II SA/Łd 222/24

Dnia 18 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Tomasz Porczyński, , Protokolant Starszy specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 23 stycznia 2024 r. nr KO.4113.38.2023 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego prowadzonego w związku ze zgłoszeniem zamiaru wycięcia drzew uchyla zaskarżoną decyzję. lp Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r., nr KO.4113.38.2023 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." - po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z dnia 26 listopada 2023 r., znak: GRP.6131.284.2023 o umorzeniu postępowania administracyjnego w związku ze zgłoszeniem zamiaru wycięcia drzew. Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Skierniewice decyzją z dnia 26 listopada 2023 r. umorzył postępowanie administracyjne prowadzone w związku ze zgłoszeniem przez A. M. zamiaru wycięcia pięciu sztuk drzew, w tym: jednego kasztanowca białego i czterech brzóz brodawkowatych rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...] w S., na działce oznaczonej nr ew. [...], obręb geodezyjny nr [...] miasta S. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 105 k.p.a. w zw. z art. 83f ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1336), dalej jako: "u.o.p.". Organ w motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że tylko jedno z drzew objętych wnioskiem A. M. naniesione jest geodezyjnie i rośnie na terenie sąsiedniej nieruchomości. Podczas przeprowadzonych oględzin w terenie ustalono, że wszystkie drzewa planowane do usunięcia poprzez wycięcie rosną na terenie nieruchomości przy ul. [...] w S., na działce nr ew. [...], w obrębie geodezyjnym nr [...] miasta S., sąsiadującej z działką A. M. Pomierzenie obwodów pni drzew na wysokości 5 cm nie było możliwe. A. M. odmówił podpisania protokołu oględzin. Drzewa planowane do usunięcia rosną na terenie działki oznaczonej nr ew. [...], w obrębie geodezyjnym nr [...] miasta S. przy ul. [...], zatem A. M., jako właściciel sąsiedniej nieruchomości, tj. działki nr ew. [...], przy ul. [...] w S., nie jest uprawniony do wystąpienia ze zgłoszeniem zamiaru wycięcia tych drzew. Zgodnie z art. 83f ust. 4 u.o.p., jedynie właściciel nieruchomości, na której rosną drzewa przewidziane do wycięcia jest uprawniony do dokonania zgłoszenia zamiaru wycięcia drzew. Wobec tego, postępowanie administracyjne dotyczące zgłoszenia przez A. M. zamiaru wycięcia pięciu sztuk drzew (jednego kasztanowca i czterech brzóz) rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...] w S. stało się bezprzedmiotowe i dlatego organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie. W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. wskazał, iż brzozy i bluszcz posadzone przez sąsiada – S. w 2011 r. na swojej działce powodują zawilgocenie ściany szczytowej budynku odwołującego oraz niszczenie znajdujących się tam pomieszczeń. Brzozy nie są naniesione geodezyjnie, co według odwołującego oznacza, że drzew tych nie ma i nie powinno być w tym miejscu. Strona powołując się na art. 144 i art. 150 Kodeksu cywilnego podnosi, że korzenie drzew niekorzystnie wpływają na fundamenty domu odwołującego. Kasztan jest stary, spróchniały, ma dwie duże dziury w pniu, jest mocno przechylony (grozi przewróceniem się), co zagraża zdrowiu i życiu ludzi tam mieszkających. Może też spowodować uszkodzenie kosztownego warkocza prądowego. Jak wskazał odwołujący, nie podpisał on protokołu z oględzin m.in. z powodu tego, że nikt mu nic nie przeczytał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości (art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p.). Zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków (art. 83a ust. 1 u.o.p.). Przy czym przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p. nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.). Zgodnie z art. 83f ust. 4 u.o.p. w takim przypadku, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do właściwego organu, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza: 1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; 2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew. W takim przypadku, organ w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia dokonuje oględzin w celu ustalenia, odpowiednio nazwy gatunku drzewa, obwodu pnia ustalonego na wysokości 5 cm (art. 83f ust. 6 u.o.p.). Z oględzin sporządza się protokół (art. 83f ust. 7 u.o.p.), a po dokonaniu oględzin organ w terminie 14 dni może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw (art. 83f ust 8 u.o.p.). Organ - zgodnie z art. 83f ust. 14 u.o.p. - może wnieść sprzeciw w przypadku: 1) lokalizacji drzewa: a) na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, b) na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na zieleń lub chronionym innymi zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, c) na terenach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 - 5 (parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000); 2) spełnienia przez drzewo kryteriów, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 40 ust. 3 (pomniki przyrody). Jak wyjaśniło Kolegium, ze zgłoszeniem zamiaru wycięcia określonych w nich rodzajów drzew może wystąpić jedynie właściciel nieruchomości. W sprawie nie ulega wątpliwości, że A. M. nie jest właścicielem nieruchomości, na której rosną wskazane w jego wniosku drzewa. Jest on właścicielem nieruchomości sąsiedniej, zarzucając szkody i zagrożenia jakie stwarzają wymienione drzewa dla jego domu mieszkalnego oraz jego mieszkańców. Jednakże - jak wskazało Kolegium - powyższe zarzuty nie zmieniają okoliczności, że postępowanie administracyjne w przedmiocie usunięcia drzew uregulowane może zostać zainicjowane wyłącznie przez właściciela nieruchomości, na której rosną wnioskowane do usunięcia drzewa. Z tych względów kwestionowana w odwołaniu decyzja - zdaniem Kolegium - jest prawidłowa i należało utrzymać ją w mocy. