II SA/Łd 315/15

Dnia 5 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2015 roku sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. B.-B. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania J. W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 162 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej jako: k.p.a.), art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawach zakończonych wydaniem decyzji ostatecznych: - z dnia [...] grudnia 2009 r. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.; - z dnia [...] listopada 2010 r. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r.; - z dnia [...] kwietnia 2011 r. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od 1 października 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 28 listopada 2014 r. J. W. zwrócił się o stwierdzenie wygaśnięcia w/w decyzji wskazując, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł., VII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn.akt [...] ustalono bezskuteczność uznania ojcostwa wnioskodawcy względem A. W., który przez okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. był osobą uprawnioną do pobierania zaliczki alimentacyjnej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W toku czynności wyjaśniających organ ustalił, iż decyzje uprawniające A. W. do świadczeń z funduszu zostały wydane, gdyż spełnione zostały kryteria określone w przepisach, nadto w chwili orzekania o świadczeniach A. W. posiadał status osoby uprawnionej do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego. Z kolei decyzje, których wygaśnięcia domaga się strona zostały wydane na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy. Przy czym w dniu 1 marca 2011 r. do akt sprawy wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w Ł. VII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] grudnia 2010 r., [...], którym ustalono bezskuteczność uznania ojcostwa wnioskodawcy względem A. W., przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 10 marca 2011 r. Nadto do akt załączony został wyrok Sądu Rejonowego w Ł. VII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2011 r. ustalający, że obowiązek alimentacyjny J. W. w stosunku do A. W. wygasł z dniem 17 grudnia 2010 r., wyrok ten stał się prawomocny z dniem 18 marca 2011 r. Na podstawie wymienionych dokumentów, w dniu 24 marca 2011 r. organ ograniczył A. W. prawo do świadczeń z funduszu do dnia 31 grudnia 2010 r. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił J. W. stwierdzenia wygaśnięcia przedmiotowych decyzji. Wskazując na przesłanki zastosowania art. 162 k.p.a. wyjaśnił, iż do momentu wydania przez Sąd Rejonowy wyroku z dnia [...] grudnia 2010 r. ustalającego bezskuteczność uznania ojcostwa wnioskodawca był w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzicem A. W., na wnioskodawcę został też nałożony obowiązek alimentacyjny na mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 6 listopada 1996 r. Wobec niewywiązywania się z nałożonego obowiązku organ w kolejnych okresach zasiłkowych ustalił prawo do zaliczki alimentacyjnej, a następnie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2011 r. obowiązek wnioskodawcy względem A. W. istniał do dnia 17 grudnia 2010 r. gdyż dopiero z tym dniem obowiązek ten wygasł. Dopiero od momentu wydania przez Sąd prawomocnego wyroku ustalającego bezskuteczność uznania ojcostwa utracił wnioskodawca status dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu przepisów ustawy i dopiero od tego momentu A. W. przestał być osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu. Jednakże wobec ustalenia, iż strona nie spłaciła zobowiązań wobec Skarbu Państwa wynikających z wypłaty osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie, w którym była zobowiązana do alimentacji organ nie widzi możliwości stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, orzekających o zwrocie wypłaconych kwot, takiej możliwości nie przewidują obowiązujące przepisy prawa materialnego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji J. W. podkreślił, iż w postępowaniu cywilnym Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. na podstawie wyroku z dnia [...] grudnia 2010 r. orzekł o bezskuteczności egzekucji, zwolnił stronę – wyrokiem z dnia [...] maja 2011 r., z zapłaty zaległych alimentów na rzecz A. W. uznając je za nienależne. Zwrócił uwagę, iż zaległe alimenty, tak jak należności z funduszu również powstały przed uprawomocnieniem się wyroku z dnia [...] grudnia 2010 r. i z dnia [...] lutego 2011 r. Strona stwierdziła, iż wobec powyższego dziwi postępowanie organów administracji, które ignorują orzeczenie sądu powszechnego o bezskuteczności uznania ojcostwa. