II SA/Łd 1085/13

Dnia 13 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych znak: [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł. Decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o odmowie przyznania K. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). W dniu 12 maja 2013 r. K. K. złożył kolejny wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Organ ustalił że jest to wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia. W ustawowym terminie strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Konstrukcja ww. przepisu powoduje, że prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym), lecz koncentruje się na ocenie wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych w art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ stwierdził, że decyzja o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie tworzy dla strony żadnych praw, dlatego też mogłaby być wzruszona w myśl art. 154 k.p.a. tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Nie można zaś uznać za słuszny interes strony, w świetle art. 154 k.p.a., jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Ocena dowodów przedstawionych przez stronę na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przeprowadzona została w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją. Organ rozpoznając sprawę w trybie zwyczajnym ustalił, że strona nie podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy. W ocenie organu, przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych, lecz tylko dla tych, względem których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, czyli osadzenie w obozie pracy bądź deportację do pracy przymusowej. Okoliczności podnoszone przez stronę nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej. Organ dodał przy tym, że jakkolwiek w świetle zebranego materiału dowodowego można uznać za udowodnioną okoliczność, że zainteresowany pracował przymusowo w niemieckim gospodarstwie we wsi O., sąsiadującej z rodzinną wsią K., to jednak okoliczności skierowania i wykonywania pracy przymusowej opisywanej przez stronę - tego samego dnia w którym Niemcy zajęli rodzinną wieś - nie można uznać za wiarygodne. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł K. K., ponosząc w jej treści argumenty, które w jego ocenie powinny skutkować przyznaniem mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Wskazał, że ma ogromne poczucie krzywdy, związane z biurokratycznym podejściem do jego sprawy, bowiem dostarczona do Urzędu dokumentacja jasno wskazuje, iż był osobą represjonowaną i spełnia warunki do objęcia go przepisami powołanej wyżej ustawy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia orzeczeń organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu określonym w cytowanym przepisie. Organ w sposób ewidentny naruszył w tym postępowaniu zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) i zasadę informowania stron (art.9 k.p.a.). Od momentu wydania ostatecznej decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego ([...] r.) skarżący domagał się zmiany tej decyzji. Dwukrotnie złożył wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 grudnia 2009 r., wskazując na art. 145 § 1 k.p.a. W odniesieniu do pierwszego winsoku organ umorzył postępowanie nim wszczęte (decyzja z [...]), uznając, że sprawa została już ostatecznie rozstrzygnięta. Drugi wniosek o wznowienie (z 4 listopada 2010 r.) organ załatwił już tylko pismem z 16 listopada 2010 r., informując stronę, że sprawa jest już zakończona. Kolejny wniosek strony z 10 lipca 2013 r. o przyznanie świadczenia pieniężnego został sformułowany dość niejasno, choć z powołaniem się na art. 145 § 1 k.p.a. Organ pismem z dnia 19 lipca 2013 zwrócił się do strony o wyjaśnienie intencji pisma, sugerując skarżącemu trzy możliwości zakwalifikowania pisma – jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...], jako wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji, bądź jako wniosek o zmianę tej decyzji w trybie art. 154 k.p.a. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2013r. strona oświadczyła, że wnosi o zmianę decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Tymczasem postępowanie organu nosi znamiona celowego wręcz wprowadzenia strony w błąd. Skoro bowiem organ zdecydował się na wyjaśnianie intencji strony, powinien przedstawić jej wszelkie możliwości zakwalifikowania jego wniosku i to w sposób dla strony najkorzystniejszy. Nie jest bowiem dopuszczalne wykorzystywanie przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli, a tym bardziej sugerowanie im działań prawnych, które z góry skazane być muszą na niepowodzenie. Wywodzony z zasady informowania obowiązek organu zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, jaki jest charakter i zakres żądania zawarty w złożonym przez nią piśmie, nie może być wykorzystywany do sugerowania mu trybu rozpoznania sprawy, który z dużą dozą prawdopodobieństwa okazać się może nieskuteczny, tym bardziej, gdy tryb ten sprzeczny jest z wynikającymi z treści podania rzeczywistymi intencjami strony. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2013r., sygn.akt I SA/Wa 2169/12, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 11321386) Tymczasem organ pominął fakt, że w dacie składania wniosku obowiązywała już ustawa z 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 72, poz. 380), której art. 2 stanowił samodzielną podstawę do zmiany wcześniej wydanej decyzji odmownej, bez jej uzależnienia od spełnienia przesłanek z art. 154 k.p.a. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 maja 2011r., sygn.akt II SA/Łd 90/11 i z dnia 19 listopada 2013r., sygn.akt II SA/Łd 837/13 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2011r., sygn.akt II SA/Gd 738/11). Wprawdzie w orzecznictwie podnosi się, że art. 2 noweli do ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) nie stanowi podstawy normatywnej do weryfikacji wszystkich decyzji odmawiających świadczenia pieniężnego, jakie zapadły przed 20 kwietnia 2011r., ale odnosi się wyłącznie do tych decyzji, których przyczyną odmowy było tzw. kryterium geograficzne tj. deportowanie do pracy przymusowej w granicach terytorium Państwa Polskiego sprzed 1 września 1939r. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2013r. , sygn.akt II OSK 1874/12), ograniczenie to nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu niniejszej sprawy w trybie powołanego przepisu. Jakkolwiek bowiem decyzja o odmowie przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego wydana została po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, uznającego przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, lektura jej uzasadnienia prowadzi do wniosku, iż podstawę odmowy stanowiło właśnie owo kryterium geograficzne tj. niewielka odległość miejsca deportacji od miejsca zamieszkania skarżącego. Tym samym nowelizacja przepisu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, eliminująca jakiekolwiek kryteria geograficzne (uznająca bowiem za represję deportację - wywiezienie - do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r.) i związane z tym uprawnienie, przewidziane w art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011r. stanowić może dla skarżącego samoistną podstawę dla żądania zmiany wydanej uprzednio decyzji. Zmiana stanu prawnego, jakkolwiek będąca następstwem wyroku Trybunału, expressis verbis legitymuje bowiem do ubiegania się o przyznanie świadczenia osoby deportowane do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. Biorąc pod uwagę powyższe, wobec naruszenia przez organ przepisów art. 8 i 9 k.p.a., w związku z nieprawidłowym pouczeniem skarżącego o możliwych trybach postępowania, wszczętego wnioskiem z dnia 12 lipca 2013r., które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego ich zwrot w kwocie równej uiszczonemu przezeń wpisowi sądowemu. Z uwagi natomiast na charakter prawny zaskarżonej decyzji, nienadającej się do wykonania i niewymagającej wykonania, za bezprzedmiotowe uznano orzekanie w sprawie jej wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku w rybie art. 152 p.p.s.a. Prowadząc ponownie postępowanie organ dokona kwalifikacji żądania skarżącego, pouczając go o wszystkich przewidzianych przez prawo możliwościach weryfikacji decyzji z dnia [...] oraz biorąc pod uwagę sformułowane powyżej poglądy prawne. A. P.