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze A. M. wyraził swoje niezadowolenie z treści decyzji i tego, że organ nie rozumie sytuacji, w której się znalazł. Jak podkreślił, wybudował dom w granicy legalnie, ale drzewa znajdujące się na działce sąsiedniej niszczą jego własność, powodują zawilgocenie i zacieniają budynek. Kasztan jest spróchniały, dlatego stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia osób przebywających na działce skarżącego, może uszkodzić tzw. "warkocz prądowy". Autor skargi, wskazując na treść art. 144 i art. 150 Kodeksu cywilnego wskazał, że właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swojego prawa powinien powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich. Zdaniem skarżącego, drzewa powinny rosnąć w odległości co najmniej 5 od granicy działki. Skarżący bezskutecznie próbował porozumieć się z właścicielem sąsiedniej działki (F. S.), stąd wnosi o pozytywne załatwienie sprawy. Skarżący, jak wskazał, mieszka w grzybobójczych warunkach, wdycha to, dlatego uważa, że "nadszedł czas zakończyć niszczenie i odbierania zdrowia". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn określonych w jej uzasadnieniu. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący (będący właścicielem działki nr ewid. [...] w S. przy ul. [...]) w dniu 17 października 2023 r. złożył w organie I instancji (Prezydent Miasta Skierniewic) zgłoszenie zamiaru wycięcia drzew zlokalizowanych na działce nr ewid. [...] w S. przy ul. [...]. Prezydent Miasta Skierniewice w dniu 28 listopada 2023 r. wydał decyzję (znak: GK.6131.284.2023) o umorzeniu postępowania w sprawie zamiaru wycięcia 5 sztuk drzew. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach decyzją z dnia 23 stycznia 2024 r., nr KO.4113.38.2023 - po rozpoznaniu odwołania skarżącego - utrzymało w mocy decyzję Prezydent Miasta Skierniewice z dnia 26 listopada 2023 r., znak: GRP.6131.284.2023 o umorzeniu postępowania. W pierwszej kolejności należy dostrzec, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści zaskarżonej decyzji nieprecyzyjnie określiło przedmiot swojego rozstrzygnięcia, czyli błędnie określiło datę i znak kwestionowanej w odwołaniu decyzji organu I instancji. Zgodnie z treścią art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., decyzja powinna zawierać rozstrzygnięcie. Rozstrzygnięcie, jako element decyzji administracyjnej, będący jej kwintesencją i wiążącym ustaleniem konsekwencji stosowanego przepisu prawa materialnego, winno być jednoznaczne i niewymagające szczególnej analizy. Musi być ono indywidualne, co do adresata decyzji, jak i konkretne, co do przedmiotu uprawnienia, a w szczególności, co do precyzyjnego określenia obowiązku lub uprawnienia. Sentencja decyzji powinna więc jednoznacznie wskazywać m.in. jaki akt był przedmiotem środka odwoławczego, poprzez określenie daty jego wydania i numeru bądź znaku, jeśli takowe zostały nadane. Rozstrzygnięcia, w tym także określenia kwestionowanej w środku odwoławczym decyzji, nie można zatem ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia, powinno ono być wyrażone wprost w sentencji decyzji w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Obowiązek taki wynika z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., ale i z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). W sprawie, jak wskazano, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w treści zaskarżonej decyzji nieprecyzyjnie określiło kwestionowaną w odwołaniu decyzję Prezydenta Miasta Skierniewic, bowiem błędnie podało datę wydania tej decyzji i jej znak. Wskazane błędy zostały popełnione zarówno w treści rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy, do czasu wydania wyroku przez sąd administracyjny nie wyeliminował wskazanej nieścisłości prostując oczywistą omyłkę we właściwym trybie. Z tych powodów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie i jako takie naruszenie stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Ponadto - zdaniem składu orzekającego - w sprawie doszło do naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracji publicznej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - zarówno pozytywne, jak i negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Przy czym bezprzedmiotowe może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (zob. wyroki NSA: z 28 marca 2023 r. sygn. II OSK 825/20, z 20 stycznia 2021 r. sygn. III OSK 2936/21, z 15 maja 2019 r. sygn. II OSK 2517/17, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko takie