II SA/Łd 170/15

Dnia 15 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy. a.bł. M. K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy. M. K. wniosła sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, co wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Strona podkreśliła, iż osiąga bardzo niskie dochody, na poziomie 2.000 zł, które nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania siebie i syna. Posiadana przez skarżącą nieruchomość wymaga ponoszenia regularnych i wysokich kosztów, a jej ewentualna sprzedaż nie jest możliwa w krótkim czasie, który pozwoliłby na pozyskanie środków pieniężnych. Sprzedaż ruchomości, w postaci samochodów, również nie jest możliwa ze względu na brak zgody współwłaściciela. Z analogicznych względów nie jest możliwe zadysponowanie posiadanych przez stronę oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast wydatki to koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W stanie faktycznym sprawy skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wskazała, iż osiąga dochód w kwocie 2.000 zł netto. Rodzina strony składa się z niej i syna. Skarżąca posiada nieruchomości (dom o powierzchni 200 m2 oraz grunt o powierzchni 4,3 ha) oraz oszczędności w kwocie 300.000 zł. Strona jest współwłaścicielką trzech samochodów (Porsche Cayenne rocznik 2004, Mercedes S Klasse rocznik 1998 i Mercedes CL rocznik 2001). Zgodnie z oświadczeniem skarżącej ponosi ona wydatki w postaci energii elektrycznej (ok. 300 zł miesięcznie), ogrzewania (ok. 1.000 zł miesięcznie), podatku od nieruchomości (ok. 25 zł miesięcznie), ubezpieczenia nieruchomości (ok. 83 zł miesięcznie) oraz telewizja i telefon (200 zł miesięcznie) w łącznej kwocie ok. 1.608 zł miesięcznie. Skarżąca podkreśliła jednocześnie, iż jest matką samotnie wychowującą dziecko i nie otrzymuje alimentów. W sprzeciwie strona uzupełniła powyższe informacje wskazaniem, że bardzo niskie dochody w kwocie 2.000 zł nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania jej i syna. Koszty utrzymania nieruchomości, których skarżąca jest właścicielką są bardzo wysokie. Samochody są objęte współwłasnością i nie mogą być sprzedane. Także wydatkowanie zgromadzonych oszczędności z analogicznych powodów nie jest możliwe. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). W ustalonym stanie faktycznym sąd ocenił, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż sytuacja finansowa skarżącej pozwala na sfinansowanie wpisu od skargi. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącej przemawia dochód, jak i majątek posiadany przez stronę. Przede wszystkim jednak zgromadzone przez stronę oszczędności w kwocie 300.000 zł pozwalają na uiszczenie wpisu od skargi, a oceny w tym zakresie nie zmienia fakt, iż oszczędności te są wspólne. Kwota zgromadzonych oszczędności jest wysoka, zatem poczynienie z niej wydatku celem uiszczenia wpisu od skargi nie poskutkuje znacznym uszczerbkiem. W ocenie sądu okoliczności, iż skarżąca posiada stałe, miesięczne źródło dochodu (zasiłek macierzyński), nawet przy uwzględnieniu wskazanych kosztów utrzymania domu, oraz oszczędności uzasadniają twierdzenie, iż skarżąca może bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny ponieść koszty sądowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując sąd ocenił, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. a.bł.