II SA/Łd 287/22

Dnia 10 maja 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant starszy asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2023 roku sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2022 roku nr SKO.4118.4.2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. ał Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi postanowieniem z dnia 18 stycznia 2022 r., nr SKO.4118.4.2022, na podstawie art. 58 § 1 w zw. z art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku A.K. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 r. znak SOC.II.531.106831.2021.136624.00000.2021 w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci A.K. i E.K. w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 lipca 2021 r., odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z akt administracyjnych, A.K. zostało przyznane świadczenie wychowawcze przewidziane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 810) na dwoje dzieci – A.K. i E.K. – w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 roku do dnia 31 maja 2021 roku. Następnie, wskutek złożenia przez A.K. stosownego wniosku w dniu 26 sierpnia 2021 roku, wskazane świadczenie zostało przyznane skarżącej również na okres od dnia 1 sierpnia 2021 roku do dnia 31 maja 2022 roku. Kolejnym wnioskiem z dnia 26 sierpnia 2021 roku A.K. zwróciła się o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwoje małoletnich dzieci A.K. i E.K. również za okres od dnia 1 czerwca 2021 roku do dnia 31 lipca 2021 roku. W uzasadnieniu swojego wniosku A.K. podała m.in., że w czasie przewidzianym na złożenie wniosku jej sytuacja była szczególna z uwagi na problemy zdrowotne. Skarżąca przeszła operację onkologiczną, która wiązała się z długą rekonwalescencją, dlatego też nie mogła złożyć wniosku o przyznanie świadczenia przed dniem 1 czerwca 2021 roku. Decyzją z dnia 8 października 2021 roku znak SOC.II.531.106831.2021.136624.00000.2021 Prezydent Miasta Łodzi orzekł o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje małoletnich dzieci w okresie od 1 czerwca 2021 roku do 31 lipca 2021 roku. W uzasadnieniu wskazano, iż, stosownie do art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej. W konsekwencji organ podkreślił, iż ustawodawca wskazał wyraźnie termin, od którego przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, nie przewidując (poza wskazanymi w ustawie wyjątkami) możliwości przyznania tego świadczenia za okresy wsteczne. Skoro zatem A.K. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w sierpniu 2021 roku, świadczenie to nie przysługiwało jej w okresie od dnia 1 czerwca 2021 roku do dnia 31 lipca 2021 roku. Odpis powyższej decyzji został doręczony skarżącej w trybie przewidzianym w art. 44 k.p.a. w dniu 2 listopada 2021 roku. W dniu 7 stycznia 2022 roku do Prezydenta Miasta Łodzi – Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął nadany w placówce pocztowej w dniu 31 grudnia 2021 roku wniosek A.K. o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 roku. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżąca wskazała, iż z uwagi na trudną sytuację zdrowotną nie była w stanie złożyć wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego wcześniej niż w sierpniu 2021 roku. Ponadto ciągłość w dostępie do świadczenia "500+" jest zgodna z intencją ustawodawcy i zasadami współżycia społecznego. Na potwierdzenie wskazanych okoliczności A.K. powołała się na złożoną do akt sprawy dokumentację medyczną, potwierdzającą leczenie skarżącej w okresie do dnia 24 września 2021 roku. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, jak wskazano powyżej, odmówiło A.K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 roku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskodawczyni powinna uprawdopodobnić, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Tymczasem w swoim wniosku strona pisze tylko o chorobach i załączonych wcześniej do akt sprawy dokumentach medycznych. Analiza całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie, wskazuje, iż "Historia zdrowia i choroby" wraz z załącznikami ma datę 24 września 2021 roku oraz dotyczy złego stanu zdrowia strony i dzieci za ten okres oraz okresy wcześniejsze. Strona nie wskazała żadnych nowych faktów i dowodów, nie podniosła nowych okoliczności odnośnie swojego stanu zdrowia, które uniemożliwiłyby jej złożenie w terminie odwołania od decyzji z dnia 8 października 2021 roku. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniały jakiejkolwiek przesłanki, uniemożliwiające złożenie odwołania w terminie. W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania A.K. od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 roku nr SOC.II.531.106831.2021.136624.00000.2021, postanowieniem z dnia 18 stycznia 2022 roku nr SKO 4118.3.2022 stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. A.K., reprezentowana przez pełnomocnika W.O., zaskarżyła w całości postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 stycznia 2022 roku nr SKO.4118.4.2022 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu A.K. zarzuciła nietrafność, nielogiczność, obrazę przepisów postępowania, zaś organom zarówno pierwszej jak i drugiej instancji – stronniczość, celowe przewlekanie procedury, dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu swojej skargi A.K. wskazała, iż zaskarżone orzeczenie doręczono jej dopiero w dniu 25 lutego 2022 roku, pomimo