II SA/Łd 217/14

Dnia 10 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. LS Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 2 pkt 4, 5, 5a, 17 lit. c, 18 lit. d, art. 9 ust. 2, 3 i 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) oraz art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.), w wyniku rozpatrzenia wniosku A. B., orzekł o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na M. J. na okres od 1 października 2013 r. Organ podał, że dnia 11 października 2013 r. A. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2013/2014. Mając na względzie dokumenty dołączone do wniosku organ ustalił, że dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty przez A. B. w 2012 r. wyniósł 13688,95 zł, z kolei dochód utracony męża A. B. w 2012 r. wyniósł 13106,95 zł, a w miesiącu marcu 2013 r. - 1743,09 zł. Miesięczny dochód rodziny po zastosowaniu instytucji dochodu uzyskanego i utraconego wyniósł 2883,84 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 961,28 zł miesięcznego dochodu. W związku z powyższym ustalono, iż miesięczny dochód przekroczył ustawowy próg dochodowy wynoszący 725,00 zł, który uprawniałby do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu A. B. wyjaśniła, że wyrokiem sądowym przyznane zostało jej świadczenie alimentacyjne na rzecz M. J. od byłego partnera, będącego ojcem dziecka. Świadczenie zostało przyznane bez względu na dochód, a wypłaty następowały zgodnie z wyrokiem sądowym. Aktualnie pozostaje w związku małżeńskim ze S. B., który nie jest zobowiązany do łożenia na utrzymanie M. J. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustala się co do zasady na podstawie przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a więc w przedmiotowej sprawie za rok kalendarzowy 2012, gdyż prawo do świadczeń ustalane jest na okres zasiłkowy 2013/2014. Organ przytoczył definicję dochodu w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych i po przeanalizowaniu dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ przeanalizował sytuację materialną rodziny A. B. Organ przytoczył treść art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podał, że A. B. zawarła związek małżeński dnia 15 czerwca 2013 r., a więc S. B. stał się członkiem rodziny od czerwca 2013 r. Zatem w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do dochodu rodziny A. B. należy doliczyć dochód uzyskany przez S. B. w miesiącu lipcu 2013 r, a nie dochód za miesiąc marzec 2013 r., jak to uczynił organ I instancji. Dochód rodziny A. B. został ustalony w oparciu o zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł-Ś oraz zaświadczenie ZUS o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2012 r. A. B. i decyzję ZUS z dnia 26 marca 2013 r. dotyczącą wysokości emerytury S. B. Na podstawie tych danych organ odwoławczy ustalił, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 961,67 zł, a zatem przekroczył kryterium ustawowe wynikające z art. 9 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem organu II instancji wyliczenie organu I instancji ustalające miesięczny dochód na kwotę 961,28 zł jest obarczone błędem. Nieprawidłowość ta nie ma jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem i w tym przypadku przekroczone zostaje kryterium dochodowe, stanowiące podstawę do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podniósł, że S. B. od momentu zawarcia związku małżeńskiego jest członkiem rodziny A. B. i w związku z tym jego dochody uzyskane dopiero od tego momentu podlegają doliczeniu do dochodu rodziny uprawniającego do przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Osobą zobowiązaną do alimentacji jest H. J., który jednak nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji. Osoba zobowiązana do alimentacji w myśl ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) jest zobowiązana w pierwszej kolejności do dostarczania środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Państwo wspiera jedynie osoby, które nie otrzymują należnego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Według Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. warunkiem koniecznym otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Świadczenie przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekroczy kwoty 725 zł, przy czym przyznawanie świadczeń nie jest pozostawione uznaniu organów administracji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 stycznia 2014 r. A. B. ponownie podniosła, że jest matką M. J., na którego Sąd przyznał alimenty od ojca w wysokości 350 zł miesięcznie. Skarżąca postawiła pytania, czy obecny małżonek ma obowiązek świadczyć na utrzymanie jej dziecka oraz na jakiej podstawie fundusz alimentacyjny ściągnął z Urzędu Finansów zarobki obecnego męża z lat 2011 i 2012 wraz ze składkami skoro zawarła związek małżeński dopiero w 2013 r. Skarżąca podniosła również, że obecnie pozostaje bez pracy, co wpływa na pogorszenie jej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga A. B. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej także jako "p.p.s.a.") sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia nieważności lub niezgodności z prawem zaskarżonego aktu, jeżeli zachodzą przyczyny określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm., dalej także jako "ustawa"). W pierwszej kolejności należy wskazać, że przewidziane w ustawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowią formę pomocy państwa skierowaną do rodzin o najniższych dochodach, które nie otrzymują należnego wsparcia od osób zobowiązanych do alimentacji. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie ma charakteru uznaniowego. Uzyskanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego uwarunkowane jest łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w ustawie. