II SA/Łd 392/12

Dnia 22 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego; 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. G. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na gruncie. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego, wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 21,06 ha, z którego dochód określił na 3850 zł, a nadto jest współwłaścicielem 270-metrowego domu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego dochód należy pomniejszyć o wynagrodzenie dla pracownika pomagającego mu w gospodarstwie (ok. 670 zł). Do tego płaci alimenty na dwóję dzieci w łącznej wysokości 1600 zł miesięcznie. Dodał, że zakup nawozów i oprysków to wydatek 15 000 zł rocznie, paliwa – 10 000 zł rocznie, energia – 4000 zł rocznie, najem pracowników – 8 000 zł rocznie. Stwierdził, że z uwagi na bardzo duże obciążenia i z uwagi na fakt, że został oszukany przy sprzedaży bydła – jest zadłużony u rodziny na ok. 20 000 zł. Wnioskodawca przedłożył także decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...], z której wynika, że otrzymał za 2011 r. płatności obszarowe w łącznej kwocie 20 816,93 zł oraz płatność cukrową w wysokości 7964,10 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący powołał się na dramatyczną sytuację finansową, którą wykazał we wcześniej składanych dokumentach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącego sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2012 r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosi skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym zatem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w powołanym wyżej art. 246 p.p.s.a. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku jest więc okoliczność, że skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 21,06 ha, domu (270 m²) oraz budynków gospodarczych, co potwierdzają akta sprawy. Okoliczność prowadzenia przez skarżącego upraw w gospodarstwie rolnym stanowi natomiast podstawę do uzyskania dodatkowego wsparcia produkcji rolnej, z której skarżący zresztą korzysta, bowiem decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. przyznał skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 28 781,03 zł. Kwota ta pokrywa niemalże w całości wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jakie wymienia w swym oświadczeniu skarżący. Dodatkowo, miesięczny dochód skarżącego wynosi ok. 4 000 zł. Skarżący podnosi, że dochód ten należy pomniejszyć o kwotę 1600 zł alimentów płaconych na dwójkę dzieci oraz kwotę 670 zł wynagrodzenia dla pracownika pomagającemu w gospodarstwie. Skarżący nie przedstawił jednak żadnej dokumentacji potwierdzającej zatrudnianie pracownika, ale jeśli nawet przyjąć że wypłaca takie wynagrodzenie, to nie może umknąć uwadze, że na utrzymanie pozostaje mu w dalszym ciągu ok. 1700 zł. Analizując sytuację skarżącego, w ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sąd nie kwestionuje, iż subiektywna ocena sytuacji finansowej przez skarżącego może być niezadawalająca. Niemniej jednak skarżący wdając się w spór sądowy winien mieć świadomość kosztów jakie taki spór za sobą pociąga, tym bardziej, iż prowadzi także spór o podział nieruchomości w sądzie powszechnym. Sytuacja materialna i majątek jakim dysponuje skarżący owszem uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, jednakże nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze konieczność poniesienia określonych wydatków strona miała możliwość, chociażby od dnia wystąpienia z niniejszą skargą czynić co miesiąc niewielkie oszczędności na poczet przyszłych wydatków procesowych, tym bardziej, że koszty na chwilę obecną to 300 zł wpisu sądowego, a przyszłe to 100 zł za sporządzenie uzasadnienia w przypadku oddalenia skargi oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej 150 zł. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata pożyczki, na którą powołuje się skarżący, nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06 publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl). Tym bardziej pożyczka na kwotę 20 000 zł zaciągnięta u rodziny, która nie pociąga za sobą ujemnych skutków w postaci dodatkowego oprocentowania czy też innych kar z tytułu nieterminowego dokonywania spłat, nie może stanowić przesłanki przesądzającej o przyznaniu prawa pomocy. Reasumując powyższe Sąd doszedł do przekonania, w oparciu o wnikliwą analizę przedłożonych przez stronę dokumentów poświadczających jej sytuację rodzinną i majątkową, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W następstwie, Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. n.k.