prezentowane jest również w doktrynie (zob. P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 138). W konsekwencji, postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia, gdyż brak jest materialnego elementu stosunku administracyjnoprawnego (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 27 listopada 2019 r. sygn. II SA/Gd 430/19). W sprawie należy jednocześnie dostrzec, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (tj. żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. takich, które nie wymagają głębszej analizy sprawy czy też przeprowadzenia dowodów. Wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest uzasadnione, gdy na pierwszy rzut oka, bez konieczności prowadzenia postępowania dowodowego możliwe jest stwierdzenie, iż brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Na tle doktryny oraz orzecznictwa sądowo-administracyjnego ukształtował się utrwalony pogląd co do zakresu i możliwości zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym żądanie osoby nie wszczyna postępowania administracyjnego tylko wówczas, gdy żądanie wszczęcia zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, tzn. z podania w sposób oczywisty wynika, że wnoszący składa je nie w swojej sprawie. Wyjaśnienie okoliczności, czy wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji ma interes prawny w sprawie i czy jest stroną, powinno mieć miejsce w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 stycznia 2011 r., sygn. II OSK 147/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 13 maja 2014 r., sygn. II SA/Ol 219/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 lutego 2021 r., sygn. VII SA/Wa 1565/20). NSA w powołanym orzeczeniu zaznaczył, że odmówić wszczęcia postępowania można w zasadzie tylko w takim przypadku, kiedy oczywistym jest, że osoba wnioskująca o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu. W konsekwencji przyjmuje się, że gdy ustalenie interesu prawnego wymaga podjęcia czynności ustalenia, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania, a w razie negatywnego wyniku są podstawą do zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie (art. 105 § 1 k.p.a.). Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. W ocenie Sądu, mając na uwadze regulację art. 61a § 1 i § 2 k.p.a., organ powinien dokonać wstępnej oceny wniosku i ustalić, czy pochodzi od strony postępowania oraz czy w ogóle postępowanie może być wszczęte. Jeśli okoliczności te organ przesądziłby w sposób negatywny (podanie nie pochodzi od strony, postępowanie nie może być z innych powodów wszczęte), powinien zastosować art. 61a § 1 k.p.a. wydając zaskarżalne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jeśli zaś wstępna kontrola wypadłaby pozytywnie, powinien prowadzić postępowanie właściwe dla danych okoliczności stanu faktycznego (zastosować przepisy merytoryczne mające w sprawie zastosowanie) zakończone decyzją merytoryczną wydaną na podstawie przepisów prawa materialnego lub procesową na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umarzającą postępowanie. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący będący właścicielem działki nr ewid. [...] w S. przy ul. [...], w dniu 17 października 2023 r. złożył w organie I instancji zgłoszenie zamiaru wycięcia drzew zlokalizowanych na działce nr ewid. [...] w S. przy ul. [...]. Prezydent Miasta Skierniewice w dniu 28 listopada 2023 r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zamiaru wycięcia 5 sztuk drzew. W ocenie składu orzekającego, w kontekście przepisu art. 83 u.o.p. przyznającego uprawnienie do dokonania zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa właścicielowi nieruchomości, na której rośnie wspomniane drzewo lub innemu podmiotowi w ściśle określonych przypadkach (art. 83 ust. 2 i ust. 3 u.o.p.), pozwala kwestionować konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia po stronie skarżącego przymiotu strony w sprawie, a w konsekwencji wobec stwierdzenia, że skarżącemu nie przysługuje interes prawny w sprawie, do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, kwestia tak oczywista w sprawie jak ustalenie interesu prawnego podmiotu składającego wniosek o wszczęcie postępowania (tj. dokonującego zgłoszenia zamiaru wycięcia drzewa) powinna być załatwiana na poziomie zaskarżalnego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.). Konkludując, ze wskazanych powodów niezbędne było wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy zobowiązany będzie wydać rozstrzygnięcie z uwzględnieniem powyższych uwag. Końcowo odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że niewątpliwie w sprawie znajduje zastosowanie art. 144 i art. 150 k.c., jednakże właściwą drogą do dochodzenia praw w związku z naruszeniem wskazanych przepisów jest postępowanie cywilne przed sądem powszechnym. Opisana przez skarżącego sytuacja polegająca na negatywnym oddziaływaniu drzew rosnących na działce sąsiedniej na nieruchomość (dom) skarżącego, nie należy do właściwości organów administracji, a w konsekwencji także sądu administracyjnego. Z tego powodu organy nie mogły wydać decyzji o zezwoleniu na wycięcie przez skarżącego drzew na sąsiedniej działce. Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. lp