II SA/Łd 377/12

Dnia 5 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. J. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną D. K. i dwójką małoletnich dzieci oraz z matką K. K.. Rodzina mieszka w 100-metrowym domu, którego w 1/8 części właścicielem jest skarżący. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 4102 zł brutto (3378,90 zł netto). Żona skarżącego uzyskuje dochód z 21-hektarowego gospodarstwa rolnego w wysokości 1000 zł, a matka otrzymuje rentę rolniczą w kwocie 250 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że matka skarżącego uzyskała w 2011 r. (we wrześniu i w listopadzie) dopłaty do produkcji rolnej w kwotach: dopłaty ONW - 27,99,56 zł i dopłaty bezpośrednie – 15 514,40 zł. Z kolei z rachunków bankowych skarżącego wynika, że oprócz wynagrodzenia za pracę skarżący otrzymuje co miesiąc od pracodawcy równoważnik za brak mieszkania (w kwietniu 2012 r. wyniósł on 383,80 zł), a w dniu 16 kwietnia 2012 r. otrzymał dodatkowy ekwiwalent za umundurowanie w wysokości 2360,60 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że powierzchnia posiadanych przez niego gruntów rolnych wynosi 12,23 ha, a razem z gruntami użytkowanymi 15,64 ha, przy czym z ogólnej liczby 21 ha powierzchnia lasów wynosi 8,7 ha. Dodał, że większość uprawianych gleb stanowią grunty o bardzo słabej klasie bonitacyjnej tj. 5 i 6 klasy, a powierzchnia gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych wynosi 6 ha. Wskazał też, że nie wie dlaczego uzyskiwane przez jego matkę dopłaty rolnicze w kwocie 18 000 zł zostały potraktowane jako dochód gospodarstwa, podczas gdy jest to raczej przychód, który musi być w całości przeznaczony na pokrycie kosztów prowadzenia gospodarstwa. Dodatkowo, część przychodów uzyskiwanych ze służby przeznacza na pomoc w prowadzeniu gospodarstwa. Podniósł też, że w aktualnym roku produkcyjnym poniósł z rodziną straty spowodowane wymarznięciem zasiewów zbóż ozimych na powierzchni 10,05 ha, co dodatkowo zwiększyło wysokość kosztów utrzymania. Nie zgodził się też na ponoszenie kosztów postępowania w sprawie przeciwko inwestorowi – M. Z. B., który utrzymuje się w części z płaconych przez niego podatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Analizując sytuację skarżącego, w ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącego sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2012 r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosi skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym zatem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w powołanym wyżej art. 246 p.p.s.a. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku jest więc okoliczność, że skarżący jest współwłaścicielem domu wielkości 100 m² oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,96 ha (grunty rolne o pow. ok. 12 ha oraz lasy o pow. ok. 8 ha), co potwierdzają akta sprawy. Na dochód skarżącego składa się wynagrodzenie za pracę w Komendzie Powiatowej Policji w Z. w kwocie ok. 3 300 zł netto, ekwiwalent za brak mieszkania w kwocie ok. 400 zł netto. Ponadto, na dochód rodziny skarżącego składa się również dochód z gospodarstwa rolnego w deklarowanej przez skarżącego kwocie 1 000 zł.. Skarżący twierdzi co prawda w sprzeciwie od postanowienia referendarza, że rodzina poniosła straty w gospodarstwie z powodu wymarznięcia zbóż ozimych, ale nie wskazał jakiej wysokości były to straty. Twierdzi też, że wielokrotnie przeznacza część swojego wynagrodzenia na pomoc w utrzymaniu gospodarstwa rolnego, nie podając jednak jakie są to kwoty i jakie są rzeczywiste koszty utrzymania gospodarstwa. W tym miejscu podkreślić warto, że matka skarżącego korzysta z dopłat do produkcji rolnej, które bezspornie zmniejszają koszty utrzymania gospodarstwa, a nawet mogą je pokrywać niemalże w całości. Przykładowo w roku 2011 otrzymała pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie 2 799,56 zł oraz otrzymała dopłaty bezpośrednie na rok 2011 w kwocie 15 514,40 zł.. Co więcej skarżący powołuje się na niską klasę gleb wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, niemniej jednak z tego właśnie tytułu matka skarżącego uzyskuje pomoc finansową (decyzja nr 0098-2011-000002067), a nadto fakt niskiej klasy gleb nie zmienia wysokości dochodu z gospodarstwa jaki deklaruje skarżący. Nie można też pominąć faktu, że skarżący w toku postępowania sądowo-administracyjnego otrzymał znaczną kwotę w postaci ekwiwalentu za umundurowanie w wysokości 2 360, 60 zł. Część tej kwoty, zdaniem Sądu, skarżący mógł przeznaczyć na pokrycie chociażby kosztów sądowych. Dodatkowo, z wyciągów z rachunków bankowych złożonych do akt sądowych wynika, że co najmniej od marca 2012 r. skarżący spłaca ratalnie dwa kredyty, co świadczy o jego zdolności kredytowej. Wspomnieć tu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06 publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie kwestionuje, iż subiektywna ocena sytuacji finansowej przez skarżącego może być niezadawalająca. Niemniej jednak skarżący wdając się w spór sądowy winien mieć świadomość kosztów jakie taki spór za sobą pociąga. Sytuacja materialna i majątek jakim dysponuje skarżący nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych ani przyznania pełnomocnika z urzędu, tym bardziej, że skarżący nie wykazał w sposób należyty tak trudnej sytuacji materialnej na jaką się powołuje. Reasumując powyższe Sąd doszedł do przekonania, w oparciu o wnikliwą analizę przedłożonych przez stronę dokumentów poświadczających jej sytuację rodzinną i majątkową, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. W następstwie, Sąd na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. n.k.