnej rozstrzygnięta. Skoro tak, to w ocenie sądu brak było podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia. Zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia spornych kwestii, zasadniczych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, uniemożliwiło przyjęcie prawidłowych ustaleń faktycznych i stanowiło naruszenie zasad postępowania podatkowego unormowanych w art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotowe postanowienie zostało uchylone z uwagi na to, iż czynność zwrotu nienależnie zapłaconego przez skarżącą, w ocenie organu, podatku rolnego, bądź podatku od nieruchomości, przez podmiot, na którym nie ciąży obowiązek podatkowy nie jest zwrotem podatku w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. W ocenie SKO w takim przypadku zwrot zapłaconej kwoty jest jedynie czynnością materialno – techniczną, dla której ustawodawca nie przewidział formy decyzji czy też postanowienia. Z tych przyczyn, w ocenie organu, postanowienie organu I instancji nie mogło pozostać w obrocie prawnym. Przesądzenie, bez przeprowadzenia w tym zakresie wiążącego postępowania dowodowego, iż strona w omawianym okresie nie była podatniczką we wskazanym zakresie, jest, w ocenie sądu, przedwczesne i nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Jednocześnie należy podnieść, że sąd nie przesądza kwestii, iż wzięcie przez organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, pod uwagę wskazanych okoliczności doprowadzi do odmiennego rozstrzygnięcie. Jednakże z uwagi na opisane uchybienia, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wadliwe i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym, a co za tym idzie postanowienie z dnia [...] r. nie może ostać się w obrocie prawnym. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c) i § 19 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). ak