II SA/Łd 306/14

Dnia 4 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant Specjalista Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. Ś. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Decyzją z dnia [...] [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa), § 5 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2010 r., Nr 123, poz. 836 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływane jako: rozporządzenie) orzekł o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku M. M. z dnia 26 września 2013 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. M. na okres od dnia 1 października 2013 r. Prezydent Miasta uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wyjaśnił, iż zgodnie z § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, natomiast w przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów, w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni. Zgodnie zaś z § 5 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2 organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. W niniejszej sprawie, wezwaniem z dnia 9 października 2013 r. strona została zobowiązana do osobistego stawienia się w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma celem uzupełnienia wniosku poprzez złożenie wyjaśnień, pisemne uzupełnienie wniosku oraz dostarczenie zaświadczenia urzędu skarbowego lub oświadczenia za 2012 rok G. P. i T. P., zaświadczenia bądź oświadczenia o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2012 rok G. P. i T. P., oświadczenie o aktualnej sytuacji zawodowej ww osób lub wyrok zasądzający alimenty od G. P. na rzecz wnioskodawczyni – pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Opisane wezwanie zostało skutecznie odebrane przez stronę w trybie art. 44 § 1 i § 4 k.p.a., termin uzupełnienia wniosku i doręczenia dokumentów upłynął w dniu 3 grudnia 2013 r. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Argumentowała, iż faktycznie w dniu 26 września 2013 r. złożyła wniosek o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres 2013/2014. Jednakże organ błędnie ocenił wniosek jako wadliwy, gdyż faktycznie strona ujęła w nim wyłącznie siebie, ale z uwagi na fakt, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dodała, iż w dniu 6 listopada 2013 r. stawiła się osobiście celem złożenia wyjaśnień i wglądu w akta, jednakże pracownik organu nie potrafił udzielić żadnych informacji, a nadto wyjaśnienia strony odebrał w formie ustnej. Nie złożyła opisanych w wezwaniu dokumentów, gdyż nie ma do nich dostępu i co ważniejsze G. P. i T. P. nie zaliczają się do składu rodziny strony. Wyjaśniła, iż G. P. wypełnia dobrowolnie obowiązek alimentacyjny w postaci drobnych darowizn, zaś T. P. odmawia stronie pomocy finansowej, zaś zobowiązanym prawomocnym wyrokiem jest ojciec strony G. M. Zarzuciła, iż organ nie rozpatrzył wnikliwie kwestii pozostawania przez stronę w odrębnym, samodzielnym gospodarstwie domowym. Dalej, iż w dniu 9 lutego 2013 r. złożyła pisemne wyjaśnienia będące nawiązaniem do pisma z dnia 29 stycznia 2013 r. W dniu 12 lutego 2013 r. natomiast złożyła oświadczenie, iż T. P. nie udostępnia stronie informacji o dochodach oraz nie wspiera materialnie, nie łoży na utrzymanie strony. W dniach 26 kwietnia 2013 r. i 6 listopada 2013 r. złożyła kolejne wyjaśnienia, iż T. P. nie przyczynia się do polepszenia jej sytuacji bytowej. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., § 5 ust. 1-3 rozporządzenia, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium powtórzyło dotychczasowy przebieg postępowania i przepisy przywołane w rozstrzygnięciu organu I instancji. Wskazując na prawidłowość ustaleń poczynionych przez organ I instancji ustaleń faktycznych, a w następstwie podjętego aktu. Organ odwoławczy podkreślił, iż wobec jednoznacznej regulacji § 5 ust. 1- 3 rozporządzenia i ustalenia, iż strona nie dostarczyła wskazanych w wezwaniu dokumentów, wydanie decyzji o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia jest w pełni zasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M. wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powtórzyła argumentację odwołania dodając, iż nie prowadzi i nie prowadziła z mamą G. P. wspólnego gospodarstwa domowego oraz nie zamieszkiwała z mamą od 2008 roku, udokumentowana data to 24 października 2010 r. na podstawie zaświadczenia urzędu skarbowego, co za tym idzie skarżąca utrzymywała się ze środków wypłacanych z funduszu kontynuując naukę. Strona dodała, iż posiada rachunki za prąd, gaz w wynajmowanych lokalach, jak i umowy najmu, co w opinii strony świadczy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego. Dodała, iż wszystkie dokumenty przedstawiła przed organami obu instancji. Zarzuciła brak wnikliwego ustalenia, wyjaśnienia kwestii pozostawania strony w samodzielnym gospodarstwie domowym. Organy wadliwie ustaliły stan faktyczny stwierdzając iż T. P. zalicza się do rodziny strony, a nawet z art. 2 pkt 12 ustawy nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do składu rodziny. Ustawodawca posłużył się zwrotem "odpowiednio" wskazując na różnych członków rodziny. Zastosowana przez organ I instancji definicja pojęcia "rodzina" całkowicie pomija fakt istnienia tego określenia. Uwzględniając zasadę racjonalności prawodawcy uznać należy, iż świadomie zastosował ten termin i nadał mu znaczenie prawne mając za zadanie ułatwienie odkodowania zawartej w tym przepisie normy prawnej. Stosowanie przepisu prawa nigdy nie nakazuje mechanicznego stosowania norm, o których mowa, ani nie zwalnia z obowiązku rozpatrzenia, w jakim sensie i zakresie oraz w jaki sposób należy je stosować w konkretnej sytuacji prawnej, tak aby były adekwatne do charakteru i rodzaju spraw. Wówczas odpowiednie stosowanie oznacza niezbędną adaptację normy do zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do uregulowań, które mają być stosowane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 tejże ustawy. Przedmiotem kontroli sądowo administracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącej M. M. o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ orzekł o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku strony, która w terminie wynikającym z § 5 ust. 2 rozporządzenia nie uzupełniła dokumentów sprawy. W ocenie sądu stanowisko zajęte przez organy administracji publicznej w pełni zasługuje na uwzględnienie, w szczególności wobec jednoznacznej regulacji § 5 rozporządzenia. Nie ma bowiem wątpliwości, iż tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego został określony w rozdziale 3 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także w przepisach powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. I co ważne w § 2 rozporządzenia wymienione zostały dokumenty, które strona winna załączyć do wniosku, m.in. dokumenty poświadczające wysokość dochodu rodziny. A dalej, w myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Przede wszystkim jednak, jak przewidział ustawodawca w § 5 ust. 3 rozporządzenia, jeżeli wnioskodawca nie zastosuje się do przedmiotowego wezwania, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Jak wynika ze znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym, a jednocześnie niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń faktycznych, strona nie odpowiedziała na wezwanie organu do uzupełnienia dokumentów sprawy. Skarżąca wywiodła bowiem, iż wobec faktu, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie jest zobowiązana do ich składania, gdyż ani matka, ani tym bardziej jej mąż nie są członkami jej rodziny. Wskazując, iż nie otrzymuje pomocy finansowej od matki, ani tym bardziej od jej męża i nie ma dostępu do dokumentów poświadczających ich dochody, nie jest zasadne wezwanie organu do ich złożenia. Skarżąca stanęła na stanowisku, iż w tego rodzaju sytuacjach, gdy wnioskodawca oświadcza, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe – co dokumentuje - organy winny brać pod uwagę faktyczne rozumienie pojęcia "rodzina". Zdaniem sądu z takim stanowiskiem skarżącej nie sposób się zgodzić wobec jednoznacznych zapisów przywołanych przepisów oraz ustawowej definicji pojęcia "rodziny". W artykule 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawarte zostały sformułowane na użytek tej ustawy definicje ustawowe używanych w niej pojęć, m.in. w art. 2 pkt 12 ustawy określono rozumienie pojęcia "rodzina". Zgodnie z wolą ustawodawcy, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio członków rodziny, m.in. rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko. Jednocześnie, w myśl przyjętego tam wyłączenia do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim i rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jego rzecz. Tak jednoznaczne zdefiniowanie w słowniczku ustawowym pojęcia "rodzina" uwzględnia jej status prawny, a nie stan faktyczny. W myśl powołanych wyżej przepisów małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zatem członkiem rodziny osoby uprawnionej, którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia alimentacyjnego, niezależnie od tego jak faktycznie układają stosunki między poszczególnymi członkami rodziny. Ustawodawca nie uzależnił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego od ustalenia, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, wyraźnie określił okoliczności, które obligatoryjnie organ musi wyjaśnić, a wśród nich m.in. dochód poszczególnych członków rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 ustawy. Ustawowej definicji pojęcia "rodziny" nie należy rozumieć tak, iż posłużenie się w tej definicji zwrotem "odpowiednio" uprawnia do analizy faktycznego składu rodziny w kontekście osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe – jak wywodzi skarżąca. Należy po wtóre podkreślić, iż ustawodawca definiując pojęcie "rodziny" uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w wypracowanej linii orzeczniczej – vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn.akt II SA/Sz 66/13; wyrok NSA z dnia 5 marca 2014 r., sygn.akt I OSK 407/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pamiętać trzeba, iż przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi jedynie formę pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, lecz nie przenosi obowiązku alimentacyjnego na państwo. W dalszym ciągu bowiem obowiązek ten ciąży na rodzicach, a także innych osobach określonych przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którzy ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Wsparcie państwa ma zatem jedynie charakter pomocniczy, a środki przeznaczane na ten cel są ograniczone. Przy czym przyznanie świadczenia następuje wyłącznie na wniosek strony. Skoro zatem skarżąca chce skorzystać ze wsparcia państwa z funduszu alimentacyjnego, musi spełnić wszystkie wymogi określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i przepisach wykonawczych do tej ustawy, w tym dostarczyć dokumenty dotyczące wszystkich członków rodziny w rozumieniu powołanej ustawy. Brak przedłożenia wymaganych dokumentów obligował zatem organ do wezwania skarżącej do ich uzupełnienia, a ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie upoważniało organ do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku strony skarżącej bez rozpoznania, o czym skarżąca była pouczona w wezwaniu, które zostało skutecznie doręczone w trybie art. 44.k.p.a. Okoliczności nieuzupełnienia braków wniosku na wezwanie organu skarżąca nie kwestionuje, lecz podważa prawidłowość i zasadność samego wezwania, która nie została potwierdzona w argumentach niniejszego uzasadnienia z uwagi na obowiązujące regulacje prawne. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonej skargi. Biorąc powyższe pod uwagę sąd uznał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia skargi i na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach udzielonej z urzędu pomocy prawnej udzielonej skarżącej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku w trybie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). d.j.