II SA/Łd 1752/03

Dnia 25 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi J. S. na uchwałę Rady Gminy w M. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów do projektu planu miejscowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Rady Gminy M. na rzecz J. S. kwotę [...] tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu do daty uprawomoc- nienia się wyroku. II SA/Łd 1752/03 U z a s a d n i e n i e Rada Gminy M. podjęła w dniu [...] uchwałę Nr [...] w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy M., a następnie w dniu [...]- uchwałę Nr [...] w sprawie zmiany uchwały Nr [...] z dnia [...]. Po wyłożeniu do publicznego wglądu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego południowej części gminy M., w dniu 13 sierpnia 2003 r. zarzut do ww. projektu wniósł J. S., właściciel nieruchomości położonej w R., gmina M., oznaczonej jako działka nr 81, dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...]. Zarzucił, że projektowany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego bezprawnie ogranicza przysługujące mu prawo własności przedmiotowej nieruchomości, a także bezprawnie pozbawia go posiadania tej części nieruchomości, która według ustaleń planu znajduje się w obrębie obwodnicy do drogi szybkiego ruchu K. - W. Na uzasadnienie swoich twierdzeń wskazał, że projekt do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego południowej części gminy M. przewiduje budowę drogi dojazdowej do trasy szybkiego ruchu K. - W., co zmieni funkcję m.in. należących do niego gruntów. Nieruchomość stanowiąca jego własność znajdzie się w samym centrum planowanej inwestycji - obwodnicy, która będzie ją w części okalać, czyniąc technicznie niemożliwym zorganizowanie do niej jakiegokolwiek dojazdu, a tym samym prowadzenie na niej działalności rolniczej i korzystanie ze znajdujących się na niej budynków. Autor zarzutu zostanie więc faktycznie pozbawiony możliwości korzystania ze swojej nieruchomości. Wnoszący zarzut podkreślił również, że teoretycznie dopuszczona w projekcie planu kontynuacja dotychczasowego sposobu użytkowania przedmiotowego terenu będzie dalece utrudniona, jeśli nie niemożliwa, wobec wprowadzenia w omawianej strefie nieprzekraczalnych linii zabudowy i stref ochronnych. Według J. S. ingerencja w istniejące zagospodarowanie gruntów stanowiących prywatną własność została w omawianym przypadku posunięta zbyt daleko i dlatego wniósł o dokonanie w projekcie planu zmian, które pozwoliłyby pogodzić interes publiczny z interesem prywatnym. W dniu 15 października 2003 r., działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj.: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) oraz art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 ze zm.), Rada Gminy M. podjęła uchwałę w sprawie odrzucenia zarzutu w całości. W uchwale podniesiono, że ustalenia planu miejscowego kształtują sposób wykonywania prawa własności nieruchomości, a jego rolą jest ustalanie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu. Zwrócono uwagę, że projekt planu przeznaczył część działki nr 81 na cele publiczne, polegające na rozbudowie istniejącego węzła komunikacyjnego drogi krajowej nr [...] z drogą wojewódzką nr [...]. Taka rezerwa była od wielu lat sygnalizowana w kolejnych opracowaniach programowo-przestrzennych wykonywanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Ponadto projekt planu nie proponuje nowych elementów systemu komunikacyjnego, lecz jedynie rozbudowę istniejącego węzła, w celu dostosowania go do układu funkcjonalnego, przestrzennego i rozwiązań technicznych zgodnych z obowiązującymi przepisami. Stwierdzono również, że uchwalenie planu miejscowego nie pozbawia prawa własności, ani możliwości dochodzenia roszczeń z prawem własności związanych. Powołano art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym, regulujący roszczenia właściciela gruntu wobec gminy w przypadku, gdy w związku z uchwaleniem planu korzystanie przez właściciela z nieruchomości lub jej części, w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone. Wskazano również, iż w przypadku braku porozumienia możliwe będzie wszczęcie procedury wywłaszczeniowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Na uchwałę z dnia [...] odrzucającą zarzut do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego południowej części gminy M., skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. S. Zażądał stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że organ podejmujący uchwałę pominął przepisy prawa ograniczające swobodę władczego działania organów administracji, jeśli chodzi o kształtowanie sposobu wykonywania prawa własności w ustaleniach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zdaniem skarżącego organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do zapobieżenia powstaniu szkody, czy choćby zminimalizowania jej wielkości. W ocenie autora skargi w zaskarżonej uchwale brak właściwego uzasadnienia odnośnie zarzutu naruszenia jego interesu prawnego i przyjęcie z góry nadrzędności interesu publicznego nad interesem jednostki. Uzasadnienie uchwały nie zawiera wyjaśnienia, na czym polega interes publiczny w realizacji planowanego przedsięwzięcia i dlaczego usprawiedliwia on ograniczenie praw podmiotowych jednostki. Autor skargi nie zgadza się również z twierdzeniem, że planowana budowa drogi jest jedynie kontynuacją i potwierdzeniem poprzednich zamierzeń zawartych dotychczasowym planie zagospodarowania przestrzennego, na podstawie którego uzyskał pozwolenie na użytkowanie należących do niego gruntów na cele rolnicze i mieszkalne, co z kolei umożliwiło mu wzniesienie na przedmiotowej nieruchomości budynków mieszkalnych, gospodarskich i szklarni. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy M. wniosła o oddalenie skargi. Poinformowała jednocześnie, że uchwałą Rady Gminy M. Nr [...] z dnia [...] w sprawie sposobu wykonywania uchwał o przystąpieniu do sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego, dokonano podziału terenu objętego planem na dwa etapy realizacji. Z pierwszego etapu realizacji wyłączony został teren przeznaczony pod rozbudowę spornego węzła komunikacyjnego do realizacji w drugim etapie, który nastąpi po podjęciu odrębnej uchwały Rady Gminy M. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że stosownie do treści art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717) do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz planów zagospodarowania przestrzennego województw, w stosunku do których podjęto uchwałę o przystąpieniu do sporządzania lub zmiany planu oraz zawiadomiono o terminie wyłożenia tych planów do publicznego wglądu, ale postępowanie nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej uchwały należy wyjaśnić, że zadania własne gminy, w ramach zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, obejmują także sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn zm.). Uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego należy do wyłącznej właściwości rady gminy (art. 18 ust. 2 pkt 5 powołanej ustawy o samorządzie gminnym). Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest przepisem gminnym, jak wprost stanowi art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r., Nr 15, poz. 139 ze zm.). Oznacza to, że plan miejscowy, jako przepis gminny w rozumieniu art. 7 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, stanowi część systemu prawnego państwa, jednakże obowiązuje na obszarze gminy (por. R. Hauser, E. Mzyk, Z. Niewiadomski, M. Rzążewska: Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym z komentarzem i przepisami wykonawczymi. Warszawa 1995 r., s. 28). Ustalanie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu należy zatem do zadań własnych gminy, o czym mowa także w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Gminie, na podstawie upoważnień ustawowych, przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy (art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Każda zmiana planu miejscowego jest więc zmianą przepisu gminnego i wymaga zachowania takich samych warunków jak przygotowanie samego planu (art. 12 ust. 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym). Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym, w odróżnieniu od poprzedzającej ją ustawy z dnia 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1989 r. Nr 17, poz. 99 ze zm.), przewiduje po raz pierwszy nie tylko szczegółową procedurę przygotowania i uchwalenia planu, ale zawiera też gwarancje procesowe dla zainteresowanych w postaci możliwości wnoszenia protestów i zarzutów do projektu planu, uregulowanych w art. 23 i 24 tej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 1997 r., II SA/Kr 1648/96 - ONSA 1997, z. 4, poz. 176). Postępowanie w sprawach protestu i zarzutu, wnoszonych do projektu planu miejscowego, regulują przepisy art. 23 i 24 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, z tym że uchwałę rady gminy o odrzuceniu zarzutu w całości lub w części wnoszący zarzut może zaskarżyć do sądu administracyjnego. Także uchwała o odrzuceniu protestu może być zaskarżona do tego Sądu, w trybie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym. Z powyższego wynika, że samodzielność samorządu terytorialnego w rozwiązywaniu lokalnych zagadnień dotyczących zachowania ładu przestrzennego i racjonalnego wykorzystania gruntów na cele inwestycyjne, wyraża się w kompetencji do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Samodzielność ta jednakże nie oznacza w żadnym wypadku dowolności w działalności samorządu w przedmiotowym zakresie, a także doznaje pewnego rodzaju ograniczenia, szczególnie wobec konieczności przestrzegania poszczególnych etapów stanowienia przepisu gminnego, jakim jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego i rygorystycznego uregulowania procesu legislacyjnego przy stanowieniu tego prawa miejscowego. Zgodzić