II SA/Łd 137/18

Dnia 13 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania B. S. od decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...], znak: [...], w sprawie odmowy świadczenia z funduszu alimentacyjnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej k.p.a.) oraz art. 2 pkt 4 - 5a i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej ustawa), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...], znak: [...], postanowiono odmówić B. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na L. S. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji przytaczając treść art. 9 ust. 1 - 2 i art. 10 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 i pkt 11 ustawy stwierdził, że rodzina strony składa się z trzech osób. Dochód wynikający z zaświadczenia Urzędu Skarbowego za 2016 r. (pomniejszony o podatek należny) wynosi 45 176,95 zł. Natomiast dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia, inny niż dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze. zm., dalej u.p.d.o.f.) wynosi 420,43 zł (na podstawie zaświadczenia od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W.). Ogółem w 2016 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości 45 597,38 zł. Miesięczny dochód po doliczeniu dochodu uzyskanego wyniósł 3 799,78 zł. Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 1 266,59 zł. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 2 pkt 17 ustawy dochód pochodzący z przedawnienia wierzytelności (na podstawie PIT 8C) nie znajduje się w katalogu dochodu utraconego. Wobec powyższego oceniono, że strona nie spełnia przesłanek otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 1 266,59 zł i przekracza o 541,59 zł kwotę kryterium dochodowego (tj. 725 zł na osobę w rodzinie) uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. B. S. odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Zakwestionowała w nim uznanie za dochód wierzytelności w kwocie 50 622,75 zł wymienionej w rubryce 24 formularza PIT 8C. Zdaniem strony jest to niezgodne z prawdą, ponieważ nie otrzymała w 2016 r. żadnych pieniędzy, a kwota ta została umorzona za lata 2008-2012 z braku możliwości jej ściągnięcia. Nie wzięto także pod uwagę, że Urząd Skarbowy umorzył podatek od kwoty 50 622,75 zł znając trudną sytuację finansową skarżącej. B. S. nadmieniła także, że do dochodu zaliczono również wpłatę od komornika w kwocie 420,43 zł, tymczasem ona nie otrzymała tych środków. Strona na tę okoliczność powołała się na zaświadczenie od Komornika Sądowego o dokonanych wpłatach. Zaznaczyła ponadto, że w 2016 r. otrzymywała świadczenie wychowawcze, alimenty z Funduszu Alimentacyjnego (500 zł), alimenty na N. S. wpłacane przez jej ojca (350 zł) oraz zasiłek rodzinny. Poza tym nie miała żadnych innych dochodów. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...]. Przytaczające treść art. 9 ust. 1 i ust. 2 ustawy organ odwoławczy wyjaśnił, iż interpretując pojęcie "dochodu" należy odwołać się do ustalonych w ustawie definicji. Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 4 ustawy). Dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3 - 4b (art. 2 pkt 5a ustawy). Dochód rodziny, oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 5 ustawy). W związku z wymienionym powyżej odesłaniem do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając jakie dochody podlegają uwzględnieniu, organ odwoławczy sięgnął do zapisów tego aktu prawnego, przytaczając treść art. 3 pkt 1, pkt 1 lit. a, pkt 1 lit. c oraz pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 3 przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny nie wlicza się kwot otrzymanych świadczeń z tego funduszu. Następnie przywołując brzmienie art. 2 pkt 12, art. 9 ust. 3, ust. 4 i ust. 4a, art. 2 pkt 17, art. 2 pkt 18 Kolegium zauważyło, że strona zakwestionowała ustalenia faktyczne dokonane przez organ pierwszej instancji wyłącznie w zakresie wliczenia do dochodu kwoty 420,43 zł (na podstawie zaświadczenia od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W.). Zarzut ten Kolegium uznało za słuszny - do odwołania załączono zaświadczenie o dokonanych wpłatach wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. z dnia [...], w którym poinformowano, że w zaświadczeniu o dokonanych wpłatach z dnia 31 lipca 2017 r. błędnie wskazano kwotę alimentów, jakie w 2016 r. otrzymał wierzyciel. Z nowego zaświadczenie wynika, że w 2016 r. wierzyciel nie otrzymał żadnych kwot. Pozostałe ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji strona zasadniczo potwierdza. W szczególności przyznaje, że w 2016 r. otrzymała informację na formularzu PIT 8C, z której wynika, że z tytułu przedawnienia wierzytelności uzyskała przychód, o którym mowa w art. 20 u.p.d.o.f. w kwocie 50 622,75 zł. Kwestią sporną podnoszoną przez stronę była natomiast wykładnia obowiązujących przepisów pod kątem oceny, czy kwota wymieniona w PIT 8C słusznie została wliczona