II SA/Łd 1130/14

Dnia 29 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. i Z. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. i Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy. a.bł. M. B. i Z. B. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. M. B. i Z. B. wnieśli sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że w sprawie nie uwzględniono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania wniosku. Nie uwzględniono w szczególności choroby skarżącego w związku, z którą przebywa on na rencie chorobowej i która pociąga za sobą wydatki. Choroba psychiczna, na którą cierpi skarżący ogranicza jego możliwości w zakresie prowadzenia spraw administracyjnych i sądowych. Sytuacja skarżącej również jest trudna, bowiem jej dochód jest mniejszy od zobowiązań. Zarządzeniem z dnia 10 marca 2015 roku w związku z tym, że oświadczenia skarżących zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwano skarżących, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), do złożenia dowodu potwierdzającego wysokość renty Z. B. (np. kserokopia przekazu pocztowego, decyzji organu emerytalnego), kserokopii ostatniego wspólnego rocznego zeznania podatkowego lub zeznań każdego z małżonków oraz kserokopii dokumentów finansowych prowadzonej przez małżonków działalności gospodarczej –A Spółki Jawnej z siedzibą w Ł. (Nr KRS:[...]), czyli deklaracji CIT-2 bądź sprawozdania F01 (jeżeli takowe Spółka składa), za ostatnie trzy miesiące. Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Zarządzenia zostały doręczone skarżącym w dniu 19 marca 2015 roku. Pomimo upływu terminu skarżący nie złożyli żadnego ze wskazanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki to koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W stanie faktycznym sprawy skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wskazali, że prowadzą gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci. Skarżący przebywa na rencie chorobowej, a skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Córka skarżących uczy się, syn nie pracuje, choć od listopada 2014 roku prowadząc gospodarstwo rolne jest ubezpieczony w KRUS. Łączny dochód rodziny wynosi ok. 7.200 zł brutto miesięcznie, a majątek stanowi dom mieszkalny o powierzchni 118 m2. Powyższe dane uzupełnić wypada informacjami znanymi sądowi z urzędu, iż – wbrew twierdzeniom skarżących – małżonkowie wspólnie prowadzą działalność gospodarczą (piekarnia) w formie spółki jawnej (w zarządzie spółki zasiadają oboje małżonkowie). Wobec tego, iż oświadczenie skarżących zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd zarządzeniem z dnia 10 marca 2015 roku zobowiązał skarżących do złożenia – w terminie 7 dni – dodatkowych dokumentów. Zarządzenie zostało doręczone skarżącym w dniu 19 marca 2015 roku, zatem siedmiodniowy termin do jego wykonania bezskutecznie ekspirował z dniem 26 marca 2015 roku. Wobec tego, iż skarżący nie złożyli wnioskowanych dokumentów, sąd rozpoznał wniosek o przyznanie pomocy uwzględniając dotychczas zgromadzone dowody. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). W ustalonym stanie faktycznym sąd ocenił, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż dochody rodziny pozwalają na sfinansowanie ciężaru wpisu od skargi, który w sprawie został ustalony na kwotę 200 zł. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżących przemawia obecny dochód rodziny w kwocie ok. 7.200 zł brutto miesięcznie. Skarżący nie wykazali żadnych stałych wydatków, poza wskazaniem, że choroba skarżącego łączy się z ponoszeniem kosztów leczenia. Rzeczone koszty nie zostały jednak ani oszacowane, ani potwierdzone w materiale dowodowym. W ocenie sądu okoliczność, iż skarżący posiada stałe, miesięczne źródło dochodu (renta), nawet przy uwzględnieniu kosztów leczenia i okoliczności, iż dochody z działalności gospodarczej nie mają charakteru stałego, uzasadnia twierdzenie, iż skarżący mogą bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny ponieść koszty sądowe. W chwili obecnej skarżący mają obowiązek uiścić wpis od skargi w kwocie 200 zł. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy pozostaje także okoliczność, iż wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 200 złotych doręczono skarżącym w dniu 8 grudnia 2014 roku. Upływ kilku miesięcy między powzięciem przez skarżących informacji o konieczności uiszczenia wpisu od skargi, a chwilą obecną – zdaniem sądu – był wystarczający by rodzina przy swoich dochodach poczyniła oszczędności w wysokości 200 zł celem uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując sąd ocenił, że skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. a.bł.