II SA/Łd 249/15

Dnia 27 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budynku mieszkalnego postanawia: 1. przyznać skarżącemu S. K. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A. P. S. K. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budynku mieszkalnego. W treści skargi skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przesłanym do sądu formularzu PPF skarżący oświadczył, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2015r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, natomiast oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie w całości, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 11 maja 2015r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2015r. podnosząc, że koszty przedmiotowej sprawy mogą osiągnąć kilka tysięcy złotych. Skarżący wskazał na zły stan swojego zdrowia, a także na fakt licznych postępowań sądowych z jego udziałem w różnych sądach. W jego ocenie prośba o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 1, 2 i 3 P.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych. Jak wynika z formularza PPF skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z 21-letnim synem. Mieszka w starym domu o powierzchni 65 mkw, wymagającym remontu. Posiada także nieruchomości rolne o powierzchni: 0,5 ha, 0,69 ha i 0,23 ha. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 3.274,83 zł netto. Wskazał, że opłaca alimenty na syna w kwocie 380 zł, spłaca pożyczkę, której rata wynosi 330,06 zł, a także posiada kredyt w rachunku na kwotę 5.400,00 zł. Łącznie zadłużony jest na 15.100,00 zł. Kwotę konieczną do utrzymania (energia, woda i ścieki, gaz, podatek i koszty utrzymania) określił na 1.200,00 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że w ciągu ostatnich kilku lat wpłacił ponad 5.000,00 zł na Świątynię Opatrzności Bożej jako "wdzięczność za odzyskanie niepodległości". W niniejszej sprawie skarżący swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnia przede wszystkim okolicznością ponoszenia wysokich kosztów utrzymania siebie i syna, w tym spłaty zaciągniętego kredytu. Ponadto w złożonym sprzeciwie powołał się na wielość prowadzonych przez niego postępowań sądowych i konieczność ponoszenia w związku z tym opłat sądowych w wielu sprawach. Jednakże zarówno obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, jak również zaangażowanie w innych sprawach sądowych, jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych. Po pierwsze koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. II OZ 81/12; z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11; z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II OZ 130/11 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po drugie przesłanki przyznania prawa pomocy nie stanowi również fakt prowadzenia przez stronę licznych postępowań. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 290/11; z dnia 1 lipca 2011r., sygn. akt II OZ 546/11; z dnia 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z dnia 3 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne jw.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż złożone przez skarżącego wyjaśnienia nie wskazują na to, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść we własnym zakresie pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazane przez skarżącego dochody (ponad 3.200,00 zł netto) świadczą o tym, że strona jest w stanie zgromadzić środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych wymagane w postępowaniu sądowym. Przypomnieć bowiem należy, że skarżący, aby móc skutecznie domagać się rozpoznania swojej skargi przez sąd, zobowiązany będzie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Natomiast opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, jak również wpis od skargi kasacyjnej to jedynie ewentualne koszty postępowania, które wcale nie muszą powstać. Poza tym, jak słusznie zauważył Referendarz sądowy, koszty, o których mowa, gdyby powstały, byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozwala na takie zagospodarowanie swoimi dochodami, aby umożliwić ich pokrycie przez stronę. Wreszcie należy zaznaczyć, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Tej zasadzie przeczy natomiast zachowanie skarżącego, który jak sam przyznał od kilku lat dokonywał darowizn na obiekt kultu religijnego w kwocie przekraczającej 5.000,00 zł. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Nie ulega wątpliwości, że skarżący dysponuje środkami pozwalającymi na częściowe pokrycie wydatków związanych ze swoim udziałem w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i syna, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Sąd uznał jednak, że osiągane przez skarżącego dochody nie pozwalają na ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. A. P.