należy się z poglądem, że jest to w pełni uzasadnione choćby powszechnym obowiązywaniem przepisu gminnego oraz koniecznością ustanowienia gwarancji rozpatrzenia wniosków dla podmiotów uczestniczących w postępowaniu, mającym na celu sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (por. R. Hauser..., op.cit., s. 59-60). Zarzut, o którym mowa w art. 24 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym, należy wnieść na piśmie, w terminie nie dłuższym niż 14 dni, po upływie okresu wyłożenia projektu (ust. 2). Rada gminy rozstrzyga w drodze uchwały o uwzględnieniu bądź o odrzuceniu zarzutu (ust. 3). Uchwała taka powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne oraz należy ją doręczyć wnoszącemu zarzut (ust. 3 w związku z ust. 4 art. 24). Przesłanki dopuszczalności skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na uchwałę, o której mowa w art. 24 ust. 4 powołanej ustawy, zostały wyczerpująco wymienione w tym przepisie. Skarga z art. 24 ust. 4 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym przysługuje wnoszącemu skargę na uchwałę o odrzuceniu zarzutu w całości lub w części (nie służy zatem na uchwałę uwzględniającą zarzut) w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały o odrzuceniu zarzutu w całości lub w części, zawierającej uzasadnienie faktyczne i prawne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy na początku stwierdzić, że prawo własności nie jest prawem absolutnym, a więc prawem niczym w swojej treści nie ograniczonym. W systemie prawa polskiego najpełniejszą definicję prawa własności zawiera art. 140 Kodeksu cywilnego. Według tego przepisu, wyznacznikami granic własności są ustawy i zasady współżycia społecznego, a wyznacznikiem sposobu korzystania przez właściciela z przysługującego mu prawa, jest społeczno - gospodarcze przeznaczenie tego prawa. Trzeba też wskazać, że większość ograniczeń prawa własności ma charakter publicznoprawny i wynika z prawa administracyjnego. Także Trybunał Konstytucyjny, jak wynika z poglądów wyrażanych w jego orzecznictwie, stoi na stanowisku, że pojmowanie prawa własności jako prawa absolutnego do rzeczy, prowadziłoby w wielu wypadkach do naruszenia praw innych podmiotów, a nawet mogłoby obrócić się przeciwko samym właścicielom rzeczy (por. przykładowo orzeczenia TK: z dnia 20 kwietnia 1993 r., P6/92; OTK z 1993 r., cz. I, s. 89 i nast. oraz z dnia 25 maja 1999 r., SK 9/98; OTK ZU z 1999 r., Nr 4, poz. 78, s. 410-411). Ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami prawa, sposób wykonywania prawa własności (art. 33 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym). Powyższe oznacza, że samo zakwestionowanie ograniczenia prawa własności, ale wynikającego z wykonywania obowiązujących ustaw, nie mogłoby prowadzić do uwzględnienia skargi w sprawie niniejszej. Stosownie bowiem do przyjętej przez ustawodawcę zasady władztwa planistycznego gminy (jak to wyjaśniono wcześniej), wyrażającej się w tym, że ustalanie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu, należy do zadań własnych gminy, gmina samodzielnie gospodaruje przestrzenią, jednak nie może tego czynić dowolnie, a przysługujące jej władztwo doznaje ograniczeń, wynikających z konstytucyjnie chronionego prawa własności (art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Spełnienie przez radę gminy wymogów wynikających z przepisu art. 24 ust. 3 ustawy, następuje tylko wówczas, gdy uzasadniono w sposób nie budzący żadnych wątpliwości brak możliwości uwzględnienia zgłoszonego przez stronę skarżącą żądania w zakresie przeznaczenia określonego obszaru, w świetle prowadzonej przez organy gminy polityki przestrzennego zagospodarowania gminy. Oznacza to, że naruszenie obowiązku uzasadnienia faktycznego i prawnego uchwały o odrzuceniu wniesionego zarzutu (obowiązku wynikającego z art. 24 ust. 3 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym), nie pozostaje bez wpływu na ocenę legalności uchwały rady gminy w tej sprawie i może stanowić przesłankę do stwierdzenia jej nieważności. Skoro, jak to już wcześniej zostało wskazane, celem instytucji "zarzutu" jest ochrona interesu indywidualnych obywateli w procesie planowania przestrzennego, to obowiązkiem każdej rady gminy jest rozpatrzenie zarzutów zgłoszonych do projektu planu miejscowego, pod kątem możliwości ochrony interesu prawnego osoby zgłaszającej zarzut, co jednocześnie oznacza obowiązek wnikliwego i wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, i to zarówno zgłoszonych przez składających zarzuty, jak i wynikających z obiektywnej oceny zasadności podejmowanych rozstrzygnięć planistycznych. Rozstrzygnięcia projektu planu zagospodarowania przestrzennego powinny znaleźć umocowanie w obowiązującym prawie, przy czym przez "obowiązujące prawo" nie można rozumieć tylko przepisów ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i ustawy o samorządzie gminnym. Odnosząc ten stan prawny do stanu sprawy niniejszej, należało