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie syn skarżącej M. J. jest osobą uprawnioną zgodnie z definicją art. 2 pkt 11 ustawy z uwagi na okoliczność, że posiada ustalone prawo do świadczeń alimentacyjnych od ojca H. J., przy czym podkreślenia wymaga fakt, że egzekucja tych świadczeń na podstawie tytułu wykonawczego okazała się bezskuteczna. Potwierdzenie stanowi zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł-Ś z dnia 24 września 2013 r. Poza tym z akt sprawy wynika, że M. J. jest osobą, która nie ma ukończonego 18 roku życia, a zatem spełnia następną przesłankę konieczną do przyznania świadczenia określoną w art. 9 ust. 1 ustawy. W dalszej kolejności należy wskazać, że warunkiem niezbędnym przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego z art. 9 ust. 2 ustawy. Organ zobligowany jest wydać decyzję odmawiającą przyznania prawa do świadczenia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, obliczony zgodnie z zasadami określonymi w ustawie, przekracza kwotę 725 zł. W tym miejscu wyjaśnić należy, że przez dochód na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy rozumieć dochód, o którym mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) W myśl art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza sumę przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, przy czym dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie i zdrowotne oraz inne, enumeratywnie wymienione dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym co już wyżej nadmieniono dochód rodziny winien uwzględniać dochody uzyskane przez członków rodziny za rok poprzedzający okres świadczeniowy. Jak wynika z akt administracyjnych A. B. dnia 11 października 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia alimentacyjnego na okres świadczeniowy od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. Zatem rokiem poprzedzającym okres świadczeniowy w niniejszej sprawie był rok 2012. Ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na osobę w rodzinie powinno nastąpić przez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny z takiego okresu, a następnie podzielenie tak uzyskanej kwoty przez 12 miesięcy i przez liczbę osób w rodzinie. Na dochód rodziny A. B. w 2012 r. złożyły się dochody przez nią uzyskane w łącznej kwocie 13688,95 zł. Należy jednak mieć na uwadze, że w przypadku zmian w wysokości dochodu w rodzinie na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia alimentacyjnego przy obliczeniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny zmiany te należy uwzględnić zgodnie z dyspozycją ustawy. Stosownie do brzmienia art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy winien być zatem również doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a tak otrzymana całkowita kwota podzielona przez 12 miesięcy oraz liczbę członków rodziny. Ustawową przesłanką do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku kalendarzowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a więc dochód ten również należy liczyć w stosunku rocznym (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r. o sygn. akt II SA/Lu 440/12, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2011 r. o sygn. akt II SA/Bk 797/11, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r. o sygn. akt II SA/Sz 353/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przeciwnym razie jednorazowe doliczenie kwoty dochodu uzyskanego w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia, decydowałoby w sposób znaczący o przyznaniu takiego świadczenia i pozbawiałoby wsparcia rodzinę o stosunkowo niskich dochodach. Praktyka taka stałaby w sprzeczności art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483 ze zm.), stanowiącym że rodziny w trudnej sytuacji materialnej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Ponadto podkreślić należy, że stosownie do art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w ustawie mowa o rodzinie rozumie się przez to również małżonka rodzica osoby uprawnionej. Zatem małżonek rodzica osoby uprawnionej, mimo iż nie jest ojcem dziecka uprawnionego do świadczenia, w myśl wymienionej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest objęty zakresem pojęcia rodziny. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić można, że S. B. winien być zaliczony do rodziny A. B., bowiem w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pozostawał w związku małżeńskim z wnioskodawczynią. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy zawarcie związku małżeńskiego przez A. B. nastąpiło w miesiącu czerwcu 2013 r. S. B. stał się zatem wówczas członkiem jej rodziny. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych zmianę składu osobowego rodziny należy uwzględniać przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem może wpływać na zmianę sytuacji dochodowej rodziny. Pomoc osobom uprawnionym do alimentów winna uwzględniać aktualną sytuację dochodową rodziny osoby uprawnionej. Uzyskanie dochodu na gruncie ustawy obejmuje swoim zakresem również okoliczność zawarcia związku małżeńskiego z osobą zatrudnioną lub pobierającą inne świadczenia, jak np. emeryturę lub rentę (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2013 r. o sygn. akt II SA/Sz 353/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 września 2013 r. o sygn. akt II SA/Po 758/13, wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 lutego 2011 r. o sygn. akt II SA/Ke 17/1, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia 26 marca 2013 r. dotyczącej przeliczenia emerytury, S. B. od dnia 1 czerwca 2013 r. uprawniony był do poboru emerytury w wysokości 1744,26 zł miesięcznie. Zatem słusznie wskazał organ II instancji w zaskarżonej decyzji, iż do dochodu rodziny za rok kalendarzowy 2012 r., stanowiącego podstawę do wyliczenia przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny w niniejszej sprawie, należało doliczyć dochód uzyskany przez męża wnioskodawczyni – S. B. w miesiącu lipcu 2013 r., zgodnie z uregulowaniami art. 9 ust. 4a ustawy. Organ II instancji nieprawidłowo jednak dodał dochód S. B. z miesiąca lipca 2013 r. do kwoty dochodu A. B. podzielonego wcześniej przez 12 miesięcy, gdyż dochód ten winien wpierw być doliczony do kwoty dochodu A. B. za rok poprzedzający i dopiero tak wyliczona kwota, jak już wyżej wyjaśniono, powinna być podzielona przez 12 miesięcy i liczbę członków rodziny. Ponownie należy podkreślić, że dochód rodziny należy liczyć w stosunku rocznym, również w przypadku uzyskania dochodu, o którym mowa w art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stąd wyliczenia dokonane przez organy na potrzeby niniejszego postępowania opatrzone zostały błędem. Wskazane nieprawidłowości w zakresie ustalenia dochodu rodziny A. B. miały istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a W ponownie prowadzonym postępowaniu organ II instancji ponownie wyliczy dochód niezbędny dla ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. J. na okres świadczeniowy 2013/2014 na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniając przedstawione wyżej uwagi. d.j.