II SA/Łd 1146/11

Dnia 2 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. II SA/Łd 1146/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przyznał G.K., zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie żywności w wysokości 100 zł w miesiącu kwietniu 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, że w rodzinie występuje trudna sytuacja materialna, zdrowotna i zawodowa. Rodzina nie posiada wystarczających środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Organ I instancji stwierdził, że spełnione zostały przesłanki do objęcia rodziny pomocą społeczną w formie zasiłku celowego, jednak brak wystarczających funduszy na realizację zadań własnych w bieżącym roku powoduje, że zmuszony jest do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami. Wobec ograniczonego budżetu, w stosunku do potrzeb wnioskodawców stosuje zasadę zaspokajania potrzeb wszystkich, którzy spełniają przesłanki ustawowe, chociaż niekoniecznie w pełnej wysokości. Wysokość przyznanej pomocy uwzględnia potrzeby wnioskodawcy i możliwości finansowe Filii. W odwołaniu od powyższej decyzji G.K. wniósł o powyższego zasiłku celowego, wskazując, że jego dochody w 3 osobowej rodzinie to 216 zł. dopłata do czynszu, 91 zł. zasiłek rodzinny na dziecko i 100 zł. przyznane przez Miejskie Centrum Pomocy Społecznej, innych dochodów nie posiada. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że G.K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Żona odwołującego się jest osobą bierną zawodowo. Oboje mają problemy zdrowotne. G.K. stara się o rentę ZUS. Jego żona stara się o orzeczenie o niepełnosprawności. Wysokość dochodu strony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi 307,78 zł - w skład wchodzi zasiłek rodzinny (91 zł) oraz dodatek mieszkaniowy (216,78 zł). Kolegium zauważyło, że G.K. wraz z rodziną jest objęty systematyczną i długotrwałą pomocą finansową. W roku 2010 strona otrzymała pomoc na łączną kwotę 5.705,73 zł. W roku 2011 wnioskodawca otrzymał następującą pomoc: styczeń 2011 r. - zasiłek celowy w wysokości 150 zł, luty 2011 r. - zasiłek okresowy w wysokości 372,61 zł, marzec 2011 r. - zasiłek okresowy w wysokości 372,61 zł, kwiecień 2011 .r. - zasiłek celowy w wysokości 100 zł. Zgodnie z art. 4 osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nie można się zgodzić z poglądem, że świadczenia z pomocy społecznej mają zapewnić wnioskodawcy zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej, tym bardziej w sytuacji, gdy strona objęta jest systematycznie udzielaną pomocą społeczną (wyrok WSA z dnia 06 października 2008 r. sygn. akt I SA/WA 527/08, LEX nr 527554). Organ II instancji zwrócił także uwagę, iż jak wynika z akt sprawy żona strony, pomimo deklarowania starania się o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, nie dopilnowała terminu wizyty u lekarza specjalisty neurologa. Zaś sam wnioskodawca nie ustosunkował się do propozycji otrzymywania paczek żywnościowych. Organ wskazał, iż powszechnie znanym jest fakt, iż ośrodki pomocy społecznej nie dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiłyby zaspokojenie potrzeb wszystkich osób, które o tę pomoc się ubiegają. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że "uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej" (wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 grudnia 2009 r., II SA/Łd 877/09). Tym samym Kolegium, nie negując faktu, iż strona znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, wyraziło pogląd, iż organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w ustawie o pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego G.K. podniósł, iż nie rozumie, jak można lepiej traktować psy i koty w schroniskach, skoro dla zwierząt pieniądze są, dla ludzi nie ma. Skarżący zauważył, że jest schorowanym człowiekiem, któremu ZUS nie chce przyznać zasłużonej renty. Odmowę przyznania godnych świadczeń skarżący traktuje jako brak patriotyzmu, działanie na szkodę obywateli polskich. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] w sprawie przyznania zasiłku celowego za miesiąc kwiecień 2011 r. w kwocie 100 zł. Punkt wyjścia dla rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Pod pojęciem niezbędnej potrzeby bytowej rozumie się potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Za niezbędną potrzebę ustawodawca uznał w szczególności koszty zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej daje się wyprowadzić wniosek, że zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zasiłek celowy należy do form pomocy społecznej o charakterze fakultatywnym. Oznacza to, że nawet przy spełnieniu przesłanek wymienionych w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ może, lecz nie musi przyznać zasiłek. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że skarżący mieszka wraz z żoną oraz synem w wynajmowanym mieszkaniu. Skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny w powiatowym urzędzie pracy, nie przysługuje mu prawo do zasiłku. Żona skarżącego jest bierna zawodowo. Rodzina skarżącego otrzymuje pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego (216,78 zł), zasiłku rodzinnego (91 zł) oraz zasiłków okresowych i celowych. Poza sporem pozostaje zatem fakt, iż zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pomocowego w postaci kryterium dochodowego i organ pomocy społecznej przyznał stronie świadczenie w wysokości 100 zł. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest natomiast kwota przyznanego zasiłku celowego. Poddając ocenie prawidłowość działania organów administracji należy mieć na względzie dwie kwestie: Po pierwsze wypada wskazać na treść art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w świetle której pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym, na mocy art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Innymi słowy, warunkiem korzystania z pomocy społecznej, jest to – aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a ponadto – aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest zatem w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych trudności, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana. W tym kontekście znaczenia nabierają ustalenia organu administracji, iż żona skarżącego, pomimo deklarowania starania się o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, nie dopilnowała terminu wizyty u lekarza specjalisty neurologa, zaś sam wnioskodawca nie ustosunkował się do propozycji otrzymywania paczek żywnościowych. Podzielić należy również stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z dnia 5 kwietnia 2011 r., II SA/Łd 256/11, iż Państwo nie jest zobligowane do łożenia na utrzymanie wszystkich swoich obywateli, którzy opłacali podatki czy inne świadczenia w związku z wykonywaną przez lata pracą. Każdy obywatel winien efektywnie dążyć do polepszenia swojej sytuacji życiowej, a nie biernie oczekiwać na pomoc od organów administracji publicznej. Nie można także tracić z pola widzenia i tej okoliczności, która wynika z akt administracyjnych, że skarżący stale korzysta z różnych form pomocy społecznej – otrzymuje bowiem zasiłki celowe (styczeń i kwiecień 2011 r. w łącznej kwocie 250 zł) i okresowe (luty i marzec 2011 r. w łącznej kwocie 745,22 zł). Po drugie, podkreślenia wymaga, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która jest uwarunkowana posiadanymi przez organ pomocy społecznej środkami pieniężnymi. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ zmuszony jest brać pod uwagę nie tylko cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, nie jest konieczne precyzyjne wskazywanie w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego możliwości finansowych organu pomocy społecznej. W ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2011 r., I OSK 107/11 wskazać bowiem należy, iż taki obowiązek nie wynika z przepisów ustawy o pomocy społecznej. To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, średniej wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego, ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy oraz celu na jaki tym osobom przyznano zasiłki. Podkreślenia bowiem wymaga, iż w świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej, a także wysokości przyznawanych kwot pomocy pieniężnej. Odnosząc się natomiast do argumentów podnoszonych w skardze wskazać jedynie wypada, iż poza kontrolą sądów administracyjnych pozostaje sposób redystrybucji środków publicznych. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu materialnemu i nie narusza przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. AG