II SA/Łd 1096/15

Dnia 23 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2016 roku sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. nr [...] z dnia [...]. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Wójta Gminy B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 23 września 2014r. R.S. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o umorzenie zaległości alimentacyjnych wypłaconych na rzecz D.S., wobec którego jest zobowiązany wyrokiem sądowym z dnia 31 sierpnia 2001r. sygn. akt [...] do płacenia alimentów w kwocie po 300zł miesięcznie. Organ I instancji w dniu [...]decyzjami: - Nr [...] umorzył świadczenie z funduszu alimentacyjnego wynikające z decyzji wydanej w dniu [...] września 2010r. w kwocie 43,87zł i w kwocie 731,27zł; - Nr [...] umorzył świadczenie z funduszu alimentacyjnego wynikające z decyzji wydanej w dniu [...] października 2011r. w kwocie 3.600,00zł i w kwocie 1.494,06zł; - Nr [...] umorzył świadczenie z funduszu alimentacyjnego wynikające z decyzji wydanej w dniu [...] października 2012r. w kwocie 3.600,00 zł i w kwocie 1.026,10zł; - Nr [...] umorzył świadczenie z funduszu alimentacyjnego wynikające z decyzji wydanej w dniu [...] października 2013r. w kwocie 3.300,00zł i w kwocie 531,37zł. Organ umorzył wyżej wskazane należności ze względu na brak realnych możliwości uregulowania należności oraz brak perspektyw na poprawę sytuacji życiowej wnioskodawcy. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zastępca Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Wójta Gminy B. odmówił R.S. umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłacanej na rzecz D.S. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że działa jako organ właściwy wierzyciela, w związku z tym kwestię objętą wnioskiem rozpatruje na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015r. poz. 859 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa". Opierając się na wykładni językowej przepisu art. 30 ust. 2 ustawy organ uznał, że nie wymienia on wprost należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i nie pozwala umarzać należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej organowi właściwemu wierzyciela, w przeciwieństwie do regulacji zawartej w art. 30 ust. 1 ustawy. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od decyzji organu I instancji złożył R.S., podnosząc iż jest osobą schorowaną oraz posiada niskie dochody i wobec tego nie jest w stanie spłacać należności za wypłaconą zaliczkę alimentacyjną. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania R. S., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W motywach decyzji organ przypomniał, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych R. S. posiadał zadłużenie zarówno z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Przedmiotowy wniosek został skierowany do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., a w jego uzasadnieniu wnoszący podniósł okoliczności dotyczące swojej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, a zatem odnoszące się do przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Z tych względów brak było podstaw do jego przekazania organowi właściwemu dłużnika, którym zgodnie z miejscem zamieszkania dłużnika jest Prezydent Miasta P., celem jego rozpatrzenia w części odnoszącej się do zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, w oparciu o przesłanki art. 30 ust. 1 ustawy. Nadto organ wyjaśnił, że aktualne zadłużenie R. S. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych wynosi 9.880,50zł. W ocenie Kolegium przepisy ustawy przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy. Natomiast należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej tylko na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, o czym świadczy wyraźne odesłanie przez ustawodawcę do regulacji art. 28 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, tj. należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Kolegium podkreśliło, że z treści przepisu art. 30 ust. 2 ustawy nie wynika, że może mieć zastosowanie do należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ww. ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. i wobec tego należy przyjąć, iż aktualnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej w oparciu o sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Końcowo organ odwoławczy dodał, że skarżący ma możliwość zwrócenia się odrębnym podaniem o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych do organu właściwego dłużnika z powołaniem się na przesłanki z art. 30 ust. 1 ustawy. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył R. S. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i pozostaje pod opieką lekarską wielu specjalistów. Utrzymuje się z zasiłku stałego oraz pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 604zł, a po zakupie leków pozostaje mu niewielka kwota na życie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi wywodząc jak uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a". Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Materialnoprawną podstawę decyzji kontrolowanej w niniejszym postępowaniu stanowiły przepisy ustawy, a spór sprowadza się do możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności alimentacyjnych, wypłaconych przez organ pomocowy na podstawie nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Problematykę umorzenia dłużnikowi należności alimentacyjnych, wypłaconych w miejsce alimentów reguluje obecnie przepis art. 30 ustawy. Mając na uwadze argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego, ale także w skardze, to odnieść się należy przede wszystkim do treści art. 30 ust. 2 ustawy stanowiącego, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Na wstępie wypada zasygnalizować, iż kwestia możliwości rozciągnięcia powyższej regulacji prawnej na świadczenia wypłacane na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjne jest dyskusyjna, bowiem w orzecznictwie prezentowane jest także stanowisko zgodne z zapatrywaniem organów wyrażonym w niniejszej sprawie. (vide: wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2011r. w sprawie I OSK 31/11; wyrok NSA z dnia 4 marca 2015r. w sprawie I OSK 2006/13, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 listopada 2012r. w sprawie IV SA/Gl 192/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Tutejszy Sąd powyższego stanowiska nie podziela, a w szczególności wskazuje na wadliwość poglądu, że dla umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zastosowanie znaleźć może wyłącznie regulacja zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 tej ustawy określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego", nie oznacza możliwości umorzenia w tym trybie jedynie należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej aktualnie ustawy. Tego rodzaju interpretacja w sposób nieuzasadniony dyskryminowałaby jedną kategorię dłużników alimentacyjnych, co z kolei sprzeciwiałoby się określonej w Konstytucji RP zasadzie demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadzie równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Ponadto stosowanie przepisów nowego prawa do należności powstałych pod rządami przepisów obowiązujących poprzednio, wymaga konsekwentnego uznania, że regulacja art. 30 ust. 2 ustawy obejmuje określone stany faktyczne w swym całokształcie. Przepis ten należy zatem stosować mając na uwadze nie tylko wykładnię językową, ale również jego wykładnię funkcjonalną i systemową, zwłaszcza wtedy, gdy wykładnia językowa sprzeciwiałby się podstawowym zasadom wyrażonym w Konstytucji. Brak prokonstytucyjnej wykładni owego przepisu spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną dłużnika w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają. (vide: wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011r. w sprawie I OSK 1095/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 stycznia 2012r. w sprawie III SA/Kr 505/11; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 maja 2012r. w sprawie III SA/Kr 681/11; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2013r. w sprawie III SA/Kr 559/12; wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 lipca 2013r. w sprawie III SA/Kr 1410/12, wyrok WSA w Opolu z dnia 6 czerwca 2013r. w sprawie II SA/Op 172/13; wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2013r. w sprawie II SA/Lu 233/13 http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przychylając się do powyższego poglądu stwierdzić należy, iż w świetle art. 30 ustawy dopuszczalne jest umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zarówno z uwzględnieniem przesłanki skuteczności egzekucji (ust. 1), jak również z uwzględnieniem przesłanki trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego (ust. 2). Za tym stanowiskiem przemawia również fakt, iż możliwość umorzenia powstałych należności dłużnika alimentacyjnego ze względu na jego sytuację dochodową i rodzinną istniała na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli w czasie, w którym powstały zaległości alimentacyjne skarżącego. Z powyższego wynika, iż organ administracji oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w sposób nieuprawniony pominął sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, jako jedną z przesłanek ich umorzenia określonych w art. 30 ust. 2 ustawy. Oznacza to naruszenie przepisów prawa materialnego, którego konsekwencją jest niewyjaśnienie okoliczności faktycznych, które miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. wyeliminował z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku i oceni możliwość umorzenia względem skarżącego należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie tylko z uwzględnieniem art. 30 ust. 1 ustawy, ale również z uwzględnieniem art. 30 ust. 2 ustawy. k.ż.