II SA/Łd 1086/11

Dnia 25 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę budynku handlowo-warsztatowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 10 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę B. Z., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji nakazującej rozbiórkę budynku handlowo-warsztatowego usytuowanego od strony południowo-wschodniej działki, zlokalizowanego na nieruchomości przy ul. A [...] w Ł.. W dniu 17 lipca 2012 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz dwojgiem dzieci. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której deklaruje osiąganie dochodów w wysokości 2000 złotych. Mąż skarżącej nie pracuje. Skarżąca posiada dom o powierzchni 80 m kw. oraz mieszkanie o powierzchni 53 m kw. W uzasadnieniu skarżąca podała, że koszty utrzymania pochłaniają całe dochody. Ponadto skarżąca wskazała, iż dom został zakupiony na kredyt i nie przynosi dochodu. W wykonaniu zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2012 r. skarżąca została wezwana do nadesłania kopii deklaracji dla podatku od towarów i usług za ostatnie 3 okresy rozliczeniowe. Wymagane dokumenty wpłynęły do tut. Sądu w dniu 23 sierpnia 2012 r. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2012 r. Referendarz sądowy postanowił odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 17 września 2012 r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego, zarzucając błędną ocenę materiału dowodowego poprzez uznanie, że strona pozostaje w dobrej kondycji finansowej, a fakt udzielenia jej kredytu na zakup domu i jego spłacanie wskazuje na możliwość poniesienia kosztów związanych z postępowaniem administracyjnym i możliwość wygospodarowania środków w ramach wniesionej skargi. W sprzeciwie podniesiono, że skarżąca nie ma możliwości wykorzystania nieruchomości w sposób umożliwiający uzyskanie dochodu w związku z nakazem jego rozbiórki, a nadto jako jedyny żywiciel utrzymuje rodzinę oraz spłaca zadłużenie kredytowe, co wiąże się z koniecznością zaciągania kolejnych pożyczek na zaspokajanie bieżących potrzeb. Na marginesie wskazano, że na skarżącą nałożono po raz kolejny grzywnę w celu przymuszenia do dokonania rozbiórki obiektów będących przedmiotem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez stronę skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2012 r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym zatem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w powołanym wyżej art. 246 p.p.s.a. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku jest więc okoliczność, że skarżąca jest właścicielem domu wielkości 80 m kw. oraz mieszkania wielkości 53 m kw., co potwierdzają akta sprawy. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której osiąga dochód w wysokości 2000 zł miesięcznie, przy czym spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 2100 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca wskazuje, że opłaca czynsz w wysokości 550 zł, energię elektryczną w wysokości 200 zł, telefon oraz Internet – 80 zł, a nadto ponosi inne wydatki z tytułu opłat szkolnych, środków higienicznych, ubrań dla dzieci. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że skarżąca wdając się w spór sądowy winna mieć świadomość kosztów jakie taki spór za sobą pociąga. W ocenie Sądu, mając na uwadze konieczność poniesienia określonych wydatków strona miała możliwość, chociażby od dnia wystąpienia z niniejszą skargą czynić co miesiąc niewielkie oszczędności na poczet przyszłych wydatków procesowych, tym bardziej, że koszty na chwilę obecną to 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej. Ponadto, z zestawienia podanych przez stronę dochodów z wydatkami nie wynika, aby skarżąca znajdowała się w sytuacji, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Skarżąca deklaruje dochód nieprzekraczający kwoty zaciągniętego kredytu i spłat dokonuje terminowo. Oprócz spłacanego kredytu skarżąca wskazuje, iż ponosi dodatkowe koszty utrzymania własnej rodziny. Analiza przedstawionych przez skarżącą wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje ona większą kwotę niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach skarżącej nie mogą być uznane za wiarygodne. Uprawnione jest więc stwierdzenie, że skarżąca posiada lub jest w stanie wygospodarować środki finansowe na koszty sądowe. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu, na którą powołuje się skarżąca, nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06 publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując powyższe Sąd doszedł do przekonania, w oparciu o wnikliwą analizę przedłożonych przez stronę dokumentów poświadczających jej sytuację rodzinną i majątkową, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W następstwie, Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. n.k-o.