uznać, że treść uzasadnienia zaskarżonej uchwały, nie potwierdza rozważenia przez Radę Gminy M. wszystkich prawem przewidzianych przesłanek niezbędnych do uchwalenia kwestionowanego projektu planu, o których była mowa wcześniej. W szczególności podnieść w tym miejscu należy, że treścią wniesionego zarzutu jego autor podniósł, iż planowana obwodnica będzie okalać jego nieruchomość w około 1/3 części. Spowoduje to efekt w postaci braku możliwości zorganizowania jakiegokolwiek do niej dojazdu, a co za tym idzie skarżący pozbawiony zostanie możliwości prowadzenia na gruncie dotychczasowej działalności rolniczej. Tymczasem na spornej działce znajdują się budynki mieszkalne, gospodarcze oraz szklarnie, a planowana trasa komunikacyjna również ze względów ekologicznych, zniweczy możliwość prowadzenia działalności rolniczej. Zaskarżona uchwała odrzucająca wniesiony zarzut umotywowana została w sposób niezwykle lakoniczny i tak naprawdę powołano się jedynie na dwie okoliczności, tj. na to, że: 1. interes publiczny wymaga przystosowania istniejącej drogi krajowej nr [...] relacji W.-W. do parametrów drogi ekspresowej (...), 2. w przypadku ograniczenia korzystania z nieruchomości właścicielowi przysługują roszczenia, o których mowa w art. 36 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Takie uzasadnienie uchwały, zdaniem sądu, nastąpiło bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla stwierdzenia zaistnienia przesłanek do odmowy uwzględnienia zarzutu. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut do projektu planu jest indywidualnym środkiem prawnym opartym na indywidualnym interesie prawnym wnoszącego. Dlatego odpowiedź na ten zarzut (zwłaszcza odpowiedź negatywna) powinna dotyczyć właśnie jego indywidualnej i konkretnej sytuacji i powinna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały (vide wyrok NSA z dnia 10 lipca 2002 r., sygn. akt II S.A./ Kr 472/2002). W rozpoznawanej sprawie w żaden sposób nie wyjaśniono, jakie to uwarunkowania techniczne uniemożliwiają np. rozbudowę istniejącego węzła komunikacyjnego kosztem innych nieruchomości, dlaczego koncepcja programowa tejże rozbudowy przygotowana przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad jest jedynym możliwym wariantem realizacji inwestycji. Wszystkie te kwestie niewątpliwie wskazują na brak zamiaru pogodzenia przez organ planistyczny interesu publicznego i prywatnego interesu autora skargi. W tym stanie rzeczy uprawniony byłby zarzut dowolności oraz uwzględnienia jedynie interesu ogólnego, ze szkodą dla interesu strony skarżącej, co jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP). Zgodzić się przy tym należy z wyrażonym już w orzecznictwie sądowym poglądem, że wymóg rozpatrzenia zarzutu nie jest spełniony, gdy mimo zgłoszenia ich radzie, a priori zakłada się brak możliwości dokonania jakichkolwiek zmian w projekcie planu, a sesja służy uzasadnieniu proponowanego, jako jedynie możliwego rozwiązania projektu planu miejscowego, a nie rozpatrzeniu zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 1997 r., II SA/Łd 1514/97; ONSA 1998, z. 4, poz. 124). Niewątpliwie przesłanka nieważności uchwały o odrzuceniu zarzutu wystąpi wówczas, gdy uzasadnienie takiej uchwały jest na tyle lakoniczne, że nie wynika z niego jednoznacznie, iż wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały przez organy gminy wyjaśnione i ocenione, a Sąd nie ma możliwości weryfikacji postępowania organów gminy w ramach uprawnień wynikających z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd administracyjny, który orzeka na podstawie akt sprawy może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd w składzie niniejszym prezentuje pogląd, że przepis art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest równoznaczny z uprawnieniem do zastępowania przez Sąd organu zobowiązanego do podjęcia rozstrzygnięcia i orzekania w jego zastępstwie. Odrzucając zarzut strony skarżącej w sprawie niniejszej, należało zatem wykazać w sposób niewątpliwy, że organ rozpatrzył wszystkie zastrzeżenia strony skarżącej w trybie określonym w art. 24 ust. 3 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i dokonał pełnej oceny rodzaju naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia wnoszącego zarzut, z jednoczesnym wykazaniem, że zamierzona treść nowego planu pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem i w granicach przysługującego gminie władztwa planistycznego (por. wyrok NSA z dnia 31 sierpnia 1998 r., IV SA 695/98; ONSA 2000, z. 1, poz. 16). Ponadto Rada Gminy rozpatrując zgłoszony zarzut nie może tak jak w rozpoznawanej sprawie powoływać się na interes ogólny jako jedyne kryterium zasadności podejmowanych rozstrzygnięć planistycznych. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 147 § 1 oraz art. 152 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 i 3 sentencji. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - pkt 2 wyroku.