iż zostało wydane w dniu 18 stycznia 2022 roku, co wskazuje, w jej ocenie, na celowe przewlekanie terminów przez organ administracji, co narusza interes skarżącej i jej rodziny. Ponadto, zdaniem A.K., organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji nie uwzględniły faktu, iż skarżąca ciężko chorowała, przeszła zabieg operacyjny, leczyła się również psychiatrycznie i psychologicznie, co potwierdza złożona przez nią do akt sprawy dokumentacja medyczna. Jednocześnie opiekowała się ciężko chorą mamą, która w maju 2021 roku przeszła ryzykowną operację onkologiczną, lecz zmarła w dniu 16 października 2021 roku. Skarżąca podkreśliła, iż intencją ustawodawcy, wprowadzającego "wnioskowość" w toku ubiegania się o świadczenie wychowawcze nie była chęć pozbawienia kogokolwiek świadczenia, lecz zlikwidowanie jego wypłacenia "na siłę" pewnej niedużej grupie bardzo zamożnych rodziców, którzy sobie tego nie życzyli. Wreszcie A.K. wskazała, iż ze względu na trudną sytuację materialną i rosnące potrzeby małoletnich dzieci, którym skarżąca nie jest w stanie sprostać, zarówno postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jak i orzeczenie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania są wyjątkowo krzywdzące dla niej i jej rodziny. Dlatego też skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca do akt sprawy załączyła m.in. kopie dokumentacji medycznej, potwierdzającej leczenie A.K. w okresie do dnia 24 września 2021 roku oraz poświadczone tłumaczenie z języka angielskiego uwierzytelnionego odpisu aktu zgonu J.B., a więc matki skarżącej, z którego wynika, iż zmarła ona w dniu 16 listopada 2021 roku w Liverpoolu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podtrzymało argumentację wskazaną w zaskarżonym postanowieniu, a w konsekwencji wniosło o odrzucenie skargi z uwagi na niezałączenie przez skarżącą do akt sprawy pełnomocnictwa dla W.O., bądź w przypadku uzupełnienia braków formalnych skargi – o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn.zm. – dalej: "p.p.s.a.") - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2022 r. nr SKO.4118.4.2022, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 r. znak SOC.II.531.106831.2021.136624.00000.2021 w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci A.K. i E.K. w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 lipca 2021 r. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, w związku z czym brak jest powodów do usunięcia go z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy, decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 r. została doręczona skarżącej w trybie opisanym w art. 44 k.p.a. w dniu 2 listopada 2021 r., czego skarżąca nie kwestionowała zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w skardze. W związku z powyższym, czternastodniowy termin na wniesienie odwołania od tej decyzji upływał 16 listopada 2021 r. Skarżąca nie wniosła odwołania przed upływem tego terminu, a dopiero w dniu 31 grudnia 2021 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Stosownie do treści art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Art. 58 § 2 k.p.a. stanowi zaś, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z przepisu art. 58 k.p.a. wynika zatem, że organ administracji ma obowiązek przywrócić termin jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki: 1) zainteresowany uchybił terminowi procesowemu, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu, 3) zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy, 4) wniosek o przywrócenie terminu wniesiono nie później niż w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny, która spowodowała uchybienie terminowi, 5) wraz w wnioskiem o przywrócenie terminu dokonano czynności, dla której określony był termin. Wnioskując a contrario, jeżeli któraś z przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma kompetencji do przywrócenia terminu. W niniejszej sprawie skarżąca niewątpliwie uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 r. Wystąpiła również z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Odnośnie trzeciej z wymienionych powyżej przesłanek, w judykaturze ugruntowane jest już stanowisko, zgodnie z którym odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony lub osób, którymi się ona posłużyła, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Jakakolwiek postać niedbalstwa strony wyklucza przywrócenie terminu. O braku winy można mówić jedynie wówczas, gdy strona działała z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się obiektywnie niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Przeszkoda taka ma zwykle nagły charakter i nie można przezwyciężyć jej nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie stopnia winy lub jej braku należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie danej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu. Nawet najpoważniejsza, przewlekła choroba, o ile nie uniemożliwia obiektywnie możliwości działania i podejmowania czynności w postępowaniach administracyjnych, czy sądowych, nie może być sama w sobie okolicznością, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. Problemy zdrowotne uzasadniające przywrócenie terminu do dokonania czynności muszą być tego rodzaju, by uniemożliwiały jej dokonanie, przy jednoczesnym uniemożliwieniu posłużenia się inną osobą (por. wyrok NSA z 24 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 