II SA/Łd 26/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Joanna Sekunda - Lenczewska, Protokolant aplikant radcowski Aleksandra Kasiuwara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 3 pkt 23 lit. c, art. 5 ust. 2, art. 5 ust. 4, art. 5 ust. 8a, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 4 pkt. 2, art. 6 ust. 2a, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a, art. 22 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem M. W. oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia. Wskazując na motywy rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż wnioskowane świadczenie przyznawane jest jeżeli dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nie przekroczył na jedną osobę w rodzinie kwoty 583 zł. W związku z niepełnosprawnością syna, który wymaga stałej opieki, wnioskodawczyni nie podejmuje aktywności zawodowej, nie potwierdza gotowości do podjęcia pracy w urzędzie pracy, niemniej jednak jak wynika z akt sprawy dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł bowiem 875,74 zł, jak wyliczono dochód strony i męża łącznie wyniósł 9 044, 83 zł, zaś dochód z gospodarstwa rolnego ustalono na kwotę 23 604,15 zł. Organ wyjaśnił, iż zasadne było doliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego gdyż dochodu tego nie wlicza się jedynie w sytuacji gdy gospodarstwo zostało wydzierżawione stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy spełnieniu wszystkich warunków. Umowa dzierżawy gospodarstwa strony nie spełnia tych przesłanek ponieważ nie została zawarta w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej związanej z nabyciem uprawnień emerytalno-rentowych. Reasumując organ podkreślił, iż przyznanie wnioskowanego świadczenia jest uzależnione od ustalonego przepisami kryterium dochodowego, wobec przekroczenia tegoż kryterium organ obowiązany jest odmówić przyznania pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji A.W. wniosła o jej zmianę. Powołując szereg przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wyjaśniła iż nie stara się o wypłatę emerytury rolniczej, nie jest emerytem ani rencistą, zaś poprawność umowy dzierżawy gospodarstwa winna być oceniana wyłącznie poprzez pryzmat spełnienia warunków określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ winien zatem zbadać czy umowa została zawarta w formie pisemnej na co najmniej 10 lat i zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, z osobą nie będącą małżonkiem, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto strona oświadczyła, iż osiąga dochody pozarolnicze, nie utrzymuje się z gospodarstwa, natomiast sam fakt posiadania gospodarstwa nie świadczy o utrzymywaniu się z tego gospodarstwa. Odwołująca podkreśliła, iż za takim stanowiskiem przemawia fakt, iż ustawodawca w art. 5 ust. 8a ustawy przewidział odstępstwo od zasady ustalania dochodu, określonej w art. 5 ust. 8, stwierdził bowiem, że ustalając dochód z tego tytułu do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Zaznaczyła, iż gospodarstwo rolne oddała w dzierżawę w formie aktu notarialnego, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w pełni podzielając stanowisko w niej zawarte. Uzasadniając Kolegium wyjaśniło, iż warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Aby świadczenie mogło być przyznane konieczne jest aby dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ I instancji prawidłowo ustalił, iż w sprawie przekroczone zostało kryterium w kwocie 583 zł, gdyż ustalono, że dochód na osobę w rodzinie strony wyniósł w roku poprzedzającym okres zasiłkowy 875,74 zł. Kolegium zaznaczyło, iż zasadne było doliczenie do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność męża strony, ponieważ umowa dzierżawy, na którą powołuje się odwołująca, nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyjaśnił, iż w świetle art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników umowa dzierżawy zawierana jest w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, zawierana jest wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w przepisie z tym, że wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista, jeżeli bowiem emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu. Zawarcie zaś przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Powołując wykształcone w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podniosło m.in., iż ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Przedłożona przez stronę umowa dzierżawy nie miała na celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, co potwierdziła strona w odwołaniu wskazując, iż nie stara się o wypłatę emerytury bądź renty, nadto na umowie dzierżawy brak adnotacji o zgłoszeniu umowy do ewidencji gruntów i budynków. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. W. powtórzyła argumentację odwołania podkreślając, iż umowę dzierżawy należy uznać za zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, w konsekwencji przy obliczaniu dochodu rodziny nie powinien zostać zaliczony dochód z tego gospodarstwa. Nadto, iż organ winien brać pod uwagę jedynie czy przedmiotowa umowa dzierżawy zawarta jest w formie pisemnej na co najmniej 10 lat i zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, na rzecz osoby nie będącej małżonkiem, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżąca powtórzyła za odwołaniem, iż przepis art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mówi tylko i wyłącznie o wypłacie emerytury lub renty rolniczej dla emeryta bądź rencisty, a nie świadczenia pielęgnacyjnego dla dziecka, a sama strona nie stara się o emeryturę lub rentę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż sądy administracyjne zostały powołane do badania zgodności z prawem działania organów administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "p.p.s.a"). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić w całości lub części (art. 145 § 1 ust.1 p.p.s.a.), stwierdzić jej nieważność w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a.) ewentualnie stwierdzić, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 ust. 3 w/w ustawy). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu. Podkreślić należy także, iż sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził, aby decyzja ta naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...]., który odmówił A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem M.W. oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17, stosownie do którego, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł. Przez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy). W przypadku gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969). Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem m.in. oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego – art. 5 ust. 8 i 8a ustawy. W niniejszej sprawie organy prawidłowo zaliczyły do dochodu rodziny za rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy dochód z gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jest mąż skarżącej, pomimo wydzierżawienia gospodarstwa rolnego, ponieważ przedłożona przez stronę umowa dzierżawy nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty; b) jego zstępnym lub pasierbem; c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym; d) małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym. Umowa dzierżawy jest zatem zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. Stanowisko to znajduje oparcie w wykształconym orzecznictwie sądów administracyjnych m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 603/06 (Lex nr 320063). Jak również w wyroku NSA z dnia 27 października 2006 r., sygn. akt I OSK 601/06 (Lex nr 288993), w którym Sąd stwierdził, iż nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lun rencista rolniczy. Analizując znajdującą się w aktach administracyjnych umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, z którego dochód został zaliczony do dochodu rodziny, w aspekcie wskazanych wyżej przepisów stwierdzić należy, iż wydzierżawiający nie jest emerytem lub rencistą rolniczym. Okoliczności tej nie kwestionuje strona, a wręcz potwierdza, tak w odwołaniu jak i skardze. I już z tego powodu przedmiotowa umowa dzierżawy nie może zostać oceniona jako spełniająca wymogi wynikające z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nadto przytoczony art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga aby umowa dzierżawy został zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków. Omawiana umowa dzierżawy nie została zarejestrowana, brak jest bowiem stosownej adnotacji na umowie lub jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jej zgłoszenie do ewidencji gruntów i budynków. Warunkiem uznania, że dana umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego spełnia wymagania przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jest m.in. okoliczność, że umowa taka została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków i ta rejestracja trwa przez cały okres na jaki umowa została zawarta (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 50/07, Lex nr 325231). Z uwagi na powyższe uzasadnione jest twierdzenie, iż umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego należącego do męża skarżącej nie została zawarta stosownie do postanowień art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w konsekwencji prawidłowe było doliczenie do dochodu rodziny skarżącej dochodu z gospodarstwa rolnego, pomimo jego wydzierżawienia. Podkreślić należy, iż unormowanie prawne reglamentujące przyznanie lub odmowę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie pozostawia organom administracji żadnej swobody, nie mogą działać w ramach uznania administracyjnego. Stąd wobec jednoznacznego brzmienia przepisów i ustalenia, iż kwota dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej w 2007 roku przekroczyła próg dochodu określony w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwotę 583 zł, gdyż dochód ten wyniósł 875,74 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, organ administracji zobligowany był orzec o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem M.W oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem. Z uwagi na argumentację skarżącej, iż nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, nie pobiera z niego żadnych dochodów, wyjaśnić należy, iż ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Nie jest bowiem wymagane faktyczne wykonywanie w gospodarstwie określonych prac rolniczych, których skutkiem będzie uzyskanie dochodu, chociażby poprzez sprzedaż płodów rolnych. Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 321/07, Lex nr 401679). Umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest zawierana w celu wykazania, że działalność rolnicza ustała, lecz badanie celu umowy nie jest zadaniem organów prowadzących postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego, gdyż cel umowy nie wymaga ustaleń, jeżeli - przy zachowaniu pozostałych warunków - wydzierżawiającym jest emeryt lub rencista. Stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc bez żadnych odstępstw, nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że - dla potrzeb ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy ( powoływany już wyżej wyrok NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 603/06). Reasumując, zgodzić należy się z organami administracji, iż rodzina skarżącej utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, stąd zasadne było doliczenie do dochodu za 2007 rok dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego i ustalenie, że w wyniku tego doliczenia strona przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie kwestionuje, iż mąż skarżącej wydzierżawił gospodarstwo rolne, jednakże przedłożona umowa dzierżawy nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a tylko taka umożliwiałaby odliczenie od dochodu rodziny za 2007 rok dochodu z gospodarstwa rolnego. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów słuszna i prawidłowa. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny, orzekł jak w sentencji. TG