II SA/Łd 404/12

Dnia 9 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi G. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej budowy ogrodzenia p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. ko G. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 270 m2. Prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 21,60 ha, którego dochód oszacował on na kwotę 3.850 zł. Do dochodu skarżącego zaliczyć należy także dopłaty unijne do gospodarstw rolnych, których łączna wysokość w roku 2011 stanowiła kwotę 28.780 zł. Wydatki skarżącego to wynagrodzenie pracownika, który pomaga mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w kwocie 670 zł i alimenty na syna i żonę w łącznej kwocie 1.600 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 roku przyznał skarżącemu prawo pomocy w części obejmującej ustanowienie radcy prawnego i odmówił przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący, z zachowaniem terminu, wniósł sprzeciw od tego postanowienia wnioskując o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżący wskazał, że znajduje się w dramatycznej sytuacji finansowej, co potwierdzają wcześniej złożone dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek strony skarżącej podlega rozpoznaniu przez Sąd na nowo. Stosownie do przepisu art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W myśl art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. W stanie faktycznym sprawy skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści formularza wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego majątek stanowi współwłasność gospodarstwa rolnego o obszarze 21,60 ha i dom o powierzchni 270 m2. Z treści wniosku i sprzeciwu wynika, że dochód skarżącego wynosi ok. 3.850 zł, a na wydatki składa się wynagrodzenie pracownika (670 zł) i alimenty (1.600 zł). Koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego to kwota ok. 29.000 zł rocznie, co miesięcznie daje kwotę ok. 2.400 zł. Skarżący korzysta z dopłat unijnych do prowadzonego gospodarstwa rolnego, których suma w roku 2011 wyniosła 28.780 zł. Jak wskazywano powyżej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ustalonym stanie faktycznym Sąd ocenił, że wniosek skarżącego zasługuje tylko na częściowe uwzględnienie, gdyż jego dochody pozwalają na sfinansowanie ciężaru kosztów postępowania sądowego. Sytuacja materialna skarżącego przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy jedynie w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Za taką oceną sytuacji materialnej skarżącego przemawia jego dochód (w kwocie ok. 3.850 zł) powiększony o kwotę dopłat unijnych. Stałe wydatki skarżącego stanowi wynagrodzenie pracownika i alimenty, co łącznie daje kwotę 2.270 zł. Pozostałe koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego stanowią łącznie ok. 29.000 zł rocznie, co miesięcznie daje kwotę ok. 2.400 zł. Niemniej jednak skarżący korzysta z dopłat unijnych, które w roku 2011 wyniosły ok. 28.780 zł. Kwota otrzymanych dopłat unijnych pozwala na sfinansowanie w pełni (lub przynajmniej w znacznej części) kosztów utrzymania gospodarstwa rolnego. Z tego zestawienia wynika, że posiadany przez stronę dochód pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż na obecnym etapie postępowania strona ma obowiązek uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia (bez stałych dochodów), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli (por. np. postanowienia NSA z dnia 25 stycznia 2012 roku, II FZ 797/11; z dnia 20 stycznia 2012 roku, I FZ 502/11; z dnia 19 stycznia 2012 roku, II FZ 717/11; z dnia 16 stycznia 2012 roku, II FZ 826/11 i inne; wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Konkludując Sąd ocenił, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd orzekł jak w postanowieniu na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a", art. 246 § 1 i art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ko