2321/19; wyrok NSA z 10 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 2941/21, dostępne, podobnie jak pozostałe przywołane w uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej również jako: "CBOSA"). Należy zgodzić się z Kolegium, że skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności, które w sposób obiektywny uzasadniałyby przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Argumentując swój wniosek o przywrócenie terminu, A.K. skupiła się przede wszystkim na uwypukleniu okoliczności, które uniemożliwiły jej złożenie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci przed upływem okresu, na który to świadczenie zostało przyznane uprzednio, a więc przed dniem 31 maja 2021 r. Nie wskazała jednak żadnych przyczyn, dla których nie mogła wnieść odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 października 2021 r. w ustawowym terminie, a więc pomiędzy 2 listopada 2021 r., a 16 listopada 2021 r. Załączona przez skarżącą do akt sprawy dokumentacja medyczna, dotyczy okresu wcześniejszego niż wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta Łodzi. Decyzja pochodzi bowiem z 8 października 2021 r., natomiast dokumentacja medyczna dotyczy leczenia skarżącej i jej dzieci, które miało miejsce do dnia 24 września 2021r. Skarżąca nie wykazała również, aby nie mogła udzielić innej osobie pełnomocnictwa do wniesienia odwołania w jej imieniu w ustawowym terminie. Wprawdzie w treści swojej skargi A.K. podniosła, iż opiekowała się swoją ciężko chorą mamą, która zmarła w dniu 16 listopada 2021 roku w Liverpoolu, a więc już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Skarżąca nie wskazała jednak wprost, aby w związku z tym przebywała poza granicami kraju w okresie, kiedy mogła wnieść odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto samego wyjazdu za granicę nie można uznać za niezależną od woli strony, niedającą się przezwyciężyć przeszkodę uniemożliwiającą zachowanie terminu. Wyjazd zagraniczny nie uprawdopodabnia więc braku winy w niedotrzymaniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jeżeli nie towarzyszą mu okoliczności, które mogą świadczyć o tym, że ta przeszkoda była niezależna od zobowiązanego do dokonania czynności i dla niego niemożliwa do przezwyciężenia (por. Wyrok NSA z 2 marca 2022 r., sygn. I GSK 1410/18, publ. CBOSA). Należy podkreślić, iż jakkolwiek organ w świetle zasady prawdy obiektywnej jest zobowiązany do zgromadzenia i wyjaśnienia całokształtu stanu faktycznego sprawy, jednakże nie ciąży na nim jednocześnie bezwzględny obowiązek dbałości o interesy strony, kiedy to wyłącznie od postawy strony zależy realizacja przysługujących jej uprawnień procesowych. Skoro więc to na stronie ciąży obowiązek wskazania okoliczności uprawdopodabniających, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem właściwego terminu, to nie można wymagać od organu, aby to ten za wszelką cenę dociekał od strony rzeczy, które ona sama powinna przedstawić na poparcie swojego żądania. Nie jest to bowiem rolą organu. Ten ma wszak przede wszystkim ocenić, czy w świetle przedstawionego materiału takie żądanie jest zasadne czy też nie. Odpowiedzialność za przedłożenie stosownego materiału ciąży natomiast na stronie, a organ może domagać się wyjaśnienia ewentualnych, związanych z jego treścią, wątpliwości (por. wyrok WSA w Łodzi z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 777/21, publ. CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że A.K. nie uprawdopodobniła, iż działała z najwyższą starannością i podjęła jakiekolwiek działania w celu złożenia odwołania w terminie, jednakże terminowe dopełnienie tej czynności procesowej stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej. Tylko zaś uprawdopodobnienie takich okoliczności uzasadniałoby przywrócenie terminu. Ponadto skarżąca nie określiła, kiedy ustała przeszkoda do złożenia przez nią odwołania, a w konsekwencji nie wykazała, iż złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przed upływem siedmiu dni od ustania owej przeszkody. Wreszcie A.K. wraz ze swoim wnioskiem o przywrócenie terminu nie dokonała czynności, dla której określony był termin, a więc nie wniosła odwołania. Jedynie na marginesie należy wskazać, iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji było prawidłowe. Prawo do świadczenia jest bowiem ustalane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo uzupełnionymi dokumentami do końca okresu wskazanego w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Początkowa data przyznania świadczenia jest związana z datą złożenia wniosku. Okoliczności, ze względu na które strona nie złożyła wniosku w najwcześniej możliwym terminie są irrelewantne dla określenia początkowej daty przyznania świadczenia wychowawczego, nawet jeżeli mają charakter niezawiniony. Nie ma bowiem możliwości, poza wyjątkami wynikającymi wprost z ustawy, wstecznego przyznania świadczeń, niezależnie od przyczyn opóźnienia w złożeniu wniosku. Trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie stanowi przesłanki do odmiennego ukształtowania jej praw w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego (por. wyrok WSA w Lublinie z 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 181/21; wyrok WSA w Łodzi z 24 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 949/21, publ. CBOSA). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a. k.ż.