II SA/Łd 16/11

Dnia 19 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA: Monika Krzyżaniak Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011 roku przy udziale --- sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy B., na podstawie art. 9 ust. 2, art. 12 ust. 1, 2 art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071, ze zm., dalej K.p.a.) odmówił M. S.-S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia – córkę I. J. Organ I instancji ustalił, iż w dniu 27 września 2010r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek M. S.-S. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki I. J. Do wniosku dołączone były: zaświadczenie Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w T. potwierdzające, że I. S. jest studentką pierwszego roku na kierunku administracja; zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. o wysokości przekazanych kwot wierzycielce tytułem alimentów w roku 2009 oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji za 2 ostatnie miesiące; zaświadczenie o dochodzie członków rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy wystawione na M. S., M. S.-S., I. J. i M. J. Do wniosku dołączone było ponadto zaświadczenie Wójta Gminy B. potwierdzające wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego, pełnomocnictwo I. J. udzielone M. S.-S. do występowania przed organami administracji publicznej i samorządowej w jej imieniu, a także wyrok zaoczny o podwyższeniu alimentów z dnia 24 czerwca 2010r. Na podstawie załączonych dokumentów organ I instancji ustalił, iż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Na tej podstawie organ I instancji odmówił ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. S.-S. podnosząc, iż do wniosku o przyznanie świadczenia nie dołączyła oświadczenia o tym, że sąsiad dzierżawi ziemię jej męża, gdyż nie wiedziała, że było ono potrzebne. Na tej podstawie strona wniosła o ponowne przeliczenie wysokości jej dochodów i przywrócenie świadczenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 pkt 4 i 5, art. 9 ust. 1, 2, 7, 8 i 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, póz. 992 ze zm.) oraz § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2010r., Nr 123, poz. 836) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. powołało się na art. 9 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Jednakże, jak stwierdził organ odwoławczy podstawowym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o to świadczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy. Stosownie do treści powołanego przepisu świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Następnie organ II instancji wyjaśnił, iż w zakresie definicji "dochodu" oraz "dochodu rodziny" ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 4 i 5 odsyła do dyspozycji art. 3 pkt 1 i art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zatem z definicją "dochodu" zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód to między innymi przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do koszów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochodem są również inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Stosownie do treści art. 9 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm.). Art. 9 ust. 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, iż w przypadku gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się. "Dochodem rodziny", zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Dalej organ odwoławczy ustalił, iż dochód osiągnięty w 2009r. w rodzinie M. S.-S. stanowiący podstawę ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniósł 35.101,65 zł, co daje kwotę 2.925,14 zł miesięcznie. Dochód miesięczny rodziny w przeliczeniu na osobę to kwota 731,28 zł. Natomiast zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Organ odwoławczy uznał ponadto, iż aby w postępowaniu w przedmiocie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego pominąć dochody z gospodarstwa rolnego, umowa dzierżawy musi zostać zawarta w formie pisemnej i spełniać wymogi wynikające z art. 9 ust. 8 ustawy. Zawarta przez M. S. – ojczyma I. J. – w 2000r. umowa dzierżawy nie miała na celu zaprzestania prowadzenia przez niego działalności rolniczej, nie została zawarta w formie pisemnej, ani zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków Starostwa Powiatowego. Zatem zawarcie przez męża wnioskodawczyni ustnej umowy dzierżawy nie dało podstaw do pominięcia wydzierżawionego gruntu przy ustalaniu dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wydzierżawiony grunt jest bowiem nadal własnością właściciela i stanowi część jego gospodarstwa rolnego. Bez względu na fakt, czy ziemia uprawiana jest bezpośrednio przez właściciela, czy jest oddana w dzierżawę, dochód ustala się tak samo, biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego. Na koniec organ II instancji podkreślił, że decyzje wydawane na podstawie przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają charakter związany, co oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczenia, nawet w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego o niewielką kwotę. Na ostateczną decyzją organu odwoławczego skargę do sądu administracyjnego wniosła pełnomocnik I. J. – M. S.-S., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie pełnomocnika skarżącej organ administracji nie wziął pod uwagę oświadczenia sołtysa, iż ziemię dzierżawi i opłaca podatki od stycznia 2000r. A. M. Poza tym nie poinformowano jej o konieczności uzupełnienia braków w formie umowy potwierdzonej przez Starostwo Powiatowe, natomiast w uzasadnieniu decyzji organu I instancji jest wpisane nazwisko I. S., a powinno być I. J. Podobnie źle jest wpisane imię dzierżawcy w zaskarżonej decyzji, wpisano bowiem M. M., a powinno być A. M.. Wreszcie pełnomocnik skarżącej zarzuciła nieprawidłowe ustalenie dochodu w rodzinie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest ustalenie przez organ administracji wysokości dochodu w rodzinie, w tym zasadność uwzględnienia przy jego ustalaniu dochodu z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2 ustawy). Następnie należy wskazać, iż zgodnie z art. 9 ust. 7 ustawy w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm.). Ustalając zaś dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Z cytowanych przepisów wynika domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy faktycznie pracuje się w tym gospodarstwie, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie (w dzierżawę lub w użytkowanie). Jedynie zatem w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w art. 9 ust. 8 pkt 1 – 3 ustawy przeniesienie posiadania gospodarstwa z właściciela na posiadacza zależnego powoduje, że dochód z gospodarstwa rolnego ustala się z pominięciem gruntów oddanych w dzierżawę. Skoro ten przepis ustanawia wyjątek od reguły, to należy interpretować go ściśle. Stanowisko takie wielokrotnie znalazło poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2009r. w sprawie o sygn. akt I OSK 3/09, LEX nr 580284; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2009r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 689/09, LEX nr 573405; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 17 marca 2099r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 62/09, LEX nr 512816). W związku z tym należy rozstrzygnąć, czy zawarte przez M. S. umowy dzierżawy są umowami, o których mowa w art. 28 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008r., Nr 50, poz. 291 zez zm.). Umowa dzierżawy spełniająca warunki wynikające z powołanych przepisów musi być bowiem zawarta przez emeryta lub rencistę. Stosownie bowiem do tych przepisów, umowa dzierżawy zawierana jest w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała. Wydzierżawiającym jest więc zawsze emeryt lub rencista w rozumieniu przepisów tej ustawy, gdyż wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą (art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Zawarcie natomiast przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy (spełniającej ustawowe warunki) pozwala na uznanie, iż rolnik zaprzestał tej działalności. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie organ administracji prawidłowo ustalił wysokość dochodu w rodzinie, z uwzględnieniem dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Umowa dzierżawy gruntów rolnych, na które powołuje się pełnomocnik skarżącej, nie zostały zawarte przez emeryta lub rencistę zaprzestającego prowadzenia działalności rolniczej. Nie może więc budzić wątpliwości, że umowa ta nie spełnia ustawowego warunku, który przy ustalaniu dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego, pozwala na niewliczanie do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego obszarów rolnych oddanych w dzierżawę. Ustalony przez organ administracji dochód rodziny, choć nieznacznie, to jednak przekracza kryterium ustawowe, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy, co oznacza, iż zasadnie odmówiono skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem składu orzekającego powołane przez skarżącą zarzuty nie mają w niniejszej sprawie wpływu na jej rozstrzygnięcie, a postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, 77 i 80 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. j.m.