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] podzielając stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu tegoż rozstrzygnięcia. Kolegium wyjaśniło, iż organ administracji publicznej jest obowiązany stwierdzić wygaśnięcie decyzji, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki: decyzja stała się bezprzedmiotowa oraz stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo stwierdzenie wygaśnięcia decyzji leży w interesie społecznym lub słusznym interesie strony. Stwierdził dalej, iż warunek bezprzedmiotowości decyzji nie został spełniony. Zdaniem organu kluczowe znaczenie ma wyrok Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. VII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] lutego 2011 r. ustalający, że obowiązek alimentacyjny strony w stosunku do A. W. ukształtowany wyrokiem w sprawie [...] wygasł z dniem 17 grudnia 2010 r. Na podstawie tegoż wyroku komornik sądowy postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie alimentów bieżących od dnia 17 grudnia 2010 r. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium wszystkie zobowiązania strony z tytułu niezapłaconych alimentów przed dniem 17 grudnia 2010 r. wypłacone w zastępstwie podlegają zwrotowi. W niniejszej sprawie będzie to zaliczka alimentacyjna za okres od dnia 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2008 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. Świadczenia alimentacyjne zostały wypłacone w zastępstwie strony, co oznacza, że jest ona zobowiązana do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego za ww. okres. Odpowiadając na argumenty odwołania Kolegium przywołało orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn.akt III CZP 91/11, i wywiodło, iż konsekwencją uznania dziecka było powstanie obowiązku alimentacyjnego, z którego strona się nie wywiązywała, co z kolei doprowadziło do sytuacji, w której świadczenia na utrzymanie dziecka wypłacane były ze środków publicznych. Na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązuje zasada regresu. Gdyby strona stosownie do wyroku zasądzającego alimenty wywiązała się z ciążącego obowiązku, organ nie musiałby zamiast niego wypłacać świadczeń na utrzymanie uprawnionego. Zdaniem organu ustanie ojcostwa w następstwie wyroku sądowego nie ma wpływu na ocenę prawidłowości wyroku zasądzającego alimenty od ojca w okresie sprzed wyroku unieważniającego uznanie ojcostwa. Reasumując, zdaniem organu warunki bezprzedmiotowości nie zostały spełnione, w świetle obowiązujących przepisów nie ma podstaw do wygaśnięcia decyzji, nadto wygaśnięcia przedmiotowych decyzji nie przewidują obowiązujące przepisy prawa materialnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie znajdując uzasadnienia dla wniosków strony skarżącej wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a – c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, brak było podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Istotą sprawy jest rozstrzygnięcie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak było przesłanek czyniących dopuszczalnym stwierdzenie wygaśnięcia decyzji ostatecznych: - z dnia [...] grudnia 2009 r. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r.; - z dnia [...] listopada 2010 r. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r.; - z dnia [...] kwietnia 2011 r. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. W. w okresie od 1 października 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. W ocenie Sądu zgodzić należy się z organem, iż nie zaistniały przesłanki, od których ustawodawca uzależnił stwierdzenie wygaśnięcia decyzji ostatecznych. Jak bowiem czytamy w przepisie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Na tle przytoczonej normy prawnej sądy administracyjne wypracowały jednolity pogląd, iż w pierwszej kolejności niezbędne jest ustalenie bezprzedmiotowości i dopiero po ustaleniu, iż taka wystąpiła, można odwołać się do przepisu szczególnego. Organ administracji publicznej jest obowiązany stwierdzić wygaśnięcie decyzji, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: decyzja stała się bezprzedmiotowa, stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo stwierdzenie wygaśnięcia decyzji leży w interesie społecznym lub w interesie strony. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że bezprzedmiotowość decyzji wynika z ustania prawnego bytu elementu stosunku materialnoprawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, czy to z powodu zgaśnięcia podmiotu, zniszczenia lub przekształcenia rzeczy, rezygnacji z uprawnień przez stronę, czy też na skutek zmiany stanu faktycznego uniemożliwiającego wykonanie decyzji albo z powodu zmiany w stanie prawnym, ale tylko w przypadku, gdy przepis prawa przewiduje taki skutek (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2009, s. 631). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się z kolei, że bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy nierealne okaże się osiągnięcie celu, ze względu na który decyzja została wydana, wskutek tego, że przestanie istnieć bądź przedmiot rozstrzygnięcia (prawo lub obowiązek strony), bądź podmiot, którego to rozstrzygnięcie dotyczyło (przestał istnieć lub utracił kwalifikację) (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2008 r., I OSK 4/07; wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 września 2008 r., II SA/Ke 383/08; wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 października 2012 r., II SA/Łd 764/12). Strona skarżąca podnosi, iż w stosunku do opisanych decyzji – których wygaśnięcia się domaga – zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości, gdyż wyrokiem z dnia [...] grudnia 2010 r., [...], Sąd Rejonowy w Ł. VII Wydział Rodzinny i Nieletnich ustalił bezskuteczność uznania ojcostwa skarżącego względem A. W. Nadto wyrokiem z dnia [...] lutego 2011 r. Sąd Rejonowy ustalił, że obowiązek alimentacyjny J. W. w stosunku do A. W. wygasł z dniem 17 grudnia 2010 r. Co za tym, zdaniem strony, rażącą niesprawiedliwością byłoby łożyć na dziecko, w stosunku do którego ojcostwo zostało wykluczone. W ocenie Sądu uwzględniając powyższe nie sposób podzielić oceny skarżącego, iż decyzje orzekające o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych na rzecz uprawnionego na podstawie decyzji właściwego organu, stały się bezprzedmiotowe. Niewątpliwie nie odpadł żaden z elementów materialnoprawnego stosunku będącego podstawą tych decyzji. Przypomnieć trzeba, iż przedmiotowe decyzje wydane zostały m.in. na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, wobec ustalenia, iż zakończył się okres świadczeniowy. Zgodnie zaś z tą normą prawną, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględniając brzmienie przywołanego przepisu w świetle ustalonego stanu faktycznego nie sposób dostrzec, aby odpadła którakolwiek z jego przesłanek. A skoro tak nie można przypisać decyzjom orzekającym o zwrocie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, waloru bezprzedmiotowości. Nadto zwrócić należy uwagę, co zasadnie uczynił organ, iż na mocy wyroku z dnia 24 lutego 2011 r. sąd powszechny wygasił obowiązek alimentacyjny skarżącego względem A. W. z dniem 17 grudnia 2010 r. Dopiero zatem od tej daty A. W. nie był osobą uprawnioną do alimentów, ale skutki takiego orzeczenia powstają od daty wygaszenia. Co oznacza, iż decyzje na mocy których A. W. jako uprawnionemu (na mocy wyroku z dnia [...] października 1991 r.) były wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, za okres od 1 października 2008 r. do dnia 31 grudnia 2010 r., jako pozostające w obrocie prawnym, rodzą określone w prawie skutki, w tym przypadku w postaci wydania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń. Reasumując, w świetle powyższego zdaniem Sądu nie sposób wiązać z wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] grudnia 2010 r. ustalającym bezskuteczność uznania ojcostwa skarżącego wobec A. W. skutku w postaci bezprzedmiotowości decyzji orzekających o zwrocie wypłaconych A. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. A skoro tak, wbrew przekonaniu skarżącego nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. wygaśnięcia tychże aktów prawnych. Na marginesie dodać można, mając na względzie naturalny sprzeciw i poczucie niesprawiedliwości jakie po wydaniu wyroku o bezskuteczności uznania ojcostwa zrodziły się w skarżącym, iż może wystąpić z wnioskiem stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy. Stanowi on, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uwagi na to, iż w sprawie strona skarżąca była reprezentowana przez adwokata - pełnomocnika z urzędu, a koszty tej pomocy nie zostały opłacone, Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, na podstawie 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 461). LS