do dochodu rodziny. Skarżąca podniosła, że nie otrzymała w 2016 r. żadnych pieniędzy, a kwota ta została umorzona za lata 2008-2012 z braku możliwości jej ściągnięcia. Nie wzięto także pod uwagę, że Urząd Skarbowy umorzył podatek od kwoty 50 622,75 zł uznając trudną sytuację finansową skarżącej. Podana argumentacja wskazała, że zdaniem strony, tego rodzaju dochód nie powinien być uwzględniany. Innych wniosków organu pierwszej instancji strona nie zanegowała, kwalifikacja prawna tego rodzaju przysporzenia była zatem głównym podniesionym w odwołaniu zarzutem. Kolegium analizując dokumentację zgromadzoną w sprawie doszło do wniosku, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone należycie - organ pierwszej instancji dysponował materiałem dowodowym niezbędnym dla podjęcia rozstrzygnięcia. W zakresie ustalenia sytuacji dochodowej jedynym stwierdzonym uchybieniem jest przywołane powyżej błędne wliczenie do dochodu za 2016 r. kwoty 420,43 zł (organ pierwszej instancji oparł się w tym zakresie na wadliwym jak się okazało zaświadczeniu Komornika Sądowego). Kwota analizowanego dochodu wymagała wobec tego korekty, jednak z uwagi na niską sumę błędnie wliczonego składnika dochodu nie rzutuje to istotnie na sytuację strony (miesięczny dochód na osobę w rodzinie obniża się o 11,68 zł). W rozpatrywanym przypadku zasadniczą kwestią było zatem ustosunkowanie się do ujęcia w dochodzie strony przychodu z tytułu przedawnienia roszczeń wskazanego z formularzu PIT 8C. Z uwagi na zapis cytowanego art. 2 pkt 5a ustawy, kwota ta przesądziła o odmowie prawa do świadczeń. W tym zakresie Kolegium podzieliło stanowisko przedstawione w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r. (sygn. akt III SA/Kr 1795/16, publ. cbosa). Sąd ten podkreślił, że autorzy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ustalili, że "dochodem" rodziny będą te dochody, które będą podlegać opodatkowaniu. Ma to o tyle znaczenie, że zasadniczo powołana ustawa podatkowa przewiduje opodatkowywanie nie tylko faktycznie otrzymanych pieniędzy, ale również tzw. "nieodpłatnych świadczeń". Ze względu na tożsamość zastosowanych rozwiązań, pogląd ten zachowuje aktualność również na tle spraw rozstrzyganych w oparciu o zapisy omawianej ustawy. Przenosząc powyższe na stan niniejszej sprawy Kolegium uznało, że słusznie uzyskany w 2016 r. i wskazany w formularzu PIT 8C przychód wymieniony w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. został wzięty pod uwagę przy obliczeniu dochodu rodziny. Jednocześnie biorąc pod uwagę ustawową konstrukcję dochodu utraconego przyjętą w art. 2 pkt 17 ustawy (katalog zamknięty oparty na enumeratywnym wyliczeniu przypadków, które mogą być potraktowane jako utrata dochodu), ponieważ utraty dochodu z tytułu utraty takiego przychodu w przepisie tym nie ujęto, nie można było go pominąć przy ustaleniu sytuacji dochodowej rodziny. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie mogły podważać działań organów podatkowych, a jak wynika z akt sprawy uznały one za właściwe opodatkowanie dochodu zgłoszonego przez skarżącą w formularzu PIT 8C. Jeżeli skarżąca uważa, że dochód ten nie powinien zostać opodatkowany, względnie winien zostać opodatkowany za inny rok niż 2016, winna wystąpić z korektą zeznania podatkowego do właściwego Urzędu Skarbowego. Ewentualna weryfikacja prawa do świadczeń będzie mogła mieć miejsce dopiero po korekcie zeznania podatkowego. Kolegium zaznaczyło również, iż czym innym jest niepodleganie dochodu opodatkowaniu, a czym innym umorzenie należności podatkowej. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do sądu administracyjnego złożyła B. S. zarzucając: - naruszenie prawa materialnego - art. 2 pkt 4 ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2017r. poz. 1257), poprzez błędne przyjęcie, że wymienione w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obejmują przychód z tytułu przedawnionej wierzytelności, a przez to bezpodstawne zaliczenie kwoty przedawnionego zobowiązania strony z tytułu pożyczki do dochodu dla ustalenia świadczenia z funduszu alimentacyjnego; - naruszenie prawa materialnego - art. 2 pkt 18 ustawy, poprzez nie uwzględnienie zawartej w tym przepisie definicji pojęcia " uzyskania dochodu", która wyczerpująco określa tytuły uzyskanych dochodów, wśród których nie występuje abstrakcyjny dochód z przedawnionych wierzytelności, w tym przypadku pożyczki, a przez to błędne przyjęcie, że matka małoletnich córek - L. S. i N. S. osiągnęła w roku 2016 dochód pozbawiający małoletnią L. S. prawa do świadczenia alimentacyjnego; - naruszenie art. 117 Kodeksu cywilnego, poprzez błędne przyjęcie, że przedawnione roszczenie majątkowe stanowi przychód B. S., pomimo że roszczenie to nie wygasło a po upływie terminu przedawnienia ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może wprawdzie uchylić się od jego zaspokojenia, lecz roszczenie to przekształca się w zobowiązanie naturalne, które nadal istnieje, a dłużnik – B. S. może to zobowiązanie wypełnić, co wyklucza uznanie kwoty zobowiązania jako trwałą korzyść majątkową, mającą wpływ na ustalanie dochodu uprawniającego do uzyskania pomocy przez osoby uprawnione do alimentów. Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała – wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a która to określa tak warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i zasady tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Powyższa ustawa ustanawia przy tym ścisłe kryteria przyznawania przedmiotowych świadczeń niewątpliwie uzależnione ogólnie rzecz ujmując od dochodu wnioskodawcy. I tak w art. 9 ust. 1 powołanej ustawy postanowiono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2 ww. ustawy). Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że podstawową kwestią warunkującą przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi dochód rodziny w przeliczeniu na osobę. Ustawowa definicja dochodu zawarta w art. 2 pkt 4 ustawy stanowi zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, czyli przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032, ze. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych). Z kolei pojęcie "dochód rodziny" oznacza dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, zatem oznacza to sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), a "dochodem członka rodziny" jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. W niniejszej sprawie kluczową kwestią jest dokonanie oceny, czy orzekające w sprawie organy zasadnie przyjęły za dochód wierzytelność w kwocie 50 622,75 zł , innymi słowy czy był to przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f u.p.d.o.f., gdyż dochód ten niewątpliwie miał istotny wpływ na ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, w następstwie którego uniemożliwił przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia. Odwołać się w tym miejscu należy do przepisu art.10 ust.1 u.p.d.o.f. , który określa katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zważyć przy tym należy, że omawiana u.p.d.o.f., poprzez wprowadzenie w pkt 9 w/w art.10 ust.1 pojęcia " innych źródeł" jako źródła przychodów podlegających opodatkowaniu, w przepisie art. 20 ust. 1 konkretyzuje pojęcie "innych źródeł przychodów", poprzez przykładowe wskazanie innych źródeł, używając określenia "w szczególności". I tak zgodnie z tym przepisem należą do nich m.in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i art. 17". Wprawdzie pojęcie "nieodpłatne świadczenie" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.f., tym niemniej w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym, z tego to przede wszystkim względu, że obejmuje ono wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2010r., sygn. akt II FSK 716/09, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2015r., sygn.akt II FSK 1138/13, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2016r., sygn.akt II FSK 2805/13, jak i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09). Wskazać przy tym również należy, odnosząc się do argumentu strony podnoszącej, iż żadnych pieniędzy ze wskazanego tytułu nie otrzymała, że w orzecznictwie przyjęte zostało stanowisko, iż obok pieniędzy i wartości pieniężnych, ustawodawca w art. 11 w/w ustawy o podatku dochodowym (...), za przychody uważa również wartości otrzymanych świadczeń w naturze, "inne nieodpłatne świadczenia", podkreślając, że "przychodem są nie tylko aktywa zwiększające majątek podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów" (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., II FSK 1026/13). Wobec tego rodzaju "nieodpłatnym świadczeniem" jest umorzenie wymagalnych należności ciążących na osobie fizycznej, wynikłych z zawartej przez nią umowy. Rezygnacja z tych świadczeń przez wierzyciela stanowi w istocie zwolnienie dłużnika z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) i oznacza uzyskanie po stronie dłużnika, podlegającego opodatkowaniu nieodpłatnego świadczenia wyrażającego się w zmniejszeniu określonych ciężarów majątkowych. Gdyby nie fakt umorzenia spornych należności, dłużnik byłby zobowiązany do ich uiszczenia, co powodowałoby uszczuplenie jego majątku (por. ww. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 i powoływane tam orzecznictwo). Istotne jest przy tym, że wykazywaniu przychodów z innych źródeł służy formularz PIT-8C ( § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 2014r. w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - Dz. U. z 2014 r., poz.1634). Powyższe ustalenia pozwalają w ocenie Sądu w niniejszej sprawie na stwierdzenie, że kwota wierzytelności, wykazana w deklaracji PIT-8C, jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak jak przyjęły to organy rozstrzygające w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie skarżącej, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. M.K.