II SA/Łd 1111/10

Dnia 12 stycznia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia NSA: Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA: Sławomir Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę. Burmistrz Miasta Ł., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) odmówił J. Ł. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4 325,34 zł, osobie uprawnionej – M. Ł., reprezentowanej przez matkę M. C. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że decyzją z dnia [...] przyznano świadczenie alimentacyjne na córkę wnioskodawcy M. Ł., w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2008r. do dnia 30 września 2009r. Następnie w dniu [...] decyzją organ pomocowy zobowiązał J. Ł. do zwrotu należności w wysokości 4 325,34 zł. z tytułu otrzymanych przez córkę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z wnioskodawcą w Areszcie Śledczym w dniu 10 maja 2010r. wynika, że jest on osobą zdrową, nie pracującą i nie posiadającą własnego dochodu. Pobyt w Areszcie Śledczym jest sytuacją przejściową w życiu strony i nie może być przesłanką braną pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji J. Ł. wskazał, że w żaden sposób nie jest w stanie uregulować należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Opisując obszernie warunki pobytu w zakładzie karnym oraz proces resocjalizacji, stwierdził, że nie widzi możliwości, by jego sytuacja uległa zmianie, zwłaszcza, że koniec kary przypada na 2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i odmówiło J. Ł. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. Ł., reprezentowanej przez matkę M. C., w kwocie 4.325,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami, ustalonych decyzją z dnia 28 grudnia 2009r. W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy organ stwierdzi że zostały spełnione przez wnioskodawcę wszystkie przesłanki warunkujące podstawę udzielenia tej ulgi. Decyzja w tym zakresie pozostawiona jest do swobodnego uznania organu, jednakże warunkiem prawidłowego wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie jest szczegółowe zbadanie i poddanie analizie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, szczególnie pod kątem występowania zindywidualizowanych przesłanek w sprawie, a następnie dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Z treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca ma 59 lat, na stałe mieszka w Ł., jest kawalerem, ma średnie wykształcenie (ukończone technikum mechaniczne), nie posiada żadnych dochodów. Rodzice nie żyją, utrzymuje kontakty telefoniczne lub listowne z konkubiną oraz ich wspólną córką M. Sytuacja zdrowotna zainteresowanego jest dobra. Nie korzysta on z regularnej pomocy lekarskiej. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...] został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz swojej córki M. w kwocie 400 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 stycznia 2003r. Wywiad ten został przeprowadzony w dniu 19 maja 2010r. i osobiście podpisany przez wnioskodawcę. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zgodzić się należy z organem pierwszej instancji, iż przedstawiona przez J. Ł. trudna sytuacja dochodowa, polegająca na braku środków finansowych, z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczających przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za takim rozstrzygnięciem sprawy przemawia przede wszystkim okoliczność związana z możliwością podjęcia przez dłużnika pracy w późniejszym czasie, czy to w zakładzie karnym, czy też po opuszczeniu zakładu karnego w warunkach otwartego rynku pracy. Nie jest przecież wykluczone, że zainteresowany, biorąc pod uwagę w szczególności dobry stan zdrowia oraz posiadany wyuczony zawód mechanika, będzie miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej, w trakcie osadzenia, mimo iż aktualnie - z uwagi na brak wolnych miejsc - nie pracuje. Takie możliwości istnieją również po opuszczeniu zakładu karnego, zwłaszcza, iż zainteresowany w 2015 r. będzie jeszcze w wieku aktywności zawodowej, co oznacza, że po wyjściu na wolność powinien niezwłocznie rozpocząć aktywne poszukiwanie pracy. Nadto organ podniósł, że aktualny pobyt J. Ł. w Areszcie Śledczym jest sytuacją przejściową w życiu dłużnika alimentacyjnego i jest on konsekwencją jego świadomego konfliktu z prawem. Trudna sytuacja dochodowa lub rodzinna dłużnika i związana z tym niemożność wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, powinna być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie okoliczności mogą uzasadniać umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okolicznością taką nie jest z pewnością odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będące efektem świadomych działań zobowiązanego. Jednocześnie należy podkreślić, że dłużnik alimentacyjny, przebywając w zakładzie karnym, ma zapewnione całodzienne utrzymanie i nie można uznać faktu pobytu w zakładzie karnym za trudną sytuację, gdyż nie zagraża ona egzystencji dłużnika. Mało skuteczny proces resocjalizacji w Areszcie Śledczym, na który powołuje się odwołujący, nie ma bezpośredniego związku z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika. Organ pierwszej instancji w treści swojego rozstrzygnięcia nie uwzględnił ustawowych odsetek. Natomiast brzmienie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy jednoznacznie wskazuje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Odsetki mają charakter akcesoryjny i są ściśle powiązane z należnością główną, w ten sposób, że ich istnienie jest uzależnione od funkcjonowania należności głównej. Brak tego istotnego elementu rozstrzygnięcia skutkuje jego wadliwością, ponieważ organ pierwszej instancji, odmawiając umorzenia należności głównej, równocześnie powinien odmówić umorzenia ustawowych odsetek, stąd konieczność zastosowania przez organ odwoławczy instytucji reformacji. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. Ł. wniósł o jej uchylenie w całości i umorzenie należności wobec całkowitej niemożliwości jej uregulowania teraz ani w przyszłości. Wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że wydana decyzja nie uwzględnia rzeczywistych realiów czasowych, a stanowisko o możliwości spłaty jest fikcyjne. Okres pobytu w więzieniu jest bardzo długi, a brak pracy nie jest zależny od jego woli. Takich możliwości nie widzi również po opuszczeniu zakładu karnego, gdyż system zarobkowania w Polsce, wobec istniejącej rzeczywistości, na pewno się nie zmieni. Jest na całkowitym utrzymaniu Skarbu Państwa, zaległości jakie posiada wciąż rosną i wynikają również z innych zobowiązań, tj. zadłużenia mieszkania, wobec ZUS, grzywien sądowych, co łącznie stanowi ok. 100.000 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., wbrew wywodom skarżącego, nie narusza przepisów prawa, zaś sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia ich legalności (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm. ) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie wskazuje, że jakichś dowodów nie przeprowadzono, a jedynie prowadzi polemikę z ich oceną dokonaną przez organ administracji, co wynika również z treści wniesionej do sądu skargi. Zauważyć przy tym trzeba, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto, należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest natomiast odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż jak już wyżej wskazano, stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2010r., sygn. akt II SA/Sz 411/10, a także nadal aktualne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2009r., sygn. akt IV SA/Po 570/08, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007r., sygn. akt II SA/Bd 786/06 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 544/07 – opublikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać także trzeba, że nawet okoliczność, iż dopiero na 2015r. przypada koniec odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności oraz aktualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia w Areszcie Śledczym nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał on możliwości spłaty długu, który na nim ciąży. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący podejmie pracę nawet w warunkach odbywania kary. Przebywając zaś w Areszcie Śledczym ma zapewnione całodobowe utrzymanie i stąd też przyszłe, ewentualne zarobki, mogą zostać przeznaczone na spłatę zaległości. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu.